“HESITATION” IN EARLY NINETEENTH-CENTURY RUSSIAN LITERATURE WITHIN THE FRAMEWORK OF TODOROV’S THEORY OF THE FANTASTIC

Öz

This study examines the concept of hesitation within the framework of Tzvetan Todorov’s theory of the fantastic in Russian literature of the first half of the 19th century. It is limited to A.S. Pushkin’s The Queen of Spades, M.Yu. Lermontov’s The Demon, and N.V. Gogol’s The Portrait. Rather than defining these works directly as fantastic, the study evaluates them according to Todorov’s conditions of the fantastic and his principle of hesitation. Focusing on moments of hesitation experienced by both reader and protagonist, the analysis explores the narratives’ positions between the uncanny and the marvelous. Through close reading, narrative analysis, and comparative analysis, the study examines the modes of explaining supernatural events, ambiguous expressions, and the resolution or non-resolution at the end of each narrative in light of Todorov’s criteria. The study compares the maintenance of hesitation across the three works, identifies the linguistic and structural devices that sustain it, and classifies the texts according to their orientation toward the uncanny or the marvelous. It concludes that sustained hesitation is achieved only in The Queen of Spades, whereas in The Demon, the acceptance of the supernatural, and in The Portrait, the allegorical nature of extraordinary elements eliminate the fantastic.

Anahtar Kelimeler

• Fantastic
• The Queen of Spades
• Demon
• The Portrait
• Hesitation

TODOROV’UN FANTASTİK KURAMI ÇERÇEVESİNDE 19. YY. İLK YARISI RUS EDEBİYATINDA “KARARSIZLIK”

Öz

Bu çalışma, 19. yüzyılın ilk yarısı Rus edebiyatında fantastik unsurlar içeren anlatılarda Tzvetan Todorov’un fantastik kuramı çerçevesinde kararsızlık kavramını incelemektedir. Çalışma A.S. Puşkin’in Maça Kızı (Pikovaya dama, 1834), M.Yu. Lermontov’un İblis (Demon, 1839) ve N.V. Gogol’ün Portre (Portret, 1835) adlı eserleri ile sınırlandırılır. Çalışmada bu eserler doğrudan fantastik olarak tanımlanmak yerine Todorov’un fantastik koşulları ve kararsızlık ilkesi temelinde değerlendirilmektedir. İnceleme, okurun ve kahramanın kararsızlık anlarını odağa alarak anlatıların olağanüstü ile tekinsiz arasındaki konumunu tartışmaktadır. Metin çözümlemesi, anlatı analizi ve karşılaştırmalı analiz yöntemleri çerçevesinde, olağanüstü olayların açıklanma biçimi, muğlak anlatım ifadeleri ve anlatı sonundaki çözülme ya da çözülmeme durumu Todorov’un kararsızlık ölçütleri doğrultusunda incelenmektedir. Bu çalışma, Todorov’un kararsızlık ilkesinin üç eserdeki süreklilik durumunu karşılaştırmakta, dilsel ve yapısal araçlarını belirlemekte ve anlatıların tekinsiz ya da olağanüstüye yönelme biçimlerini sınıflandırmaktadır. İnceleme sonucunda, kararsızlığın yalnızca Maça Kızı’nda sürdürülebilir olduğu, İblis’te doğaüstü olayların kabul edilmesi ve Portre’de olağanüstü unsurların alegori içermesi nedeniyle fantastiğin ortadan kalktığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Fantastik
• Maça Kızı
• İblis
• Portre
• Kararsızlık

Kaynakça

1. Baring-Gould, S. (1876). Curious myths of the Middle Ages. Rivingtons.
2. Behramoğlu, A. (2001). Rus edebiyatında Puşkin gerçekçiliği. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
3. Bezrodnıy M. (2023). Opıyt kommentariya k pikovoy dame. Çistıy list.
4. Cornwell, N. (2002). “You’ve heard of the Count Saint-Germain …”: In Pushkin’s “The Queen of Spades” and far beyond. New Zealand Slavonic Journal, 49–66.
5. Coşkun, N. (2021). Gözyaşı Vadisi’nde Kaybetmeye Yazgılılar: Mihail Lermontov ve Demon. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (46), 103-118. https://doi.org/10.21497/sefad.1031726
6. Çereyski, L.A. (1988). Puşkin i ego okrujeniye. Nauka.
7. Çıkla, S. (2009). Şiir ve hikâye çevresinde oluşan iki tür: Manzum hikâye ve öykü-şiir. Türklük Bilimi Araştırmaları, (25), 51–85. https://izlik.org/JA99AA36DX
8. Denisov, V.D. (2012). Gogolevskiy «Portret» i ego geroi. Vestnik Surgutskogo gosudarstvennogo pedagogiçeskogo universiteta, 1(16), 66–71.

9. Gogol, N.V. (2013). Peterburgskiye povesti. Ripol klassik.
10. Golovaçyova, İ. V. (2014). O sootnoşenii fantastiki i fantastiçeskogo. Vestnik Sankt-Peterburgskogo universiteta (1), 33–42.
11. Juravleva, A. İ. (2002). Lermontov v russkoy literature: Problemı poetiki. Progress-Traditsiya.
12. Kolcu, G. & Uysal, M. B. (2025). The historical formation of the fantastic genre and its structure from Tzvetan Todorov’s perspective. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 14 (2), 541-552. https://doi.org/10.7884/teke.1679669
13. Laks, A. (Ed.). (1997). Russian monasteries: Art and traditions. Palace Editions; The State Russian Museum.
14. Lermontov, M. Y. (2014). Hançer: Seçme şiir ve manzumeler (A. Behramoğlu, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
15. Lotman, Y. M. (1994). Besedı o russkoy kulture: Bıyt i traditsii russkogo dvoryanstva (XVIII – naçalo XIX veka). İskusstvo–SPB.
16. Milçina, V.A. (1988). Zapiski pikovoy damıy. Vremennik Pushkinskoy komissii, (22), 136–142. Nauka.
17. Muravyeva, O.S. (1978). Fantastika v povesti Puşkina Pikovaya dama. Puşkin: issledovaniya i materialıy, (8), 62–69. Nauka.
18. Pospelov, G. N. (2014). Edebiyat bilimi (Y. Onay, Çev.). Evrensel Basım Yayın.
19. Propp, V. (2018). Masalın biçimbilimi ve olağanüstü masalların dönüşümleri (M. Rifat & S. Rifat, Çev.; R. Kızıldere, Ed.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
20. Puşkin, A. S. (2009). Povesti pokoynogo İvana Petroviça Belkina; Dubrovski; Pikovaya dama. AST Astrel.
21. Sidelnikova, M. L. (2011). Obraz «ojivayuşçego» portreta v hudojestvennoy filosofii N. V. Gogolya i E.T.A. Gofmana. Literaturovedeniye İrkutskiy gosudarstvennıy universitet, (4), 77–81.
22. Söyler, S. (2023). Arkadi ve Boris Strugatski Kardeşler’in eserlerine Tzvetan Todorov’un fantastik kuramı eksenli yaklaşım (Yayın No. 800199) [Doktora tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. Todorov, T. (2004). Fantastik: Edebi türe yapısal bir yaklaşım (Çev. M. Rifat & S. Rifat). Metis Yayınları.
24. Uzelli, G. (2016). Slav mitolojisi: İnançlar ve söylenceler. Yapı Kredi Yayınları.
25. Zaharova, O. V. (2016). İz istorii izuçeniya fantastiki v russkoy kritike i literaturovedenii 1820–1970-ıh godov. Problemı istoriçeskoy poetiki, (14), 100–117.
26. Zolotariov, İ. L. (2015). Mifologiçeskoye soznaniye geroyev v fantastiçeskih proizvedeniyah M. Yu. Lermontova. Uçenıye zapiski Orlovskogo gosudarstvennogo universiteta (3), 115-119.