Turist Rehberlerinin Bilgi Düzeyleri ve Mübadele Mirasının Turistik Deneyime Aktarılmasındaki Rolü: Mustafapaşa Köyü Örneği

Öz

Amaç ve Önem: Çalışmada, Nevşehir’in Ürgüp ilçesine bağlı Mustafapaşa köyündeki mübadele ve sonrasındaki kültürel mirasın, Kapadokya'da yapılan turlarda nasıl yer bulduğunun ve bu sürecin turizmle bütünleşmesinin, bölgedeki turistik deneyim ve kültürel mirasın yaşatılması açısından taşıdığı önemin incelenmesi amaçlanmıştır. Rehberlerin, anlatım yapacakları konuları özümsemesi, tanıtımlarında tarafsız bir yorumlama becerisine sahip olması, turistlerin ziyaret ettikleri yerin tarihi ve kültürel değerlerini derinlemesine anlamalarına büyük katkı sağlamaktadır. Bu anlayış beraberinde turistlerin edinecekleri unutulmaz kültür turizmi deneyimi, tekrar ziyaret, referans yoluyla yeni ziyaretçilerin gelişi, Kapadokya’ da konaklama surelerinin uzaması gibi çıktılarla yerel halkın ekonomik kalkınmasına fayda sağlar.

Yöntem: Belirlenen amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden görüşme tekniği ile onbeş turist rehberinden veriler toplanmış ve toplanan bu verilerle içerik analizi yapılmıştır. Bu bağlamda, literatürde kültürel miras, Mustafapaşa ve rehberler üzerine yapılmış çalışmalar genel hatlarıyla incelenerek bir görüşme soru formu hazırlanmıştır. Hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu, katılımcılara Mustafapaşa kültür mirasına ilişkin bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla yirmi ifadeden oluşan bir bölüm ve demografik bilgilerinin yer aldığı on ifade olarak tasarlanmıştır.

Bulgular: Çalışma bulguları, rehberlerin Mustafapaşa hakkında bilgilerinin kısıtlı olduğu ve bu bilgilerinde genellikle yazılı kaynaklardan elde edildiği yönündedir. Ayrıca Mustafapaşa’nın yeterince tanıtılmadığı veya sınırlı bilgi ile aktarıldığı ortaya çıkarılmıştır. Yapılan görüşmelerle Mustafapaşa hakkında turist rehberlerinin bilgi düzeyleri, bilgi kaynakları, kültürel miras deneyimine yönelik ziyaretçilerin geri bildirimleri ve gelecekteki davranış niyetleri hakkında derinlemesine bilgiler tespit edilmiştir. Ayrıca Mustafapaşa’nın tanıtım yeterliliği ve rehber anlatımlarının Mustafapaşa’ya katkısı da detaylandırılmıştır.

Özgünlük/Bilimsel Katkı: Bu çalışma turist rehberler perspektifinden Mustafapaşa kültürel mirasını bölge turlarına adapte edilebilmesi odağıyla uygulayıcılara ve paydaşlara öneriler olarak pratik çıkarımlar sunmaktadır. Çalışmanın alana en önemli katkısı, Mustafapaşa kapsamında ziyaretçilerin bölgeye gelebilmesinde önemli bir aracı olan turist rehberlerin Mustafapaşa’ya ilişkin neler düşündükleri ile ilgili yol gösterici olmasıdır. Ayrıca Mustafapaşa özelinde bir çalışmaya literatürde yapılan incelemelerde görülmemesi alana bir diğer katkıyı oluşturmaktadır.

Sınırlılıklar: Bu çalışma, öncelikle Mustafapaşa ile sınırlandırılmıştır. Saha araştırması 1 Eylül-30 Ekim 2025 arasında gerçekleştirilmiştir.

Uygulanabilirlik: Mustafapaşa’yı ziyaret eden ziyaretçilerin olumlu geri bildirimler yaptığı ancak bu bildirimlerin başkalarına tavsiye veya tekrar ziyaret niyeti gibi gelecek davranış eğilimlerini harekete geçirmediği yönündedir. Bu konuda tekrar tanıtım yetersizliği gündeme gelmektedir. Mustafapaşa’nın tanıtımının yapılması diğer ziyaretçilerin gittikleri ve memnun kaldıkları bir yeri anlatmalarında ve dolaylı tanıtım elçileri olmalarına katkı sunacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel miras
• mübadele
• turist rehberleri
• Kapadokya Bölgesi

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, TÜBİTAK 2209/A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında desteklenmiştir.

Etik Beyan

Bu makalede etik kurul izni, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’ndan 14.05.2025 tarih ve 2500044428 karar numarası ile alınmıştır.

The Knowledge Levels of Tourist Guides and Their Role in Transferring the Heritage of the Population Exchange into the Tourist Experience: The Case of Mustafapaşa Village

Öz

Purpose and Importance: This study aims to examine how the cultural heritage of Mustafapaşa village in Ürgüp district of Nevşehir, resulting from the population exchange and its aftermath, is incorporated into tours of Cappadocia, and the importance of integrating this process with tourism in terms of preserving the tourist experience and cultural heritage in the region. Guides' understanding of the topics they will cover, and their ability to provide unbiased interpretations in their presentations, greatly contributes to tourists' in-depth understanding of the historical and cultural values of the places they visit. This understanding, in turn, benefits the local population through outcomes such as unforgettable cultural tourism experiences for tourists, repeat visits, referrals leading to new visitors, and extended stays in Cappadocia.

Methodology: In line with the defined objective, data was collected from fifteen tourist guides using the interview technique, a qualitative research method, and content analysis was performed on this data. In this context, studies on cultural heritage, Mustafapaşa, and guides in the literature were reviewed in general terms, and an interview questionnaire was prepared. The prepared semi-structured interview form was designed with a section of twenty statements to measure the participants' level of knowledge regarding Mustafapaşa's cultural heritage and a section of ten statements containing their demographic information.

Findings: The study findings indicate that tour guides have limited knowledge about Mustafapaşa, and this information is generally obtained from written sources. Furthermore, it was revealed that Mustafapaşa is not adequately promoted or is presented with limited information. Interviews provided in-depth insights into the guides' knowledge levels about Mustafapaşa, their sources of information, visitor feedback regarding the cultural heritage experience, and future behavioral intentions. The study also detailed the adequacy of Mustafapaşa's promotion and the contribution of guide narratives to the town.

Originality/Value: This study offers practical insights and recommendations to practitioners and stakeholders, focusing on adapting Mustafapaşa's cultural heritage to regional tours from the perspective of tourist guides. The most significant contribution of this study is its guidance on what tourist guides, who are crucial intermediaries in bringing visitors to the region, think about Mustafapaşa. Furthermore, the lack of a similar study specifically on Mustafapaşa in the literature constitutes another valuable contribution to the field.

Limitations: This study was primarily limited to Mustafapaşa. Field research was conducted between September 1 and October 30, 2025.

Implications: While visitors to Mustafapaşa provide positive feedback, this feedback doesn't necessarily lead to recommendations or repeat visits. This highlights a lack of effective promotion. Promoting Mustafapaşa would encourage other visitors to share their experiences and positive impressions, effectively acting as ambassadors for the town.

Anahtar Kelimeler

• Cultural heritage
• population exchange
• tourist guides
• Cappadocia Region

Destekleyen Kurum

This study was supported under the TÜBİTAK 2209/A University Students Research Projects Support Program.

Etik Beyan

Ethical approval for this article was obtained from the Nevşehir Hacı Bektaş Veli University Social and Human Sciences Research Ethics Committee with decision number 2500044428 dated 14.05.2025.

Kaynakça

1. Ak, S. (2022). Sürdürülebilir gastronomi turizmi bağlamında yerel mutfağın önemi: Mustafapaşa örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nevşehir.
2. Akdağ, S. G., & Sayar, B. (2020). Revitalization and adaptive re-use in Cappadocia: A taxonomy of creative design solutions for Uchisar boutique hotels. Journal of Contemporary Urban Affairs, 4(2), 37–50. https://doi.org/10.25034/ijcua.2020.v4n2-4
3. Akpınar, G., & Koç, H. (2023). Kapadokya turizminin SWOT analizi ile incelenmesi ve bölgede turizmi geliştirmek için öneriler. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 316–334. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1244
4. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Sakarya Kitabevi.
5. Ardıç Yetiş, Ş. (2015). Kapadokya yemek kültürü ve Mustafapaşa beldesi (Sinasos) örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 3(2), 13–19.
6. Balta, E. (2007). Sinasos: Mübadeleden önce bir Kapadokya kasabası. Bir Zamanlar Yayıncılık.
7. Berk, Ö. (1990). Ev pansiyonlarında standart oda üretimi araştırması ve Mustafapaşa (Sinasos) örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
8. Bozdağlıoğlu, Y. (2017). Türk-Yunan nüfus mübadelesi ve sonuçları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9-32.

9. Cohen, E. (1985). The tourist guide: The origins, structure and dynamics of a role. Annals of Tourism Research, 12(1), 5–29.
10. Çoban, Ö. (2019). Turist rehberlerinin tur esnasında destinasyonun gastronomik unsurları hakkında bilgi verme düzeyleri: Kapadokya bölgesi örneği. Ş. Aydın, Ö. Çoban, Y. Karakuş, & N. Çalışkan (Eds.). 4. uluslararası gastronomi turizmi araştırmaları kongresi bildiri kitabı. ss. 671–675.
11. Çokal, Z. (2015). Bir kültür elçisi olarak profesyonel turist rehberinin turistlere aktarılan kültürel değerlere katkısına yönelik turist algılamaları: Nevşehir örneği (Yüksek lisans tezi). YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
12. Çokal, Z. (2023). Turist rehberlerinin mesleki yeterliliklerinin önem performans analizine göre değerlendirilmesi. Turist Rehberliği Dergisi, 6(2), 95–112.
13. Çokal, Z., & Aslan, Z. (2016). Profesyonel turist rehberinin kültürel değerlere katkısına ilişkin turist algılamaları. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4(1), 53-69.
14. Çorman, G., & Balcı, A. (2025). A theoretical evaluation of the role of tourist guides in the cultural diplomacy process. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(ISRIS 2025), 752–777. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1731266
15. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe–yöntem–analiz. Seçkin Yayınları.
16. Güzel, F. Ö. (2007). Türkiye imajının geliştirilmesinde profesyonel turist rehberlerinin rolü: Alman turistler üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi.
17. Güzel, Ö., & Köroğlu, Ö. (2014). Turist rehberlerinin liderlik ve aracılık rollerinin tur deneyimine etkisi: Doğa turları üzerine bir araştırma. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 13(4), 939-960.
18. Huang, S., Hsu, C., & Chan, A. (2010). Tour guide performance and tourist satisfaction: A study of the package tours in Shanghai. Journal of Hospitality & Tourism Research, 34(3), 3–33.
19. İli, N. D., Çokal, Z., & Keskin, B. (2022). The effect of the pandemic on the performance of tourist guides and the practice of their professions: A qualitative study in the Cappadocia region. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 57–70. https://doi.org/10.18506/anemon.1003040
20. Keskin, B. (2020). Kapadokya bölgesini ziyaret eden turistlerin günlük tur deneyimlerinin destinasyon prestiji algılamalarına etkisi: Tur türünün düzenleyici rolü (Yüksek lisans tezi). YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
21. Köroğlu, Ö., & Güzel, Ö. (2022). Turist rehberlerinin kültürel arabuluculuk rol boyutlarını belirlemeye yönelik nitel bir araştırma. Journal of Travel and Tourism Research, 20, 1-30.
22. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber. Nobel Yayınları.
23. Mıstık, S., & Çeşmeci, N. (2022). Günübirlik Kapadokya turunda ziyaret noktaları ve turist rehberlerinin verdiği bilgiler. Turist Rehberliği Dergisi, 5(2), 67–80.
24. Orakçı, M. (2018). Karamanlıca kaynaklarda Türkçe konuşan Ortodokslar ve Türk-Yunan ilişkileri (1897–1930) (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi.
25. Özbek, Ö., & İskender, A. (2021). Turist rehberlerinin anlatım performanslarının tur memnuniyetine etkisi: Kapadokya üzerinde bir uygulama. Journal of Applied Tourism Research, 2(2), 159-168.
26. Özgün, C., & Hamaloğlu, İ. (2019). Mübadele deneyimi ve Amerikan basınında Türk-Yunan nüfus mübadelesine ilişkin tespitler. H. Karabağ (Ed.). Mübadele göçmenleri ve Bursa. s. 56. Osmangazi Belediyesi Yayınları.
27. Pekak, M. S. (2009). Kappadokia bölgesi Osmanlı dönemi kiliseleri: Örnekler, sorunlar, öneriler. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 26(2), 249–277.
28. Rabotić, B. (2010). Professional tourist guiding: The importance of interpretation for tourist experiences. 20th biennial international congress: New trends in tourism and hotel management.
29. Rabotić, B. (2011). Tour guiding as profession: Perceptions and self-perceptions of guides in Serbia. 2nd international research forum on guided tours.
30. Seraphin, H. (2013). The contribution of tour guides to destination understanding and image: The case of Haiti via an analysis of “Bonjour Blanc”. International research forum on guided tours.
31. Sert, A. N., & Şalvarcı, S. (2020). Profesyonel turist rehberlerinin kültürel yetkinliğinin değerlendirilmesi üzerine bir çalışma. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(71), 981–988.
32. Sümbül, G., & Karaman, S. (2020). Yerel kültürlerin turist rehberleri tarafından aktarılması. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(4), 2657–2681.
33. Toker, A. (2011). Kültür turizminin sürdürülebilirliğinde profesyonel turist rehberlerinin rolü: Ankara örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi.
34. Tsaur, S. H., Chang, K. M., & Tu, J. H. (2019). Exploring tour leaders’ cultural competence. International academic multidisciplinary research conference in Japan 2019. ss. 575–592.
35. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.
36. Yıldırım, S. (2011). Ürgüp Mustafapaşa’da duvar resimli iki ev. I. uluslararası Nevşehir tarih ve kültür sempozyumu. ss. 111–134.
37. Yu, X., Weiler, B., & Ham, S. (2002). Intercultural communication and mediation: A framework for analysing the intercultural competence of Chinese tour guides. Journal of Vacation Marketing, 8, 75-87.
38. Yu, X., Weiler, B., & Ham, S. (2004). Cultural mediation in guided tour experiences: A case study of Australian guides of Chinese tour groups. Department of Management Working Paper Series. 44/04.