ŞİİRSEL ÖZNENİN DEĞİŞEBİLİRLİĞİ BAĞLAMINDA ŞİİRDE ÇOKSESLİLİĞİN İMKÂNI: LALE MÜLDÜR’ÜN “MANİFESTO”SU

Öz

Bu yazının amacı, “çokseslilik” kavramını şiir türü sınırları dahilinde düşünmektir. Roman türünde çoksesliliğin imkânı, temelde anlatıcının kuruluşuyla ilgilidir. Bu nedenle romandaki “anlatıcı”nın şiir türündeki karşılığı olan “şiirsel özne” çalışmamızın ana odaklarından biri olmuştur. Şiirsel öznenin varlık tarzı; lirik, epik ve dramatik şiir türlerinde birbirinden farklı şekillerde tezahür etmektedir. Zira şiirin türlere ayrılmasının temel kriteri olan şiirle anlatı arasındaki mesafe, şiirsel öznenin hüviyetini de belirler. Şiirin anlatıya olan mesafesi “olay”ı ne kertede malzeme olarak kullandığına bağlıdır ve buna göre anlatıya en uzak lirik, en yakın ise dramatik şiir türüdür. Şiir anlatıya yaklaştıkça şair ve şiirsel özne arasındaki mesafe açılır. Bu mesafe açıldıkça şiirsel öznenin boşluk üretebilir vasfı açığa çıkar ve bu aynı zamanda şiirsel öznenin değişebilirliği anlamına gelir. Bu değişebilirlik şiirde diyaloji ve dolayısıyla çokseslilik üretir. Bu nedenle lirik ve epik şiir türleri teksesli bir yapılanmaya denk düşerken dramatik şiir çoksesliliğe açılabilir. Bu çalışmada Lale Müldür'ün “Manifesto” adlı dramatik şiiri incelenmiş ve bu şiirde çoksesliliği mümkün kılanın, şiirsel öznenin değişebilirliği olduğu pratik olarak görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• çokseslilik
• şiir türleri
• şiirsel özne
• Lale Müldür
• Manifesto

THE POSSIBILITY OF POLYPHONY IN POETRY IN THE CONTEXT OF THE MUTABILITY OF THE POETIC PERSONA: LALE MÜLDÜR'S “MANIFESTO”

Abstract

The aim of this paper is to consider the concept of “polyphony” within the limits of the poetry genre. Since the possibility of polyphony in the novel genre is related to the construction of the narrator, the "poetic persona", which is the equivalent of the "narrator" in poetry, has been one of our main foci. The poetic persona is manifested in different ways in lyric, epic and dramatic poetry. The distance between poetry and narrative, which is the criterion for the division of poetry into genres, determines the identity of the poetic persona. Since the distance of poetry to narrative depends on the degree to which it uses the "event", lyrical poetry is the furthest from narrative and dramatic poetry is the closest. As the poem approaches narrative, the distance between the poet and the poetic persona increases. As this distance widens, the poetic persona's ability to produce emptiness is revealed and this means the poetic persona's mutability. This mutability produces dialogue and polyphony. Therefore, while lyric and epic poetry are univocal, dramatic poetry can be opened to polyphony. In Lale Müldür's dramatic poem "Manifesto", the possibility of polyphony is practically seen to be the changeability of the poetic persona.

Keywords

• polyphony
• types of poetry
• poetic persona
• Lale Müldür
• Manifesto

Kaynakça

1. Aktaş, Ş. (2011). Şiir Tahlili / Teori-Uygulama. Akçağ Yayınları.
2. Aktulum, K. (2000). Metinlerarası İlişkiler. Öteki Yayınları.
3. Arkan, Z. (2007, 1 Kasım). Çoksesli şiir bağlamında öznenin tahttan inişi. edebistan.com https://edebistan.com/deneme/coksesli-siir-baglaminda-oznenin-tahttan-inisi
4. Asiltürk, B. (2013). Türk Şiirinde 1980 Kuşağı. Yapı Kredi Yayınları.
5. Bakhtin, M. (2001). Karnavaldan Romana: Edebiyat Teorisinden Dil Felsefesine Seçme Yazılar. (Çev. Cem Soydemir). Ayrıntı Yayınları.
6. Bakır, S. (2017). Modern Türk Şiirinde Anlatımcı Teknik. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 17 (17), 40-64.
7. Cansever, E. (2009). Şiiri Şiirle Ölçmek. (Haz. Devrim Dirlikyapan). Yapıkredi Yayınları, 154-156.
8. Eliot, T. S. (1995). 20. Yüzyıl Edebiyat Sanatı içinde “Şiirin Üç Farklı Sesi”. (Haz. Prof. Dr. Hüseyin Salihoğlu). (Çev. Mine İşgüven). İmge Kitabevi.

9. Emre, A. (2007, 1 Eylül). Çokseslilik’in Yeni Bağlamında Yakın Dönem Türk Şiirine Retrospektif Bir Bakış 1. edebistan.com. https://edebistan.com/deneme/cokseslilik-in-yeni-baglaminda-yakin-donem-turk-siirine-retrospektif-bir-bakis-1
10. Ergeç, Z. (2018). Bahtin’in Diyaloji Kavramı Çerçevesinde Modern Türk Romanına Bir yaklaşım [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı.
11. Gadamer, H. G. (2009). Hakikat ve Yöntem. (Çev. Hüsamettin Arslan-İsmail Yavuzcan). Cilt 2. Paradigma Yayınları.
12. Gündoğdu, S. (2021). Mimesis, İfade ve Gösterge. Hece Yayınları.
13. https://www.nisanyansozluk.com/kelime/manifesto (Erişim Tarihi: 20 0cak 2025)
14. Konyalı, B. Ş. (2017). Dil-İktidar İlişkisi Bağlamında İkinci Yeni Şiiri, Giresun Üniversitesi 1. Uluslararası Dil Sanat ve İktidar Sempozyumu Bildiriler Kitabı/Papers, 107-123.
15. Kula, O. B. (2025, 10 Aralık). Bakhtin ve Yazınsal Dilsel Çok-seslilik ve Söyleşimsellik. edebiyathaber.net. https://www.edebiyathaber.net/bakhtin-ve-yazinsal-dilsel-cok-seslilik-ve-soylesimsellik-prof-dr-onur-bilge-kula/
16. Kurt, A. (2019). “Söyleyici” kavramı ve “Nûrusiyâh” şiirinden hareketle şiir çözümleme yöntemlerinde “Söyleyici”nin tespitinin şiiri anlamaya katkısı. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 14, 174-182. https://doi.org/10.29000/rumelide.541008
17. Metin, A. K. (2007, 1 Ekim). Çoksesli Şiire Bir Giriş Denemesi. edebistan.com. https://edebistan.com/deneme/coksesli-siire-bir-giris-denemesi
18. Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Orta Öğretim Türk Dili ve Edebiyatı Dersi (9, 10, 11, 12. Sınıflar) Öğretim Programı. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
19. Montgomery, M. (2007). Ways of Reading: Advanced Reading Skills for Students Of English Literature. Routledge.
20. Mumcu, K. (2019). Geleneksel ve Modernizm Ekseninde Lale Müldür Şiiri ve Şiirsel Özne [Yüksek Lisans Tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
21. Müldür, L. (2014). Apokalips/Amonyak. Yapı Kredi Yayınları.
22. Orhanoğlu, H. (2018). Şiirsel Öznenin Gerçeklik Serüveni: Mehmet Can Doğan. Türk Dili, 68 (802), 55-61.
23. Preminger, A. & Brogan, T. V. F. (1993). The New Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics. Princeton University Press.
24. Reçber, M. S. (2001). Ben'liğin Varlığı ve Bilgisi, Felsefe Dünyası, 1 (33), 75-82.
25. Sağlık, Ş. (2001). Şiirin Kapsam Alanındaki Kardeş Sanat: Öykü Öykünün Şiirdeki Macerası. Hece, Türk Şiiri Özel Sayısı, 53/54/55, 350-370.
26. Tunç, G. (2021). Postmodern Şiir ve Lâle Müldür’ün Şiirlerinde Postmodern Özellikler. Söylem Filoloji Dergisi, 6 (2), 279-297. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.945702
27. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Bildiri. Sozluk.gov.tr Güncel Türkçe Sözlük içinde. 20 Ocak, 2025, tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişilmiştir
28. Vidler, A. (2016, 6 Temmuz). Komünist Manifesto’dan Avangard Sanata, Edebî Bir Tür Olarak Manifestonun Doğuşu. (Çev. Ayşe Boren). e-skop.com. https://www.e-skop.com/skopbulten/komunist-manifestodan-avangard-sanata-edebi-bir-tur-olarak-manifestonun-dogusu/2997
29. Wellek, R. & Warren, A. (1983). Edebiyat Biliminin Temelleri. (Çev. Edip Ahmet Uysal). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.