Türkiye’de Basın Coğrafyası: Şehirlere Göre Basın Kuruluşlarının Dağılımının Haritalandırması

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki basın kuruluşlarının mekânsal dağılımını fiziki ve beşerî coğrafya unsurlarıyla sosyoekonomik ve kültürel değişkenler çerçevesinde incelemekte ve “basın coğrafyası” kavramını disiplinler arası bir kuramsal yaklaşım olarak önermektedir. Araştırmada Ocak 2018 - Ağustos 2024 tarihleri arasında Basın İlan Kurumu tarafından resmi ilan alan basılı yayınlara ilişkin veriler doküman analizi yöntemiyle değerlendirilmiş, elde edilen bulgular ArcGIS yazılımı aracılığıyla haritalandırılmış ve betimsel analiz tekniğiyle yorumlanmıştır. Analizler, basın kuruluşlarının Türkiye genelindeki coğrafi dağılımının fiziki unsurların yanı sıra şehirlerin ekonomik gelişmişlik düzeyi, kültürel yapısı ve demografik yoğunluğu gibi beşerî faktörler tarafından da şekillendirildiğini göstermektedir. Bu doğrultuda İstanbul, Ankara, İzmir ve Adana gibi büyükşehirlerde basın faaliyetlerinin yüksek yoğunlukta kümelenmesine karşılık Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerindeki bazı illerde bu faaliyetlerin sınırlı kaldığı gözlemlenmiştir. Basılı yayınların içerik temaları ve yayın periyotları üzerinden gerçekleştirilen analizlerle de Türkiye’deki basın coğrafyasının güncel yapısına dair bütüncül bir çerçeve çizilmiştir. Elde edilen bulgular basın kuruluşlarının mekânsal örgütlenmesinin tarihsel arka planla iç içe geçen güncel coğrafi koşulların, toplumsal dinamiklerin ve ekonomik yapının kesişiminde şekillendiğini görünür kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Basın
• Basın Coğrafyası
• Coğrafi Dağılım
• Reklam
• Şehir
• Türkiye

Press Geography in Türkiye: Mapping the Distribution of Press Organizations by City

Öz

This study examines the spatial distribution of press organizations in Türkiye within the framework of physical and human geography, socioeconomic and cultural variables, and proposes the concept of “press geography” as an interdisciplinary theoretical approach. In the study, data on printed publications that received official announcements from the Press Announcement Institution between January 2018 and August 2024 were evaluated using document analysis, and the findings were mapped in ArcGIS and interpreted through descriptive analysis. The analyses show that the geographical distribution of press organizations across Türkiye is shaped not only by physical factors but also by human factors, including economic development levels, cultural structures, and city-level demographic density. It was noted that press operations are primarily concentrated in major cities such as Istanbul, Ankara, Izmir, and Adana, whereas they are restricted in some provinces in the Eastern Anatolia and Black Sea regions. Analyses of content topics and publication dates of print content have provided a solid foundation for the existing structure of press geography in Türkiye. The results indicate that the spatial arrangement of press institutions is influenced by the convergence of contemporary geographical factors, social dynamics, and economic frameworks, all of which are interwoven with historical context.

Anahtar Kelimeler

• Press
• Press Geography
• Geographical Distribution
• Advertisement
• City
• Türkiye

Kaynakça

1. Adaklı, G. (2006). Türkiye’de medya endüstrisi neoliberalizm çağında mülkiyet ve kontrol ilişkileri. Ütopya Yayınevi.
2. Adams, P. C. (2009). Geographies of media and communication. John Wiley & Sons.
3. Adams, P. C. (2011). A taxonomy for communication geography. Progress in Human Geography, 35(1), 37-57. https://doi.org/10.1177/0309132510368451
4. Alacı, B., & Babaoğlu, R. (2021). 27 Mayıs sürecinde Türkiye’deki basın politikaları [Press policies during the process of 27 May 1960 coup in Turkey]. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi - CTAD [CTAD: Journal of Modern Turkish History Studies], 17(33), 317-346.
5. Aydoğan, D. (2013). Türkiye’de dijital gazetecilik: Habertürk ve Hürriyet gazeteleri örneği. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 3(3), 26-40.
6. Aziz, A. (2023). İletişime giriş. Nobel Yayıncılık.
7. Broussard, M., Diakopoulos, N., Guzman, A. L., Abebe, R., Dupagne, M., & Chuan, C. H. (2019). Artificial intelligence and journalism. Journalism & Mass Communication Quarterly, 96(3), 673-695. https://doi.org/10.1177/1077699019859901
8. Cankaya, Ö. (2015). Bir kitle iletişim kurumunun tarihi: TRT 1927-2000. İmge Kitabevi.

9. Castells, M. (2011). The rise of the network society. John Wiley & Sons.
10. Couldry, N., & McCarthy, A. (2004). MediaSpace: Place, scale and culture in a media age. Routledge.
11. Çakır, H., & Yavalar, D. E. (2017). Demokrat Parti iktidarı ve basın. [Press in Democratic Party era]. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi [Manas Journal of Social Studies], 6(3), 1-14.
12. Dalbudak, Ş. (1996). Türkiye’de basın işletmeciliğinin doğuşu ve gelişimi (Publication No. 54454) [Master's thesis, Marmara University]. Ulusal Tez Merkezi.
13. Değirmenci, N. (2010). Medya ve demokrasi: Türkiye’de siyasal iktidar-toplum ilişkisinde medyanın rolü [Media and democracy: The role of media in the relation between political power and society in Turkey] (Publication No. 253502) [Doctoral dissertation, Dokuz Eylül University]. Ulusal Tez Merkezi.
14. Deuze, M. (2003). What is journalism? Journalism Studies, 4(4), 267-283. https://doi.org/10.1177/1464884905056815
15. Doğanay, H., & Doğanay, S. (2014). Coğrafya’ya giriş. Pegem Akademi.
16. Doğanay, H., & Orhan, F. (2024). Türkiye beşerî coğrafyası (8th edition). Pegem Akademi.
17. Duman, H. H. (2018). II. Meşrutiyet ve Mütareke dönemlerinde basın (1908-1918). In H. H. Duman, & C. Pekman, Türk basın tarihi. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Yayınları.
18. Erdoğan, H., & Zaman, S. (2023). Haber içeriklerine yansıyan turizm problemleri üzerine bir sorgulama: Bursa ili örneği [An inquiry on tourism problems reflected in news content: The case of Bursa province]. International Journal of Social Inquiry, 16(2), 655-680. https://doi.org/10.37093/ijsi.1349789
19. Florida, R. (2002). The rise of the creative class. Basic Books.
20. Göney, S., & Bayartan, M. (2017). Şehir coğrafyası II (1st edition). Beta Basım Yayın.
21. Gülmez, N. (2022). 1922 yılında Anadolu basını. In Ö. Arslan (Ed.), Türk İstiklâl Harbi'nin 100. yılında 1922 yılı gelişmeleri (pp. 359-408). Türk Ocakları Yayınları.
22. Gürcan, H. İ. (1999). Sanal gazetecilik. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
23. Harvey, D. (1989). The urban experience. University Press.
24. Harvey, D. (2009). Cosmopolitanism and the geographies of freedom. Columbia University Press.
25. Hermida, A. (2010). Social media and the news. Journalism Practice, 4(3), 297-308.
26. Hess, K., & Waller, L. (2017). Local journalism in a digital world. Digital Journalism, 5(4), 389-403. https://doi.org/10.1080/21670811.2017.1300749
27. Işık, Ş. (2005). Türkiye’de kentleşme hareketi ve kentleşme modelleri [Urbanisation and urbanisation models in Turkey]. Ege Coğrafya Dergisi [Aegean Geographical Journal], 14(1-2), 57-71. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.400126
28. Kaban Kadıoğlu, Z. (2018). Türkiye’de medya sahipliği ekseninde mülkiyet yapılarındaki değişimin kronolojik analizi (1950-2010) [A chronological analysis of the change in the ownership structure of media in Turkey (1950-2010)]. İnsan ve İnsan, 5(16), 100-120. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.400126
29. Kalkınma Ajansları. (2025, January 20). Kalkınma planlamasında istatistiki bölge birimleri sınıflandırması [Classification of statistical regional units in development planning]. Retrieved Ocak 20, 2025, from Kalkınma Ajansları [Development Agencies]. https://ka.gov.tr/sayfalar/kalkinma-planlamasinda-istatistiki-bolge-birimleri-siniflandirmasi--24
30. Kalsın, B. (2016). Geçmişten geleceğe internet gazeteciliği: Türkiye örneği [Online journalism from past to future: The case of Turkey]. International Journal of Social Science(42), 75-94. https://doi.org/10.9761/JASSS3267
31. Karayolları Genel Müdürlüğü. (2025). Türkiyede kullanılan ilk bilgisayar [The first computer used in Türkiye]. Retrieved Ocak 20, 2025, from https://www.kgm.gov.tr/Sayfalar/KGM/SiteTr/Galeri/IlkBilgisayar.aspx
32. Kaya, R. A. (2016). İktidar yumağı medya, sermaye, devlet. İmge Kitabevi.
33. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi [Siirt University Journal of Social Sciences Institute], 8(15), 170-189.
34. Koloğlu, O. (1992). Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de basın. İletişim Yayınları.
35. Kopar, M. (2016). Cumhuriyetin kuruluş yıllarında basın iktidar ilişkisi (1920-1925) [The relationship between the press and the government during the foundation years of the republic (1920-1925)]. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi [Cumhuriyet University Journal of Social Sciences], 40(1), 117-135. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/224666
36. Kurşun, A. K. (2007). Türkiye’de yerel basının geleceğine ilişkin bazı öngörüler. In S. Gezgin (Ed.), Türkiye’de Yerel Basın (pp. 381-390). İstanbul Üniversitesi Yayınları.
37. Kuyucu, M. (2013). Türkiye’de çapraz medya sahipliği: Medya ekonomisine olumsuz etkileri ve bu etkilerin önlenmesine yönelik öneriler [Cross media ownership in Turkish media industry: The negativeeffects to Turkish media industry and suggestions to avoid them]. Selçuk İletişim [Journal of Selcuk Communication], 8(1), 144-163.
38. Latar, N. L. (2018). Robot journalism: Can human journalism survive? World Scientific.
39. Lefebre, H. (1991). The production of space. Blackwell.
40. Nalcıoğlu, B. U. (2021). Türk basın tarihi. İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi [Istanbul University Open and Distance Education Faculty].
41. Narin, B. (2017). Gazetecilik 2.0 internet gazeteciliğinde hipermetinsellik. Gece Kitaplığı.
42. Özey, R. (2004). Dünya denkleminde ortadoğu coğrafyası: “Ülkeler, insanlar, sorunlar” (3rd edition). Aktif Yayınevi.
43. Özkaya, Y. (1985). Millî Mücadele’de ‘Anadolu Ajansı’nın kuruluşu ve faaliyetine ait bazı belgeler [Some documents belonging to the establishment and activity of "Anadolu Agency" in national struggle]. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi [Journal of Atatürk Research Center], 1(2), 587-608.
44. Rosen, J. (1999). What are journalists for? Yale University Press.
45. Sak, R., Sak, İ. T., Şendil, Ç. Ö., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi [Document analysis as a research method]. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi [Kocaeli University Journal of Education], 4(1), 227-250. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
46. Sargın, S., & Demir, Ş. (2019). İnsan mekân ilişkisi ölçeğinde kent kimliği ve Gümüşhane örneği [Urban identity and Gümüşhane case in terms of urban geography]. The Journal of International Scientific Researches, 3(4), 221-239. https://doi.org/10.23834/isrjournal.476849
47. Sassen, S. (2001). The global city: New York, London, Tokyo. Princeton University Press.
48. Taşlıgil, N. (2010). Türkiye’nin ulaşım coğrafyası (2nd edition). Çantay Kitabevi.
49. Tokgöz, O. (1979). Televizyon reklamları ve çocuklar. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi [Ankara University SBF Journal], 34(1), 93-110. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001376
50. Tolun-Denker, B. (1977). Yerleşme coğrafyası: Kır yerleşmeleri. Edebiyat Fakültesi Matbaası.
51. Topuz, H. (2018). II. Mahmut’tan holdinglere Türk basın tarihi. Remzi Kitabevi.
52. Uçak, O., & Erkal, A. (2019). Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de yerel basının gelişim süreci [Development process of local press in Turkey from Ottoman period to present time]. Selçuk İletişim [Journal of Selcuk Communication], 12(1), 92-122. https://doi.org/10.18094/josc.397938
53. Uğur, A., & Aliağaoğlu, A. (2024). Şehir coğrafyası (9th edition). Nobel Akademik Yayıncılık.
54. Vatansever, F., Zengin, A., Ekiz, H., & Demir, Z. (2000). Hesaplamanın tarihi ve bilgisayarların gelişimi [Development of the history of computing and computer]. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi [Sakarya University Journal of Science], 4(1-2), 73-81.
55. Yapar Gönenç, A. (2002). Türk yazılı basınında tekelleşme olgusu. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi [Istanbul University Faculty of Communication Journal](13), 35-48.
56. Yaylagül, L. (2019). Eleştirel ekonomi politik bakış açısından medyada tekelleşme sorunu [The problem of concentration in the field of media from a critical political economy perspective]. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi [Journal of Communication Theory & Research] (48), 404-418.
57. Yıldız, N. (1996). Demokrat Parti iktidarı (1950-1960) ve basın. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi [Ankara University SBF Journal], 51(1), 481-505. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001897
58. Zeren, F., & Kılınç-Savrul, B. (2012). Türkiye’de şehirleşmeyi etkileyen faktörler: Ekonometri analizi [Analysis of factors affecting urbanization in Turkey: Spatial econometric analysis]. Yaşar Üniversitesi Dergisi [Journal of Yaşar University], 28(7), 4749-4765.
59. Zook, M., & Graham, M. (2007). Mapping DigiPlace: Geocoded internet data and the representation of place. Environment and Planning B: Planning and Design, 34(3), 466-482. https://doi.org/10.1068/b32026