KARNAVAL ROMANINDA MODERN HAYAT PRATİKLERİ

Öz

ÖZET Bu çalışma, Ahmet Midhat Efendi’nin Karnaval adlı romanını Osmanlı toplumundaki modernleşme sürecinin kültürel ve toplumsal dinamikleri çerçevesinde incelemektedir. 19. yüzyıl sonu Osmanlı kent yaşamında kamusal alan, tüketim kültürü, beden temsili ve gösteri / teşhir gibi ana hatlar modernleşme ile temas kurmanın yolları olmuştur. Karnaval romanı, modern bir topluma geçiş sürecini irdeleyen; modernleşmenin bireyde, toplumda, kamusal alanda ve gündelik yaşamda yarattığı dönüşümleri yeni bir eğlence kültürü çerçevesinde ortaya koyan örneklerden biridir. Ahmet Midhat Efendi romanda ele aldığı balo sahneleri ile gelen yeni hayat tarzlarını, tüketim pratiklerini, beden algısını bir modernleşme eleştirisi olarak ele alırken kent temelli yeni bir yaşam kültürünün örneklerini de romana yerleştirir. Çalışmada Karnaval romanının Osmanlı toplumunda modernlik pratiklerini ele alış biçimi sosyolojik bir bakışla ve metin odaklı nitel analiz yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Balolardaki kent ve modernite temelli eğlence anlayışı, mekân ve insan arasındaki ilişkiyi dönüştürerek; bireyin özel yaşamını kamusal alana açan yeni bir sosyal sahne, gösterişe dayalı Batılı bir tüketim anlayışı ve gösteriye yaslanan bir beden algısı yaratmıştır. Karnaval romanı bu bulgular ışığında Osmanlı toplumunun modernleşme ile geçirdiği kültürel kırılmaları eleştirel bir bakış açısıyla ele alırken yeni kentli hayatı ve insanı sergilemenin de önemli bir örneği olarak değerlendirilmiştir. Anahtar kelimeler: Karnaval, modernleşme, kamusal alan, tüketim, gösteri.

Anahtar Kelimeler

• Karnaval
• modernleşme
• kamusal alan
• tüketim
• gösteri.

MODERN LIFE PRACTICES in KARNAVAL NOVEL

Öz

ABSTRACT This study analyses Ahmet Midhat Efendi’s novel Karnaval within the framework of the cultural and social dynamics of Ottoman modernization. By the late nineteenth century, modernization had begun to transform Ottoman urban life through key domains such as public space, consumer culture, body representation, and spectacle. Karnaval offers a compelling literary example of this transition, portraying the deep transformations modernity brought to individuals, society, public life, and everyday practices through the lens of a new entertainment culture. The novel explores Midhat’s critique of modernization, particularly through its depictions of ballroom scenes that reflect emerging lifestyles, consumption patterns, and bodily aesthetics. In addition, it is situated within the broader context of a newly forming, urban-based cultural model. This study employs a text-focused qualitative approach to investigate how Karnaval perceives and articulates modernity from a sociological standpoint. The Westernised, ostentation-driven form of entertainment represented in the balls reshapes the relationship between people and space, opening private life to public view and promoting a display-oriented body image. In light of these observations, Karnaval is evaluated both as a cultural critique and as a representative narrative of the shifting urban identities and societal ruptures characteristic of Ottoman modernization. Keywords: Karnaval, modernization, public sphere, consumption, spectac

Anahtar Kelimeler

• Karnaval
• modernization
• public sphere
• consumption

Kaynakça

1. Açıkalın, S. & Erdoğan, L. (2005). Veblen’ci gösteriş amaçlı tüketim. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 4 (7), 1-18.
2. Ahmet Midhat Efendi (2000). Karnaval. K. Yetiş (Haz.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Ahmed Midhat (2005). Ekonomi politik. E. Erbay & A. Utku (Haz.). Çizgi Kitabevi.
4. Belli, B. (2024). Osmanlı’da fuhuş. Fol Kitap.
5. Benjamin, W. (2020). Pasajlar. (A. Cemal, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
6. Çakır, S. (2009). Osmanlı’da kadınların mekânı, sınırlar ve ihlaller. A. Alkan (Ed.). Cins cins mekânlar içinde (ss. 76-101). Varlık Yayınları.
7. Çakmakçı, S. (2014). Gösterişçi tüketim bağlamında iki alafranga züppe tipi: Bihruz Bey ve Felatun Bey. Journal of Turkish Studies, 9 (9), 335-350.
8. Çelik, Z. (2019). 19. yüzyılda Osmanlı başkenti değişen İstanbul. Türkiye İş Bankası Yayınları.

9. Georgeon, F. (2023). Rakının ülkesinde Osmanlı İmparatorluğu’ndan Erdoğan Türkiyesi’ne şarap ve alkol. İletişim Yayınları.
10. Gürsoy, B. A. (2015). 19. yüzyıl Türk romanında yanlış batılılaşma. Aydın Türklük Dergisi, 1 (1), 47-56.
11. Habermas, J. (2003). Kamusallığın yapısal dönüşümü. (T. Bora & M. Sancar, Çev.). İletişim Yayınları.
12. Işın, E. (1999). İstanbul’da gündelik hayat. Yapı Kredi Yayınları.
13. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi. (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.
14. Orçan, M. (2004). Osmanlı’dan günümüze modern Türk tüketim kültürü. Kadim Yayınları.
15. Parkins I. (2014). Fashion. C. Marshik (Ed.), The Cambridge companion to modernist culture içinde (pp. 96-110). Cambridge University Press.
16. Preston CJ. (2014). Dance. C. Marshik (Ed.), The Cambridge companion to modernist culture içinde (pp. 128-144). Cambridge University Press.
17. Sevengil, R. A. (1985). İstanbul nasıl eğleniyordu?. İletişim Yayınları.
18. Simmel, G. (2015). Modern kültürde çatışma. (T. Bora & U. Özmakasa & N. Kalaycı & E. Gen, Çev.). İletişim Yayınları.
19. Tanpınar, A. H. (1988). On dokuzuncu asır Türk edebiyatı tarihi. Çağlayan Kitabevi.
20. Tanyeli, U. (2022). Korku metropolü İstanbul 18. yüzyıldan bugüne. Metis Yayınları.