TR
EN
Yükseköğretimde Yapay Zekaya Yönelik Tutumlar: Bir Karma Yöntem Çalışması
Öz
Bu çalışma, öğretmen adaylarının yapay zekaya yönelik tutumlarını ve yapay zekaya ilişkin metaforik algılarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın örneklemi, Türkiye'deki bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinde çeşitli bölümlerde öğrenim gören 721 öğretmen adayından oluşmaktadır. Bu çalışmada yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Çalışmanın nicel kısmı için betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Nicel bulgular, katılımcıların genel olarak yapay zekâya karşı orta düzeyde olumlu bir tutuma sahip olduklarını ve tutum puanlarının cinsiyet, sınıf düzeyi, yapay zekâ ile ilgili ders alma durumu ve yapay zekâ ile ilgili eğitim programlarına katılım değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Çalışmanın nitel kısmında ise katılımcıların metaforik algılarının incelendiği fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Yapay zekâ kavramına ilişkin toplam 176 farklı metaforun üretildiği çalışmada, katılımcıların en sık kullandıkları metaforlar “asistan”, “insan”, “sihirli değnek”, “beyin”, “arkadaş”, “ansiklopedi”, “ilaç”, “kütüphane” ve “öğretmen” olmuştur. Elde edilen metaforlar, “Destekleyici Rol/Rehberlik”, “Bilgi/Hafıza”, “Sihir/Gizem”, “İnsan Doğası”, “Sosyal Rol/Kimlik”, “İşlev/Mekanizma”, “Tehdit/Zararlı Potansiyel” ve “Gelişim/Öğrenme” başta olmak üzere 19 farklı kategoriye ayrılmıştır. Araştırma sonuçları doğrultusunda, çağdaş eğitim gereklilikleriyle uyum sağlanabilmesi için yapay zekânın tüm eğitim kademelerinin öğretim programlarına dahil edilmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Ethical approval for this study was obtained from the Tokat Gaziosmanpaşa University Social and Human Sciences Research Ethics Committee, with the decision dated 30/06/2025 and numbered 10.64.
Kaynakça
- Abdaljaleel, M., Barakat, M., Alsanafi, M. et al. (2024). A multinational study on the factors influencing university students’ attitudes and usage of ChatGPT. Scientific Reports, 14. https://doi.org/10.1038/s41598-024-52549-8 Ajzen, I. (1991) The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
- Akgun, S., & Greenhow, C. (2022). Artificial intelligence in education: Addressing ethical challenges in K-12 settings. AI Ethics, 2, 431-440. https://doi.org/10.1007/s43681-021-00096-7
- Allam, H., Dempere, J., Akre, V., & Flores, P. (2023). Artificial intelligence in education (AIED): Implications and challenges. Proceedings of the HCT international general education conference (HCT-IGEC 2023) (pp. 126-140). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/978-94-6463-286-6_1
- Almaraz-López, C., Almaraz-Menéndez, F., & López-Esteban, C. (2023). Comparative study of the attitudes and perceptions of university students in business administration and management and in education toward artificial intelligence. Education Sciences, 13(6), 609. https://doi.org/10.3390/educsci13060609
- Al-Mashaqba, S. (2020). The impact of artificial intelligence on the outcomes of students’ learning in the Jordanian Universities, The Journal of Education and Practice, 11(1), 20-29.
- An, X., Chai, C.S., Li, Y., Zhou, Y., Shen, X., Zheng, C., & Chen, M. (2023). Modeling English teachers’ behavioral intention to use artificial intelligence in middle schools. Education and Information Technologies, 28(5), 5187-5208. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11286-z
- Aruğaslan, E. (2025). A qualitative study on doctoral students’ use of artificial intelligence. Journal of University Research, 8(1), 36-53. https://doi.org/10.32329/uad.1557111
- Baidoo-Anu, D., & Owusu Ansah, L. (2023). Education in the era of generative artificial intelligence (AI): Understanding the potential benefits of ChatGPT in promoting teaching and learning. Journal of AI, 7(1), 52-62. https://doi.org/10.61969/jai.1337500
Ayrıntılar
Birincil Dil
İngilizce
Konular
Yükseköğretim Çalışmaları (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Burak Ayçiçek
*
0000-0001-8950-2207
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
24 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
23 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
17 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 1970 Cilt: 8 Sayı: 4