MEMDUH ŞEVKET ESENDAL’IN OTLAKÇI İSİMLİ ÖYKÜSÜNDEKİ GÜNLÜK KONUŞMA İFADELERİNİN FRANSIZCA ÇEVİRİSİNİN BAĞINTI KURAMI DOĞRULTUSUNDA İNCELENMESİ

Öz

Dilin iletişimsel boyutu ve kültürel aktarımdaki rolü birçok araştırmaya konu olmuştur. Bu iletişim ve kültürel aktarım, farklı dillere sahip farklı toplumların birbirini anlama ihtiyaçları söz konusu olduğunda çeviri eylemini de içine alan çok boyutlu bir süreci temsil etmektedir. Edebi metin türlerinden öykü, bir toplumu tahlil etmedeki güçlü tarafı ile çeviri incelemelerinde önemli bir yere sahiptir. Sözkonusu araştırma Türk toplumunu eserlerinde resmeden Memduh Şevket Esendal ve Otlakçı isimli öyküsünde yer alan üç kısa öyküyü (Gençlik, Kayışı Çeken ve Otlakçı) konu almaktadır. Türk insanının Fransızcada temsili üzerine odaklanan çalışmada günlük konuşma ifadeleri çevirisi özelinde incelemelerde bulunulmuş, Tahsin Saraç’ın Fransızca çevirisine başvurulmuştur. Türk diline ait günlük konuşma ifadelerinin Fransızcaya aktarımlarında çevirmen kararlarını incelemek araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Ayrıca araştırma hem yabancı diller eğitiminde hem de çeviribilimde önemli bir yere sahip günlük konuşma ifadelerini ve çevirilerini ele alması ile önem arz etmektedir. Bu doğrultuda dil, kültür, edebiyat ve çeviri alanlarına hizmet eden bir çalışma ortaya çıkmıştır. Çevirmen kararları Gutt (1991)’un Bağıntı Kuramı doğrultusunda açıklık, bilişsel etki, işlemsel maliyet, kültürel aktarım, bağlamsal uygunluk gibi kriterler özelinde değerlendirilmiş, çevirmen kararları doğrudan ve dolaylı çeviri sınıflandırmasına tabi tutulmuştur. Elde edilen bulgular neticesinde Saraç’ın erek okur kültürel bağlamını ön planda tuttuğu ve dolaylı çeviri anlayışını benimsediği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Edebi çeviri
• bağıntı kuramı
• günlük konuşma ifadeleri çevirisi
• Otlakçı
• Memduh Şevket Esendal.

AN ANALYSIS OF THE FRENCH TRANSLATION OF COLLOQUIAL EXPRESSIONS IN MEMDUH ŞEVKET ESENDAL’S SHORT STORY OTLAKÇI WITHIN THE FRAMEWORK OF RELEVANCE THEORY

Öz

Language’s function in communication and cultural transmission has been widely investigated. When speakers of different languages aim for mutual understanding, the process becomes multidimensional and relies heavily on translation. Among literary genres, the short story is especially significant in translation studies owing to its concise form and capacity to capture social dynamics and everyday speech. This study examines three narratives-Gençlik, Kayışı Çeken, and Otlakçı-from Memduh Şevket Esendal’s Otlakçı collection alongside their French translations. By analyzing how colloquial Turkish expressions are rendered into French, this study explores translator decision-making and reveals how distinct cultural nuances are conveyed. The research underscores the pivotal role of everyday language in foreign-language pedagogy and translation scholarship, bridging linguistics, cultural studies, literature, and translation. Using Gutt’s (1991) Relevance Theory as an analytic framework, translator choices were evaluated on cognitive effect, processing effort, cultural transfer, and optimal relevance. These strategies were classified as direct or indirect. Results indicate that the translator consistently prioritized the cultural expectations of French readers, predominantly employing an indirect strategy. The findings offer valuable implications for translation practitioners and educators working with colloquial registers.

Anahtar Kelimeler

• Literary translation
• Relevance Theory
• translation of colloquial expressions
• Otlakçı
• Memduh Şevket Esendal.

Kaynakça

1. Akdeniz, S. (2022). Memurun ölümü ve uğursuzluk hikâyeleri üzerine ikili bir okuma. KARE, (14), 1-20.
2. Arslan, A. D. (2023). Memduh Şevket Esendal’ın romancı kimliği ve Ayaşlı ile Kiracıları’nın mektuplardaki hikâyesi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7 (2), 790-808.
3. Ayar, P. A. (2022). Memduh Şevket Esendal’ın gözünden Türk toplumunda halk inançlarının yeri ve işlevi. Erdem, (82), 25-45.
4. Barzegar, H. (2008). Translation of colloquial expressions in English into Persian subtitled films. https://www.translationdirectory.com/articles/article1541.php
5. Duman, S. (2023). Günlük söylemlerdeki anlatılar. Mesopotamia Journal of Interdisciplinary Studies, 3 (1), 37-49.
6. Ece, A. (2007). Erek-odaklı kuram, skopos kuramı ve bağıntı kuramı bağlamında çeviri eğitimi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 26 (26), 49-58.
7. Esendal, M. Ş. (2024). Otlakçı. Can Yayınları.
8. Esendal, M. Ş. (1971). Resquilleur (T. Saraç, Çev.). Milli Eğitim Basımevi. Gutt, E.-A. (1989). Translation and relevance [Doktora tezi]. University College London. Gutt, E.-A. (1991). Translation and relevance: Cognition and context. Basil Blackwell Jalalpour, E., & Tabrizi, H. H. (2017). A study of English translation of colloquial expressions in two translations of Jamalzadeh: Once Upon a Time and Isfahan is Half the World. Journal of Language Teaching and Research, 8, 1011-1021.

9. Kalenderoğlu, İ., & Arslan, H. (2017). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarında duygu bildiren ifadeler. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 6(17), 503-519.
10. Kansu Yetkiner, N., & Duman, D. (2009). Çeviribilim edimbilim ilişkisi üzerine. İzmir Ekonomi Üniversitesi.
11. Karabulut, E., & Erkazancı-Durmuş, H. (2018). Dini kültürel öğelerin çevirisi üzerine Bağıntı Kuramı yaklaşımı: Latife Tekin’in Sevgili Arsız Ölüm ve İskender Pala’nın Katre-i Matem romanlarının İngilizce çevirilerinin analizi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 44-59.
12. Kocaman, A. (1993). Çeviri, çeviri eleştirisi ve dilbilim. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 4, 1-4.
13. Muller, M. S. (1996). Langue familière, parler populaire, particularisme régional dans Saturday Night and Sunday Morning d'Alan Sillitoe et sa traduction française. Palimpsestes. Revue de traduction, (10), 49-75.
14. Neumann, C. K. (2020). Esendal, Memduh Şevket: Das erzählerische Werk. In H. L. Arnold (Ed.), Kindlers Literatur
15. Lexikon (KLL). J. B. Metzler. https://doi.org/10.1007/978-3-476-05728-0_1359-1
16. Qin, L. (2022). Strategies for translating Chinese colloquial expressions into English in science fiction: A case study of English version of The Three-Body Problem. International Journal of Education and Humanities, 6(1), 196-200. https://doi.org/10.54097/ijeh.v6i1.3091
17. Saraç, T. (1985). Fransızca-Türkçe sözlük. Adam Yayınları.
18. Sperber, D. & Wilson, D. (1986). Relevance: Communication and cognition. Blackwell.
19. Terzi, Â. (2025). Bir günlük gündelik dil. Türk Dili, 73(877), 18–21. https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2025/02/Adem-Terzi_-E-_-BIR-GUNLUK-GUNDELIK-DIL-_4.pdf
20. Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük. 2 Haziran 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
21. Yahyazada, N. (2024). Translation of colloquial expressions and slang words in The Catcher in the Rye from English into Azerbaijani. PAHTEI – Proceedings of Azerbaijan High Technical Educational Institutions, 43(5), 309–319. https://doi.org/10.36962/pahtei4308012024-36