Üniversiteden Multiversiteye: Yükseköğretimde Yeni Arayışlar

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 4, 535 - 542, 24.12.2025

Mahmut Aydın

Öz

COVID-19 pandemisi, yükseköğretim sistemini dönüştürerek üniversitelerin işlevini, toplumsal sorumluluklarını ve bilgi üretim süreçlerini yeniden değerlendirmeye zorlamıştır. Bu süreçte dijitalleşmenin getirdiği fırsatlar, üniversitelerin geleneksel yapılarından uzaklaşıp "fijital kampüs" modeline yönelmesini sağlamıştır. Üniversiteler, bilgi üretimini yalnızca akademik bir faaliyet olarak değil, toplumsal sorunların çözümüne katkı sağlayacak şekilde ele almalıdır. Makale, yükseköğretimde dijitalleşmenin etkilerini, geleneksel öğretim yöntemlerinin yerini çevrim içi ve hibrit modellere bırakmasını ve bu durumun bilginin yalnızca tüketilecek bir meta değil, toplumsal ve entelektüel gelişime katkı sunan bir değer olarak yeniden konumlanmasını tartışır. Ayrıca, üniversitelerin bu dönüşüm sürecinde toplumsal sorunlarla uyumlu, daha kapsayıcı ve yenilikçi bir yapıya evrilme gerekliliği vurgulanır. Multiversite kavramı, üniversitelerin çok katmanlı ve farklı motivasyonlarla işleyen yeni bir yapıya geçişini temsil eder. Bu yapı, bilgi ve hakikatin sabit değil, sürekli yeniden üretilen dinamik süreçler olduğunu ifade eder. Makale, üniversitelerin sadece bilgi üreten kurumlar değil, toplumsal eleştiri ve entelektüel özgürlük merkezleri olarak rol almaları gerektiğini savunur. Pandemi sonrası dünyada, üniversitelerin toplumsallık ile nitelik arasındaki ilişkiyi güçlendirerek daha geniş bir vizyonla hareket etmeleri gerektiği sonucuna varılır.

Anahtar Kelimeler

Yükseköğretim , Dijitalleşme , Fijital Kampüs , Çevirim İçi Eğitim , Multiversite , Toplum ve Nitelik İlişkisi

Kaynakça

• Bansal, S. K. (2023). “Significance and advancement of the educational technology: Holistic development of learners in the digital age.” Available at SSRN 4863716.
• Barzegar, M., Miri, H., ve diğerleri (2024). “A comprehensive “real need” assessment, a step toward improving the quality of faculty development programs: A survey‐based study in Hormozgan University of Medical Sciences”, Health Science Reports, 7(5), 1-8.  https://doi.org/10.1002/hsr2.2097
• Bongaerts, J. C. (2022). The Humboldtian model of higher education and its significance for the European University on responsible consumption and production. BHM Berg-Und Hüttenmännische Monatshefte, 167(10), 500-507.
• Demirtaş, A. (2019). Dârülfünûndan Öğretim Üyeleri (1900-1946), İstanbul: Büyüyen Ay.
• Dölen, E. (2010). Türkiye Üniversite Tarihi 3: Darülfünun’dan Üniversiteye Geçiş, İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Günay, D. (2019). Üniversite Felsefesi, İstanbul: Büyüyen Ay.
• İhsanoğlu, E. (2019). The House of Sciences: The First Modern University in the Muslim World, Oxford: Oxford University Press,
• Kılıç, B. E. ve diğerleri, (2023). “The Open University Movement: A Comparative Case Study of Mega Universities”, Üniversite Araştırmaları Dergisi, 6(3), 298-307. https://doi.org/10.32329/uad.1243745.
• Fisher, T. (2024). “The ‘Phygital’ Future: What Campuses Will Look Like”, Higher Education In 2035: How to understand and prepare for the challenges ahead, The Chronicle of Higher Education, 2024, 64-68.
• Van der Zwaan, B. (2017). Higher Education in 2040: A Global Approach, Amsterdam: Amsterdam University Press, http://www.jstor.org/stable/j.ctvfp63n9.
• Kerr, C. (2001). The Uses of University. Cambridge: Harvard University Press, (Türkçe tercümesi için bkz., Üniversite Kullanımları. Çev., Emrah Saraçoğlu. İstanbul: Küre Yayınları, 2020.
• Kızıltan, Ö. (2025). “Varlık, Bilgi ve Değer Felsefesi Açısından Eğitimin Değerlendirilmesi”, Üniversite Araştırmaları Dergisi, 8(2), 151-161, https://doi.org/10.32329/uad.1673040
• Neuwirth, L. S., Jović, S., & Mukherji, B. R. (2021). “Reimagining Higher Education During and Post-COVID-19: Challenges and Opportunities”, Journal of Adult and Continuing Education, 27 (2), 141-156, https://doi.org/10.1177/1477971420947738.
• Peters, M.A. & Barnett, R. (2018) (Eds). The Idea of The University: A Reader, New York, Bern, Frankfurt: Peter Lang. Scott, A., & Pasqualoni, P. P. (2022). “Invoking Humboldt: The German model of higher education”, Routledge Handbook of the Sociology of Higher Education, Eds., James Côte & Sarah Pickard, London: Routledge, 2022, 243-255.
• Smolentseva, A. (2023). Contributions of higher education to society: towards conceptualisation. In Assessing the contributions of higher education (38-60). Edward Elgar Publishing.
• Telli, S. G., & Altun, D., (2021). “Coronavirus (Covid-19) Pandemisi Döneminde Çevrimiçi Öğrenme, Üniversite Araştırmaları Dergisi, 4(2), 90-107, https://doi.org/10.32329/uad.916837.
• Treve, M. (2021). “What COVID-19 has introduced into education: Challenges facing higher education institutions (HEIs)”, Higher Education Pedagogies, 6(1), 212-227.
• Turnbull, D., Chugh, R., & Luck, J. (2021). Transitioning to E-Learning During the COVID-19 Pandemic: How Have Higher Education Institutions Responded to the Challenge?”, Education and Information Technologies, 26(5), 6401-6419.
• Weaver, G.C., Rabbitt, K.M., Summers, S.W., Phillips, R., Hottenstein, K.N., & Cole, J.M. (2022) (Eds.). Acute Crisis Leadership in Higher Education: Lessons from the Pandemic, Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003239918.