Harmanlanmış (Karma) Öğrenme Yaklaşımı

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 118 - 141, 03.01.2026

Etem Yeşilyurt

https://doi.org/10.55107/turksosbilder.1754975

Öz

Harmanlanmış öğrenme hem ortam açısından en az iki farklı ortamın yani okul/sınıf içi ve dışı ortamların hem de bu ortamlarda kullanılan farklı öğrenme yöntemlerinin üstün yanlarının dikkate alınarak birlikte kullanılmasına imkân tanıyan bir öğrenme yaklaşımıdır. Alan yazınında harmanlanmış öğrenme yaklaşımıyla ilgili birçok çalışma bulunmaktadır. Ancak konuyla ilgili yapılan bazı çalışmalarda harmanlanmış öğrenme yaklaşımının etkililiğine ve niteliğine ilişkin bilgi açığının, belirsizliklerin ve farklı uygulamaların bulunduğu, bu yaklaşımın neyi kapsadığı konusunda fikir birliğinin olmadığı ve hala keşfedilme aşamasında olduğu vurgulanmaktadır. Öte yandan konu, öğrenme çıktısı, kazanım ve içerik olarak harmanlanmış öğrenme yaklaşımının öğretmen yetiştirme sürecinde ve alanında kullanılan öğretmenlik mesleği ders kitaplarında da yer alması beklenmektedir. Ancak bu yaklaşımın, araştırmacı tarafından ulaşılan birkaç bilimsel ders kitabında belirli bir perspektifle ele aldığı görülmektedir. Harmanlanmış öğrenme yaklaşımını bir bütünlük içerisinde açıklamak amacıyla yapılan bu çalışma derleme çalışması niteliği taşımaktadır. Çalışma kapsamında harmanlanmış öğrenme yaklaşımının kavram ve tanım analizi yapılmakta bu yaklaşımın gerekçeleri, özellikleri, modelleri, üstün ve sınırlı yönleri üzerinde durulmaktadır. Harmanlanmış öğrenme yaklaşımının bir bütünlük içerisinde ele alındığı bu çalışmanın alan yazınına, öğretmenler ve öğrenciler başta olmak üzere eğitim sisteminin paydaşlarına katkı sağlaması umulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenme ve Öğretmen Yöntemi, , Öğrenme Yaklaşımı, , Karma Öğrenme, , Harmanlanmış Öğrenme

Kaynakça

• Akgündüz, D., & Akınoğlu, O. (2017). Fen eğitiminde harmanlanmış öğrenme ve sosyal medya destekli öğrenmenin öğrencilerin akademik başarılarına ve motivasyonlarına etkisi. Eğitim ve Bilim, 42(191), 69-90. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2017.6444
• Akkuş, M., & Keskin, Y. (2016). Harmanlanmış öğrenme modeliyle ilgili öğrenci tutumlarının incelenmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 338-347. http://www.jret.org/?pnum=84&pt=PAST+ISSUES
• Alanoğlu, M., & Karabatak, S. (2021). Eğitimde dijitalleşme ve yeni yaklaşımlar (Ed: T. Tarık), Harmanlanmış öğrenme (ss. 193-210). Efe Akademi Yayınları.
• Alkan, C. (2005). Eğitim teknolojisi. Anı Yayıncılık.
• Altun, A., Gülbahar Y., & Madran O. (2008). Use of a content management system for blended learning learning: Perceptions of pre-service teachers. Turkish Online Journal of Distance Education-TOJDE, 9(4), 138-153. https://dergipark.org.tr/en/pub/tojde/issue/16918/176543
• Arslan, A., & Çetin, H. (2024). Türkiye’de harmanlanmış öğrenme alanında yapılan çalışmalar: Bir doküman incelemesi. Journal of Computer and Education Research, 12(24), 718-737. https://doi.org/10.18009/jcer.1518675
• Aşiroğlu, S., Nuhoğlu, H., & Şahin Sarkın, D. B. (2022). Planlamadan değerlendirmeye harmanlanmış öğrenme. Journal of History School, 15(57), 1468-1508. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.57540
• Aydoğdu, Ü. R., Karamustafaoğlu, O., & Bülbül, M. Ş. (2017). Akademik araştırmalarda araştırma yöntemleri ile örneklem ilişkisi: Doğrulayıcı doküman analizi örneği. Z.G. Eğitim Fakültesi Dergisi, (30), 556-565. https://dergipark.org.tr/tr/pub/zgefd/issue/47929/606321
• Aygün, M. (2011). Algo–heuristik kurama dayalı harmanlanmış öğrenme ortamlarının öğrencilerin sunum hazırlama becerilerine, bilgisayara karşı tutumlarına ve bilişim teknolojileri dersine güdülenme düzeylerine etkisi [Yüksek lisans tezi, Ahi Evran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü]. Tez no: 287043. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Balaman, F., & Tüysüz, C. (2011). Harmanlanmış öğrenme modelinin 7. sınıf öğrencilerinin fen ve teknoloji dersindeki başarılarına, tutumlarına ve motivasyonlarına etkisinin incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(4), 75-90. https://dergipark.org.tr/tr/pub/baebd/issue/3339/46232
• Bayır M. (2024). Harmanlanmış öğrenme modeli. Journal of Turkic Civilization Studies,5(1),171-185. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jtcs/issue/85938/1490647
• Bouilheres, F., & Ha Le, L. T. V., McDonald, S., Nkhoma, C. & Jandug-Montera, L. (2020). Defining student learning experience through blended learning. Education and Information Technologies, 25(1), 3049–3069. https://doi.org/10.1007/s10639-020-10100-y
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Broadbent, J. (2017). Comparing online and blended learner’s self-regulated learning strategies andacademic performance. The Internet and Higher Education, (33), 24-32. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2017.01.004
• Cronje, J. C. (2020). Towards a new definition of blended learning. The Electronic Journal of e-Learning, 18(2), 114-121. https://doi.org/10.34190/EJEL.20.18.2.001
• Çetinkaya, M. (2017). Fen eğitiminde modelleme temelinde düzenlenen kişiselleştirilmiş harmanlanmış öğrenme ortamlarının başarıya etkisi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(2), 287-296. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/322805
• Çırak Kurt, S., Yıldırım, İ., & Cücük, E. (2018). Harmanlanmış öğrenmenin akademik başarı üzerine etkisi: Bir meta-analiz çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(3), 776-802. https://doi.org/10.16986/HUJE.2017034685
• Çırak, S. (2017). Bir harmanlanmış öğrenme deneyimi. İlköğretim Online, 16(2), 860-886. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.304740
• Dağ, F. (2011). Harmanlanmış karma öğrenme ortamları ve tasarımına ilişkin öneriler. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 73-97. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefad/issue/59495/855161
• Demirer, V. (2009). Eğitim materyali geliştirilmesinde karma öğrenme yaklaşımının akademik başarı, bilgi transferi, tutum ve öz-yeterlik algısına etkisi [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Tez no:234900. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Dikmen, C. H., & Ocak, M. A. (2020). Harmanlanmış öğrenme ortamında mobil programlama eğitimine katılan öğrencilerin görüşlerinin incelenmesi. SDU International Journal of Educational Studies, 7(1), 147-166. https://doi.org/10.33710/sduijes.664026
• Driscoll, M. P. (2005). Psychology of learning for instruction [Öğretim süreçleri ve öğrenme psikolojisi] (Çev. Ö. F. Tutkun, S. Okay & E. Şahin; 2012). Anı Yayıncılık.
• Duman, B. (2007). Süreç temelli öğrenme-öğretim modeli. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (19), 37-61. https://dergipark.org.tr/tr/pub/musbed/issue/23520/250602
• Ekici, M., & Karaman, M. K. (2011). Farklı düzeylerde harmanlanmış öğrenme etkinliklerinin akademik başarıya etkisinin incelenmesi. Akademik Bilişim’11 - XIII. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri. 2-4 Şubat 2011, Malatya: İnönü Üniversitesi.
• Ercan, M., & Çalışkan, İ. (2024). Harmanlanmış öğrenmede ortaokul öğrencilerinin argümantasyon kalitelerinin incelenmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 507-549 http://dx.doi.org/10.18506/anemon.1426979
• Erdoğan, E., & Akbaba, B. (2019). Ters yüz edilmiş sınıf modeliyle ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi akademik başarılarının geliştirilmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 8(1), 193-213. https://doi.org/10.30703/cije.465095
• Erol, M., & Kocakülah, M. S. (2024). Fen eğitiminde harmanlanmış öğrenme yaklaşımının kullanımı: Sistematik bir derleme. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (62), 3249-3271. https://doi.org/10.53444/deubefd.1498835
• Fidan, N. (2012). Okulda öğrenme ve öğretme. Pegem Akademi.
• Garrison, D. R., & Kanuka, H. (2004). Blended learning: Uncovering its transformative potential in higher education. Internet and Higher Education, 7(2), 95-105. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2004.02.001
• Geçer, A., & Dağ, F. (2012). Bir harmanlanmış öğrenme tecrübesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(1), 425-442. https://www.researchgate.net/publication/259632852_Bir_Harmanlanmis_Ogrenme_Tecrubesi
• Graham, C. R. (2006). Handbook of blended learning Global perspectives local designs (Ed. C. J. Bonk & C. R. Graham), Blended learning systems: Definition, current trends, and future directions, San Francisco: John Wiley & Sons. https://www.researchgate.net/publication/258834966.
• Graham, C. R., Allen, S., & Ure, D. (2005). Benefits and challenges of blended learning environments. IGI Global: Encyclopedia of information science and technology, (pp. 253–259). https://doi.org/10.4018/978-1-59140-553-5
• Graham, C. R., Woodfield, W., & Harrison, J. B. (2013). A framework for institutional adoption andimplementation of blended learning in higher education. The Internet and Higher Education, (18), 4-14. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2012.09.003
• Güneş, F. (2014). Öğretim ilke ve yöntemleri (Ed. F. Güneş), Yaklaşım ve modeller (ss. 23-60). Pegem Akademi. Güvercin Seçkin, G., & Şen Zeytun, A. (2023). Bir analoji bağlamında dünden bugüne harmanlanmış öğrenme. Trakya Eğitim Dergisi, 13(2), 1451-1470. https://doi.org/10.24315/tred.1139094
• Hayırsever, F., & Orhan, A. (2018). Ters yüz edilmiş öğrenme modelinin kuramsal analizi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 572-596. https://doi.org/10.17860/mersinefd.431745
• Hebebci, M. T., & Usta, E. (2015). Türkiye’de harmanlanmış öğrenme eğilimleri: Bir literatür çalışması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(19), 195-219. https://doi.org/10.14520/adyusbd.23061
• Herdman, E. A. (2006). Derleme makale yazımında, konferans ve bildiri sunumu hazırlamada pratik bilgiler (Çev. Z. Dörtbudak). Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 3(1), 2-4. https://jer-nursing.org/jvi.aspx?un=JERN-25348&volume=3&issue=1
• Hiğde, E., & Aktamış, H. (2023). Covid-19 pandemisi sürecinde probleme dayalı harmanlanmış öğrenmeye yönelik öğrencilerin görüşleri. Trakya Eğitim Dergisi, 13(1), 260-279. https://doi.org/10.24315/tred.1025568
• Hockly, N. (2018). Blended learning. ELT Journal, 72(1), 97-101, https://doi.org/10.1093/elt/ccx058.
• Kiran, L., & Dangwal, L. (2017). Blended learning: An innovative approach. Universal Journal of Educational Research 5(1), 129-136. http://dx.doi.org/10.13189/ujer.2017.050116
• Lage, M. J., Platt, G. J., & Treglia, M. (2000). Inverting the classroom: A gateway to an inclusive learning environment. The Journal of Economic Education, 31(1), 30-43. https://doi.org/10.2307/1183338
• Lo, C. K., & Hew, K. F. (2017). A critical review of flipped classroom challenges in K-12 education: Possible solutions and recommendations for future research. Research and Practice in Technology Enhanced Learning, 12(4), 1-22. https://doi.org/10.1186/s41039-016-0044-2
• Love, B., Hodge, A., Corritore, C., & Ernst, D. C. (2015). Inquiry-based learning and the flipped classroom model. PRIMUS, 25(8), 745-762. https://doi.org/10.1080/10511970.2015.1046005
• Luo, R. Z., & Zhou, Y. L. (2024). The effectiveness of self-regulated learning strategies in higher education blended learning: A five years systematic review. Journal of Computer Assisted Learning, 40(6), 3005-3029. https://doi.org/10.1111/jcal.13052
• Mahmud, M. M., Ubrani, M. B., & Foong, W. S. (2020). A meta-analysis of blended learning trends. IC4E '20: Proceedings of the 2020 11th International Conference (pp. 30-36), https://doi.org/10.1145/3377571.3379439
• Osguthorpe, R. T., & Graham, C. R. (2003). Blending learning environments: Definitions an directions. Quarterly Review of Distance Education, 4(3), 227-233. https://eric.ed.gov/?id=EJ678078
• Özer, B. (2007). Öğrenci merkezli karma öğretim yönteminin öğretimde planlama değerlendirme dersinde akademik başarı ve eleştirel düşünmeye etkisi [Doktora tezi, Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Tez no: 221713. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Özkan, U. B. (2019). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi. Pegem Yayıncılık. Pesen, A., & Oral, B. (2016). Harmanlanmış öğrenme yaklaşımının öğretmen adaylarının akademik başarısına ve güdülenme düzeyine etkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(58), 799-821. https://doi.org/10.17755/esosder.258819
• Porter, W. W., Graham, C. R., Bodily, R. G., & Sanberg, D. S. (2016). A qualitative analysis of insti-tutional drivers and barriers to blended learning adoption in higher education. The Internet and Higher Education, (28), 17-27. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2015.08.003
• Rasheed, R. A., Kamsin, A., & Abdullah, N. A. (2020). Challenges in the online component of blended learning: A systematic review. Computers & Education, (144), 1-17. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2019.103701 Sağlık, M. A., & Özaydınlık, K. (2024). Teknoloji ve tasarım dersinde harmanlanmış öğrenmenin öğrencilerin tutum, öz düzenleme, bilimsel yaratıcılık ve akademik başarılarına etkisi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(3), 2461-2504. http://dx.doi.org/10.51460/baebd.1499804
• Scholar.google (2025a). Blended learning, blended teaching. https://scholar.google.com
• Scholar.google (2025b). Blended learning approach, blended learning model. https://scholar.google.com
• Singh, H. (2003). Building effective blended learning programs. Educational Technology, 43(6), 51-54. https://eric.ed.gov/?id=EJ679022
• Smith, K., & Hill, J. (2019). Defining the nature of blended learning through its depictionin current research. Higher Education Research & Development, 38(2), 383-397. https://doi.org/10.1080/07294360.2018.1517732
• Sönmez, V. (2005). Program geliştirmede öğretmen el kitabı. Anı Yayıncılık. Staker, H., & Horn, M. B. (2012). Classifying K-12 blended learning. Innosight Institute, Inc. https://eric.ed.gov/?id=ED535180
• Sungur Alhan, S. (2020). Harmanlanmış öğrenme ortamına yönelik fen bilimleri öğretmen adaylarının görüşleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 397-414. https://doi.org/10.17556/erziefd.633189
• Şimşek, K., & İpek, J. (2019). Harmanlanmış öğrenme ortamlarında bilgisayar cebiri sistemlerinin akademik başarıya etkisi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi (EFMED), 13(2), 651-679. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.519352
• TDK (2025a). Harman, harmanlama. https://sozluk.gov.tr/
• TDK (2025b). Yaklaşım. https://sozluk.gov.tr/
• Topkaya, Y., Demirkol, M., Salma, C., & Özkaya, A. (2023). Harmanlanmış öğrenmeye yönelik araştırmaların karma-meta yöntemi ile analizi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 1311-1344. https://doi.org/10.29299/kefad.1134310
• Uluyol, Ç., & Karadeniz, Ş. (2009). Bir harmanlanmış öğrenme ortamı örneği, öğrenci başarısı ve görüşleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 60-84. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyuefd/issue/13711/165995
• Uysal, Ö. (2016). Harmanlanmış öğrenme ortamında proje tabanlı öğrenmenin gerçekleştirilmesi. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 2(2), 89-113. https://dergipark.org.tr/tr/pub/auad/issue/34017/376903
• Ünsal, H. (2010). Yeni bir öğrenme yaklaşımı: harmanlanmış öğrenme. Milli Eğitim Dergisi, 40(185), 130-137. https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/issue/36199/407092
• Ünsal, H. (2012). Harmanlanmış öğrenmenin başarı ve motivasyona etkisi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 1-27. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tebd/issue/26138/275286
• Xiao, G., & Zhang, M. (2024). Knowledge mapping of blended learning classroom environment studies (1996-2023): A bibliometric analysis. International Journal of Emerging Technologies in Learning (iJET), 19(1), 68-85. https://doi.org/10.3991/ijet.v19i01.43569
• Yapıcı, İ., & Akbayın, H. (2012). Harmanlanmış öğrenme yönteminin lise öğrencilerinin biyoloji dersine yönelik tutumlarına etkisi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (19), 56-68. https://dergipark.org.tr/tr/pub/zgefd/issue/47945/606596
• Yeşilyurt, E. (2019). Eklemeli bir bakışla öğretim yöntem ve teknik seçimini etkileyen faktörler. Turan-Sam Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, 11(43), 57-64. http://dx.doi.org/10.15189/1308-8041
• Yıldırım, H. F., & Eyceyurt Türk, G. (2024). Harmanlanmış öğrenme etkinliklerinin feni öğrenmeye yönelik motivasyon ve başarıya etkisi: Madde ve değişim ünitesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 13(4), 869-884. https://dx.doi.org/10.30703/cije.1381014
• Yılmaz, Ö., & Bulut, T. (2024). Harmanlanmış öğretime yönelik hazırbulunuşluk ölçek uyarlaması: Fen bilimleri öğretmenlerinin hazırbulunuşluk düzeyleri. Trakya Eğitim Dergisi, 14(1), 337-355. https://doi.org/10.24315/tred.1362960
• Yolcu, H. (2015). Harmanlanmış (karma) öğrenme ve uygulama esasları. The Journal of Academic Social Science Studies, (33), 255-260. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2767