JÂLE ‘ALEMTÂC ḲÂİM MAḲÂMÎ’NİN ŞİİRLERİNDE NESNE METAFORLARI

Öz

Jâle (‘Alemtâc) Ḳaim Maḳâmî, modern Fars edebiyatında kadın kimliği ile kadın hakları konularını öne çıkaran önemli şairlerden biridir. Kaçar döneminin sonlarında yaşamış olan şair, geleneksel Fars şiirinin biçimsel özelliklerini korurken içerik bakımından kadınların toplumsal konumunu, maruz kaldıkları eşitsizlikleri ve bireysel deneyimlerini merkeze alan özgün bir söylem geliştirmiştir. Henüz genç yaşta kendisinden büyük bir erkekle evlendirilmesi, onun yaşamını ve edebî üretimini derinden etkilemiştir. Edebiyata ilgisiz olan eşinin baskısı nedeniyle şiirlerini gizlice yazmak zorunda kalmış, eserlerinin önemli bir kısmı ancak ölümünden sonra yayımlanabilmiştir. Jâle (‘Alemtâc) Ḳâim Maḳâmî, modern Fars edebiyatında kadın kimliğini ve haklarını şiirinin merkezine taşıyan öncü figürlerden biridir. Bu çalışma, Fars şiir geleneğinin estetik sürekliliği içinde şairin özgün yerini değerlendirerek eserlerindeki nesne metaforlarının sembolik işlevlerini çözümlemeyi hedeflemektedir. Nitel inceleme yöntemine dayanan araştırmada, ‘Alemtâc’ın biyografisi ve edebî kişiliği bağlamında, geleneksel nazım biçimlerini korurken içerikte gerçekleştirdiği yenilikler ele alınmaktadır. Bu doğrultuda ayna, semaver, dikiş makinesi ve saç maşası gibi ev içi mekâna ait nesnelerin; şairin yalnızlığı, zoraki evlilik tecrübesi ve özgürlük arayışıyla kurduğu anlamsal bağlar incelenmektedir. Çalışmanın sonucunda, söz konusu nesnelerin yalnızca süslemeci birer estetik imge olmayıp, şairin iç dünyasını ve ataerkil toplumsal yapıya yönelik eleştirilerini görünür kılan temel anlam taşıyıcıları olarak işlev gördüğü tespit edilmiştir. Nesnelerin şiirsel özneyle kurduğu bu dinamik ilişki, ev içi deneyimi bireysel sınırların ötesine taşıyarak alternatif bir eleştirel söylem alanı inşa etmektedir. Nihayetinde ‘Alemtâc’ın şiiri, klasik Fars şiirinin biçimsel mirasını modern kadın tecrübesiyle buluşturan özgün bir estetik zemin sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Modern İran Şiiri
• Kadın Şair
• Jâle ‘Alemtâc Ḳaim Maḳâmî
• Nesne Metaforları
• Sembolik Anlatım

OBJECT METAPHORS IN THE POETRY OF ZHALEH ÂLAM-TÂJ QÂ’EM-MAQÂMI

Öz

In the poet’s works, personal experiences and social criticism are intertwined. Key themes include the forced marriage of women against their will, the oppression of women by the male-dominated social order, and the devaluation of female identity. In this context, the metaphors she employs have become vital tools for revealing the oppression women face and their quest for freedom. This study examines the life and literary persona of Ālam-Tāj, as well as the object metaphors she employed in her poetry. It has been observed that everyday objects such as mirrors, samovars, sewing machines and hair curlers are used not merely as aesthetic elements, but as elements that reflect the poet’s loneliness, her position in the face of social pressures, and her inner world. In particular, the personification of domestic objects, transforming them into the poet’s interlocutor, has created an alternative discursive space through which women can express themselves. In this respect, Ālam-Tāj’s poetry possesses a unique quality that brings together the classical Persian poetic tradition with the modern female experience.

Anahtar Kelimeler

• Modern Iranian Poetry
• Women Poet
• Zhaleh Âlam-Tâj Qâ’em-Maqâmi
• Object Metaphors
• Symbolic Expression

Kaynakça

1. Brookshaw, D. P. (2015). Women poets. In A.-A. Seyed-Gohrab (Ed.), Literature of the early twentieth century: From the constitutional period to Reza Shah (Vol. 11, pp. 240–310). I.B. Tauris.
2. Damûçâlî, M. M. (2012). Nigâhî be endîşehâ-yi şiʿrî-yi Jâle Ḳâim Maḳâmî. Târîḫ-i Edebîyât, (68), 133–154.
3. Dilberî, A., Rezavîpûr, S. F., & Muşfiḳî, A. (2023). Vucûh-i iftirâḳ-i câyigâh-i zen der eşʿâr-i Jâle Ḳâim Maḳâmî ve Jâle İsfahânî. Faslnâme-yi Bahâristân-i Sohen, 20(60), 211–228.
4. Gholami, H. (t.y.). Dîlârâm Çengî’den Âlemtâc Kâim Maqâmî’ye İran edebiyatında kadın şairler. İraniyat Dergisi, 67–77.
5. Ḫalîlî, A., Muşfiḳî, A., & Ḥocâcî Kahcûḳ, A. (2023). Sebk-şinâsî-yi zebânî ve edebî-yi eşʿâr-ı Jâle (ʿAlemtâc) Ḳâim Maḳâmî. Journal of the Stylistics of Persian Poem and Prose (Bahâr-e Edeb), 16(4). https://doi.org/10.22034/bahareadab.2023.16.4444
6. Hosseini, M. (2017). Iranian women’s poetry from the Constitutional Revolution to the post-revolution (Doctoral dissertation, University of Sussex).
7. Ḳâim Maḳâmî, J. (1995). Dîvân-i ʿAlemtâc Ḳâim Maḳâmî (P. Ferruhzad, Ed.). MA Yayınları. Kordbache, L. (2025). Zhālah Qāʾim Maqāmī, composing poetry without an audience. Women Poets Iranica, 1–37. https://doi.org/10.70501/wpiesmx-d6dk
8. Moradi, A. (2019). A comparative study of the viewpoint of a woman on the social dimension in poems by Jaleh Ghaemmaghaneh Farahani and Forough Farrokhzad. Journal of Humanities and Social Sciences Studies, 1(1), 9-16.

9. Rızvâniyân, G., & Ârang, N. (2021). Berresî-yi numûdhâ-yi zebâyi-şinâsî-yi zanânenger der şiʿr-i Jâle Ḳâim Maḳâmî. Research Journal of Literary Schools, 5(15), 7–25. https://doi.org/10.22080/RJLS.2021.21819.1251
10. Ṣafâ, Z. (2013). Târîḫ-i edebîyât-i Îrân (C. 1, 29. bs.). Ḳoḳnûs.
11. Seyed-Gohrab, A.-A. (2014). Mirror of dew: The poetry of Ālam-Tāj Zhāle Qā’em-Maqāmi. Harvard University Press.
12. Shahdadi, A. M. (2019). A comparative study of looking at women from the social dimension in the poetry of Alam Taj (Jaleh) Ghaem Maghami Farahani and Forough Farrokhzad. Religación. Revista de Ciencias Sociales y Humanidades, 4(21), 35–44.
13. Şemisâ, S. (2012). Sebk şinâsî-yi şiʿr (2. bs.). Mitra.
14. Yâḥaḳḳî, M. C. (2011). Kulliyât-i târîḫ-i edebîyât-i Fârsî (2. bs.). Samt.