NÂZIM HİKMET ŞİİRLERİNİN ORATORYO POTANSİYELİ: FAZIL SAY’IN NAZIM ORATORYOSU ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Nâzım Hikmet, modern Türk şiirinin biçimsel ve düşünsel dönüşümünde kurucu rol üstlenmiş, şiiri bireysel lirizmin sınırlarından çıkararak toplumsal, tarihsel ve evrensel bir anlatı alanına taşımıştır. Bu çalışma, Nâzım Hikmet şiirlerinin oratoryal potansiyelini Fazıl Say’ın Nâzım Oratoryosu örneği üzerinden edebî yapı ve anlatı düzeni açısından incelemektedir. Çalışmanın temel varsayımı, Nâzım Hikmet şiirinin yalnızca müzikal olarak bestelenebilir olmadığı, kendi iç yapısı itibarıyla seslendirmeye, dramatik sunuma ve kolektif söyleme açık bir anlatı mantığı taşıdığıdır. Bu perspektifle makalede, oratoryoda yer alan şiirler Fazıl Say’ın kurguladığı bölümler doğrultusunda (“Gençlikte”, “Hapishanede”, “İnsan Üzre” ve Final) ele alınmış ve her bölümde seçilen şiirler epik anlatı, tekrar, hitap dili, kırık mısra yapısı ve kolektif sesleniş gibi ölçütler üzerinden metin merkezli olarak analiz edilmiştir. İnceleme sürecinde şiirlerin solist, anlatıcı ve koro arasında nasıl işlevsel olarak dağıldığı, bireysel sesin hangi noktalarda çoğul bir söyleme dönüştüğü ortaya konulmuştur. Böylece Nâzım Oratoryosu’nun rastlantısal bir şiir derlemesinden ziyade, Nâzım Hikmet’in poetik evrenini sahneye taşıyan bilinçli bir anlatı kurgusu olduğu gösterilmiştir. Çalışma, şiir ile müzik ilişkisini uyarlama düzeyiyle sınırlı kalmayıp, şiirin kendi yapısal olanakları üzerinden tartışarak edebiyat araştırmalarına disiplinlerarası bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Fazıl Say
• Nazım Hikmet
• Oratory
• Şiir
• Sahne.

THE ORATORİO OF NÂZIM HİKMET’S POEMS: AN EXAMINATION OF FAZIL SAY’S NAZIM ORATORIO

Öz

Nâzım Hikmet played a foundational role in the formal and intellectual transformation of modern Turkish poetry; he moved poetry beyond the confines of individual lyricism to a social, historical, and universal narrative realm. Elements such as free verse, polyphonic discourse, epic narrative, and dramatic structure became not only aesthetic choices but also elements that redefined the function of poetry in his work. In this respect, Nazım Hikmet's poetry offers a structure open to performance and staging. This structure has been transformed into a musical stage narrative with the Nâzım Oratorio, composed by Fazıl Say. Composed of poems written by Nâzım Hikmet at different periods, it presents a holistic structure tracing the poet's life and intellectual development through four main sections and a final narrative. The poems included in the oratorio are not a random selection, but rather the product of a conscious effort spanning many years, chosen from among texts suitable for the oratorio form due to their epic narrative, collective voice, rhythmic structure, and direct address. This study examines the Nâzım Hikmet Oratorio in terms of its literary structure, narrative order, and poetic voice. The poems in the oratorio are analyzed section by section; their suitability to the oratorio form in terms of epic narrative, polyphony, and collective discourse is evaluated using a text-centered approach. Thus, the internal structure of Nâzım Hikmet's poetry, as it opens up to the stage and music, is revealed. The study aims to contribute to a rethinking of the relationship between poetry and music through the structural possibilities of the literary text.

Anahtar Kelimeler

• Fazıl Say
• Nazım Hikmet
• Oratorio
• Poem
• Scene.

Kaynakça

1. Altun, S. (2019). Nâzım Hikmet’te Umut Kavramı. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 6 (5), 231-256. https://izlik.org/JA58BP85YX
2. Bayar, Z. (1973). Nâzım Hikmet Üzerine. Tel Yayınları.
3. Çelebioğlu, E. (1986). Tarihsel Açıdan Evrensel Müziğe Giriş. Akademi Kitap Serisi.
4. Gürsel, N. (2002). Dünya Şairi Nâzım Hikmet. Doğan Kitap.
5. Kabaklı, A. (2022). Nâzım Hikmet. TEDEV.
6. Moğulbay, D. (2020). Orta Çağdan 21. Yüzyıla Oratoryo Örnekleri Üzerine Bir Çalışma. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (2), 524-545. https://izlik.org/JA24RT29WA
7. Ran N.H. (1930). Sesini Kaybeden Şehir. Yapı Kredi Yayınları.
8. Ran N.H. (1953). Memleketimden İnsan Manzaraları. Yapı Kredi Yayınları.

9. Ran N.H. (1956). Yeni Şiirler. Adam Yayınları.
10. Ran N.H. (1962). Son Şiirler. Adam Yayınları.
11. Ran N.H. (1947). Yatar Bursa Kalesinde. Yapı Kredi Yayınları.
12. Ran N.H. (1933). Gece Gelen Telgraf. Muallim Ahmed Halit Kütüphanesi.
13. Ran N.H. (1928). Güneşi İçenlerin Türküsü. Azer- Neşr Matbaası.
14. Ran N.H. (2008). Bütün Şiirleri. Yapı Kredi Yayınları.
15. Oktay, A. (2003). Toplumcu Gerçekçiliğin Kaynakları. Everest Yayınları.
16. Özmen, O. (2016). Ahmet Adnan Saygu’nun Yunus Emre Oratoryosu Üzerine Bir İrdeleme. Sahne ve Müzik Eğitim-Araştırma e-Dergisi, (3), 1-14. https://izlik.org/JA86XJ66KR
17. Say, A. (2005). Müzik Ansiklopedisi. Müzik Ansiklopedisi Yayınları. Sözkesen Matbaası.
18. Ünlü, B. (2025). Nâzım Hikmet’in “Akşam” Şiirinin Ontolojik Analiz Yöntemiyle İncelenmesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 18 (49), 248-263. https://doi.org/10.12981/mahder.1553138
19. Vâlâ Nureddin. (1965). Bu Dünyadan Bir Nâzım Geçti. Remzi Kitapevi.
20. Yavuz, H. (2005). Nâzım: Aşma ve Avangard, Sanat ve Edebiyat Üzerine Yazılar. Yapı Kredi Yayınlar.
21. İnternet Kaynakları
22. https://www.facebook.com/FazilSayOfficial/posts/ben-nazım-ile-şiiri-sevdim7-yıl-nazım-oratoryosu-üzerine-çalıştım2001-yılında-bu/10152797167172657/?locale=tr_TR Fazıl Say’ın Nâzım Hikmet ile ilgili sosyal medya notu.
23. https://www.facebook.com/share/187f25oHon/?mibextid=wwXIfr Fazıl Say’ın Nâzım Hikmet ile ilgili sosyal medya notu.
24. https://www.youtube.com/watch?v=ynNiQkpIB_Y Fazıl Say’ın “Nâzım Oratoryosu” videosu.