Örnek Olay Yönteminin Öğrencilerin Empati Becerilerine ve Derse Yönelik Tutumlarına Etkisi

Öz

Bu araştırmada, sosyal bilgiler dersinde örnek olay yöntemiyle yürütülen öğretimin öğrencilerin empati düzeyleri ve derse yönelik tutumları üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim-öğretim yılında İstanbul ili Esenyurt ilçesine bağlı bir ilkokulun dördüncü sınıfında öğrenim gören toplam 53 öğrenci oluşturmuştur. Deney grubu olarak belirlenen sınıfta dört hafta süresince Örnek Olay Temelli Empati Eğitimi Süreci uygulanmıştır. Kontrol grubu olarak belirlenen sınıfta dersler öğretim programına göre işlenmiştir. Bu çalışmada nicel araştırma modellerinden ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak “Çocuk ve Ergenler İçin Empati Ölçeği ve İlkokul 4. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersine Yönelik Tutum Ölçeği uygulanmıştır. Grupların empati ve tutum ön test ve son testleri puanları arasındaki farklılık ilişkisiz gruplar için Mann-Whitney U testi ile, deney grubunun kendi grup içi son test ve kalıcılık puanları arasındaki farklılık ise ilişkili gruplar için Wilcoxon işaretli sıralar testi ile değerlendirilmiştir. Uygulama sonunda deney grubundaki öğrencilerin empati ve tutum ön test-son test puanlarında anlamlı değişiklikler olmuştur. Ancak deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin empati ve tutum son test puanları karşılaştırıldığında anlamlı farklılık bulunmamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Empati becerisi
• tutum
• ilkokul sosyal bilgiler dersi
• örnek olay

The Effect of Case Study Method on Students' Empathy Skills and Attitudes Towards the Course

Öz

This study examined the effect of using the case study method to teach social studies on students' empathy levels and their attitudes toward the class. The study group consisted of 53 fourth-grade students from a primary school in the Esenyurt district of Istanbul during the 2022-2023 academic year. The Case Study-Based Empathy Education Process was implemented in the experimental group for four weeks; the control group received instruction based on the standard curriculum. A quasi-experimental design with a pre-test–post-test control group was employed, utilizing quantitative research methods. The data collection tools used in the study were the “Empathy Scale for Children and Adolescents” and the “Attitude Scale for 4th Grade Social Studies Lessons in Elementary School.” The differences between the pre-test and post-test scores of the groups in terms of empathy and attitude were evaluated using the Mann-Whitney U test for independent samples. In contrast, the differences between the post-test and retention scores in the experimental group were evaluated using the Wilcoxon signed-rank test for related samples. At the end of the intervention, there were significant changes in the empathy and attitude pre-test and post-test scores within the experimental group. However, when the empathy and attitude post-test scores of the students in the experimental and control groups were compared, no significant difference was found.

Anahtar Kelimeler

• Empathy skill
• attitude
• primary school social studies course
• case study

Kaynakça

1. Aka, M. (2019). İlkokul öğrencilerinin özgüveni ve empatik eğilimi arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayın No. 600670) [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
2. Aramudin, A., & Susanti, R. H. (2024). Empathy and tolerance cultivation in primary students through local context-based social science lessons. Lentera Pendidikan: Jurnal Ilmu Tarbiyah dan Keguruan, 27(1), 191-206. https://doi.org/10.24252/lp.2024v27n1i121
3. Arslan, E. (2020). Normal gelişim gösteren ilkokul öğrencilerinin bütünleştirme eğitimine katılan özel gereksinimli akranlarını sosyal kabullerinde cinsiyet benlik algısı ve empatik eğilimin rolü. (Yayın No. 665015) [Doktora tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
4. Avcı, E. (2017). Anne-babaların tutumları ile ilkokul kademesindeki çocukların empati ve saldırganlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayın No. 480156) [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
5. Aykaç, N. (2007). Sosyal bilgiler dersinde aktif öğretim yöntemlerinin kullanılmasının öğrencilerin derse karşı tutumuna, erişi düzeyine ve kalıcılığa etkisi. On Dokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (23), 24-37.
6. Ayten, A. (2009). Prososyal davranışlarda dindarlık ve empatinin rolü. (Yayın No. 239984) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
7. Babbie, E. (2007). The practice of social research (11th ed.) Thompson Wadsworth.
8. Bal, Ö., & Anılan, H. (2019). Hayat bilgisi dersi değer eğitiminde örnek olay yönteminin kullanılması: Bir eylem araştırması. Milli Eğitim Dergisi, 48(1), 177-202.

9. Bouton, B. (2016). Empathy research and teacher preparation: Benefits and obstacles. Srate Journal, 25(2), 16-22.
10. Bryant, B. K. (1982). An index of empathy for children and adolescents. Child Development, 53(2), 413-425. https://doi.org/10.2307/1128984
11. Chisholm, K., & Strayer, J. (1995). Verbal and facial measures of children's emotion and empathy. Journal of Experimental Child Psychology, 59(2), 299-316. https://doi.org/10.1006/jecp.1995.1013
12. Coşkun-Keskin, S. (2007). Sosyal bilgiler derslerinde empati becerilerine dayalı öğretim tekniklerinin kullanılması (Yayın No. 210291) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
13. Çankaya, G., & Ergin, H. (2015). Çocukların oyunlara göre empati ve saldırganlık düzeylerinin incelenmesi. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, Uluslararası Katılımlı 3. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Kongre Kitabı.
14. Çatlak, İ. H., & Yiğit, E. Ö. (2017). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarına empati becerisi ve farklılıklara saygılı olma değerinin kazandırılmasında storyline yönteminin etkisi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(4), 1794-1819. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2017..-360122
15. Çetin, C. N., & Güngör-Aytar, A. (2012). İlköğretim dördüncü sınıf öğrencilerinin empatik beceri düzeyleri ile algıladıkları anne baba tutumlarının incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 473-488.
16. Demir, M. K. (2012). Sınıf öğretmeni adaylarının empati becerilerinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (33), 107-121.
17. Demir, E., Saatçioğlu, Ö., & İmrol, F. (2016). Uluslararası dergilerde yayımlanan eğitim araştırmalarının normallik varsayımları açısından incelenmesi. Current Research Education, 2(3), 130-148.
18. Dikbaş, Y., & Hasırcı, Ö. (2008). Öğrenme stratejileri öğretiminin ve ders işlenişinde kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına ve tutumlarına etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 69-76.
19. Diker, E. (2019). İlkokul öğrencilerinin kültürlerarası duyarlık ve empati becerilerinde çokkültürlü psikoeğitim programının etkililiğinin sınanması. (Yayın No. 546569) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
20. Doğan-Geysoğlu, S. (2022). Yaratıcı drama etkinliklerinin ilkokul öğrencilerinin empatik eğilim düzeyine etkisi (Yayın No. 742988) [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
21. Doğanay, T. (2019). Hayat bilgisi derslerinde görsel öyküler aracılığıyla empatiyi geliştirmek: bir eylem araştırması (Yayın No. 561860) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
22. Eisenberg, N. (2000). Emotion, regulation and moral development. Annual Review of Psychology, 51, 665-697.
23. Elgin, C. Z. (2016). Emotion and understanding. In Epistemology and emotions (pp. 33–49). Routledge.
24. Erk, E. (2021). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin empatik eğilim düzeyleri ve “hayır” diyebilme becerilerinin incelenmesi (Yayın No. 694413) [Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
25. Fraenkel, J. R., & Wallen, N. E. (2009). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill,
26. Günay Ay, M., & Kılıç, B. G. (2019). Nörogelişimsel bozukluklar ve empati. Ortadogu Tıp Dergisi, 11(4), 585-595. https://doi.org/10.21601/ortadogutipdergisi.527937
27. Güner, A., Güner, Z., & Levent, A. (2020). Kültürler arası duyarlılık ve empatik eğilimler: Bir derleme çalışması. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(10), 259-277.
28. Gürtunca, A. (2013). Çocuklar ve ergenler için empati ölçeği Türkiye geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayın No. 358142) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Arel Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
29. Haribhai-Thompson, J., McBride-Henry, K., Hales, C., & Rook, H. (2022). Understanding of empathetic communication in acute hospital settings: A scoping review, BMJ Open, 12(9), 1-8. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2022-063375
30. Hesapçıoğlu, M. (2008). Öğretim ilke ve yöntemleri. Nobel Yayın Dağıtım.
31. Iannarino, N. T. (2023). Empathic communication and emotions. The International Encyclopedia of Health Communication, 1-5. https://doi.org/10.1002/9781119678816.iehc0676
32. Kabapınar, Y. (2005). Uygulama ve değerlendirme ölçütleriyle hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretiminde kullanılabilecek bir öğretim yöntemi olarak empati. Değerler Eğitimi Dergisi, 3(9), 119-142.
33. Kabapınar, Y., Tabak, E., & Yavuz, B. (2019). Öğrencilerde empati becerisini geliştirme temelli bir teknik olarak görsel öykü: Örnek uygulamalar. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 58-80.
34. Kahraman, H., & Akgün, S. (2008). Empati becerileri eğitiminin okul öncesi dönemdeki çocukların empati becerilerine ve sorun davranışlarına etkisi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 15(1), 15-24.
35. Kaya, M., & Erdem, İ. (2020). Çocuk edebiyatı eserlerinin 7. sınıf öğrencilerinin empati becerisinin gelişimine etkisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 79-114. https://doi.org/10.33711/yyuefd.671863
36. Kılınç, Ş. (2021). Kültüre duyarlı farklılaştırılmış öğretim yaklaşımının öğrencilerin empati becerilerine etkisi (Yayın No. 687800) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
37. Kırıkçı, A. C., & Ilkım Han, Ş. (2025). Sosyal bilgiler dersi öğretim programında yer alan empati becerisinin sosyal problem çözme becerisini yordama durumunun incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (63), 661-684. https://doi.org/10.53444/deubefd.1559283
38. Kim, H. (2017). Empathy in the early childhood classroom: Exploring teachers’ perceptions, understanding, and practices [Doctoral dissertation, Indiana University].
39. Koca, K. (2020). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin empati beklentisi ile aile birliğini önemsemeleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayın No. 636004) [Yüksek lisans tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
40. Kurdek, L. A., & Rodgon, M. M. (1975). Perceptual, cognitive and affective perspective taking in kindergarden through sixth grade children. Developmental Psychology, 11(5), 643-650. https://doi.org/10.1037/0012-1649.11.5.643
41. Lee, J., Lee, Y., & Kim, M. H. (2018). Effects of empathy-based learning in elementary social studies. The Asia-Pacific Education Researcher, 27(6), 509-521. https://doi.org/10.1007/s40299-018-0413-2
42. Mehrabian, A., & Epstein, N. (1972). A measure of emotional empathy. Journal of Personality, 40(4), 525-543. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1972.tb00078.x
43. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. MEB.
44. Muravevskaia, E., & Gardner-McCune, C. (2023). Designing a virtual reality empathy game framework to create empathic experiences for children. International Journal of Child-Computer Interaction, 35, 100561. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4073129
45. Nasti, C., Intra, F. S., Palmiero, M., & Brighi, A. (2023). The relationship between personality and bullying among primary school children: The mediation role of trait emotional intelligence and empathy. International Journal Of Clinical And Health Psychology, 23(2), 100359. https://doi.org/10.1016/j.ijchp.2022.100359
46. Öz, N. S., Aysu, B., Gürsoy, F., & Aral, N. (2019). İlkokula devam eden çocuklarda akran zorbalığı ile empati becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. III. Uluslararası Öğretmen Eğitimi ve Akreditasyon Kongresi ITEAC 2019, 161-170.
47. Özay, T., & Akay, Y. (2014). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin empati kavramına ilişkin görüşleri. Hayef Journal of Education, 11(2), 205-217.
48. Özer, G. (2016). Empati eğitiminin anaokulu genişleme empatik ve sosyal gelişme etkisinin incelenmesi (Yayın No. 435220) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
49. Özsoy, S., & Özsoy, G. (2013). Eğitim araştırmalarında etki büyüklüğü raporlanması. İlköğretim Çevrimiçi, 12(2), 334-346.
50. Öztürk, S. (2019). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin empatik eğilim düzeyleri ile değer yönelimleri arasındaki ilişki (Yayın No. 583555) [Yüksek lisans tezi, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
51. Pala, A. (2008). Öğretmen adaylarının empati kurma düzeyleri üzerine bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(23), 13-23.
52. Rogers, C. R. (1975). Empatik olmak, değeri anlaşılmamış bir varoluş şeklidir. 1983 (Çev. F. Akkoyun). Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 103-124. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000929
53. Sarıyüce-Körükçü, Ö. (2004). Altı yaş grubundaki çocukların özsaygı düzeyleri ile anne empatik becerilerinin incelenmesi (Yayın No. 150964) [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
54. Saygın, M. (2022). Sosyal beceri temelli etkinliklerin ilkokul öğrencilerinin eleştirel düşünmelerine ve empatik eğilimlerine etkisi (Yayın No. 727248) [Yüksek lisans tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
55. Sayim, M. (2021). Yaratıcı drama etkinliklerinin empatik eğilim ve sosyal beceri düzeyine etkisi (Yayın No. 669224) [Yüksek lisans tezi, Bartın Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
56. Shapiro, L. E. (2000). Yüksek EQ’lu çocuk yetiştirmek. Anne ve babalar için duygusal zekâ rehberi. (Ü. Kartal, Çev.), Varlık Yayınları.
57. Staub, E. (1990). Commentary on Part I. In N. Eisenberg, J. Strayer (Eds.) Empathy and its development. (103–119) Cambridge University Press.
58. Stockdale, L. A., Porter, C. L., Reschke, P. J., Booth, M., Coyne, S. M., Stephens, J., & Memmott-Elison, M. K. (2023). Infants’ physiological responses to emotionally salient media with links to parent and child, empathy, prosocial behaviors and media use. Computers in Human Behavior, 139, 107497. https://doi.org/10.1016/j.chb.2022.107497
59. Şahin, M., & Akbaba, S. (2010). İlköğretim okullarında zorbacı davranışların azaltılmasına yönelik empati eğitim programının etkisinin araştırılması. Kastamonu Education Journal, 18(1), 331-342.
60. Şimşek, S., & Yaşar, Ş. (2006). Örnek olaya dayalı öğretimin ilköğretim hayat bilgisi dersinde akademik başarıya ve öğrenmede kalıcılığa etkisi. Eurasian Journal of Educational Research, 24, 171-179.
61. Şirin, A., Özgen, G., Akca-Erol, F., & Akça-Koca, D. (2018). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin aile ilişkilerinin empatik eğilimlerine etkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 48(48). https://doi.org/10.15285/maruaebd.363290
62. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics. USA.
63. Taner-Derman, M. (2013). Çocuklarin empati beceri düzeylerinin ailesel etmenlere göre belirlenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(1), 1365–1382. https://doi.org/10.9761/JASSS_588
64. Uğur, A. (2007). Oluşturmacı sosyal bilgiler öğretiminde örnek olay incelemesi tekniği kullanımının öğrencilerin empatik düşünme becerilerine etkisi: Bir eylem araştırması (Yayın No. 210261) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
65. Ulu-Kalın, Ö., & Topkaya, Y. (2017). İlkokul 4. sınıf sosyal bilgiler dersine yönelik tutum ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(37), 88.
66. Weiner, B. (1985). Spontaneous, casual thinking. Psychological Bulletin, 97(1), 74-84. https://doi.org/10.1037/0033-2909.97.1.74
67. WHO (2007). Promoting physical activity in schools: An important element of a health-promoting school, WHO Information Series On School Health, (Document 12), 53.
68. Yıldırım, T., & Konuk, Y. (2018). Empati becerisine dayalı etkinliklerle desteklenen sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin çevre bilincine ve akademik başarılarına etkisi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 2(2), 57-69.
69. Yılmaz, K. (2019). Hayat bilgisi dersi öğrenme ortamlarına sosyal empati yaklaşımını eklemlemek: Bir eylem araştırması (Yayın No. 561893) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
70. Yılmaz, S. (2016). Sosyal bilgiler öğretiminde empati. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(4), 1-19.
71. Yılmaz-Bingöl, T., & Uysal, R. (2015). Empati geliştirme grup rehberliği programının ilkokul ikinci sınıf öğrencilerinin empati düzeylerine etkisi. İlköğretim Online, 14(2), 430-437. https://doi.org/10.17051/io.2015.90489
72. Yılmaz, Y., & Yılmaz, Y. (2005). Parametrik olmayan testlerin pazarlama alanındaki araştırmalarda kullanımı: 1995-2002 arası yazın taraması. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(3), 177-199.
73. Yılmaz-Yüksel, A. (2003). Empati eğitim programının ilköğretim öğrencilerinin empatik becerilerine etkisi (Yayın No. 127623) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
74. Zahn-Waxler, C., & Radke-Yarrow, M. (1990). The origins of empathic concern. Motivation and Emotion, 14(2), 107-130. https://doi.org/10.1007/BF00991639