Görsel Okuryazarlık Üzerine Bir İçerik Analizi

Öz

This study provides an evaluation of studies on visual literacy conducted in Turkey between 2001 and 2012. Along with the web sites of the educational journal published in Turkey, the online database of the Higher Education Council and Google Scholar were reviewed which led researchers to locate a total of 40 studies. Researchers directly accessed most of the studies. When this was not possible, the authors of the research articles and advisors of dissertations were asked for help. Studies were examined in terms of type of the study, the year of publication, selection of topic, target audience, research design, research type, sample design and sample size, data collection techniques, data analysis techniques and references. Findings revealed that especially quantity of visual literacy research done in Turkey is not qualified as the studies done in the world. Dissertations about visual literacy are mostly limited to studies determining or developing visual literacy skills of primary school students. There are almost no studies done in teacher education and there is no study in adult education which is the most important component of lifelong learning. In sum, studies done about visual literacy are not qualified enough to determine the level and competencies/incompetencies of visual literacy skills in Turkey

Anahtar Kelimeler

• Visual literacy, content analysis

Görsel Okuryazarlık Üzerine Bir İçerik Analizi

Öz

Bu araştırma “görsel okuryazarlık” alanında Türkiye’de son on bir yılda yapılan çalışmalara ilişkin bir içerik analizi gerçekleştirmek amacıyla yapılmıştır. Görsel okuryazarlığın ele alındığı çalışmalar belirlenen ölçütler doğrultusunda YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanı, Türkiye’de basılan hakemli dergilerin ve Eğitim Fakültelerinin dergilerinin web siteleri ve Google akademik arama motorunda taranmış ve çalışmanın amacına uygun toplam 40 çalışma belirlenmiştir. Bu çalışmaların çoğuna doğrudan erişim sağlanmış; bunun olanaklı olmadığı durumlarda, araştırmacıların kendilerinden yada lisansüstü tezlerde danışmanlarından elde edilmiştir. Ulaşılan çalışmalar yayın türü, konu seçimi, yayın yılı, katılımcı türü, araştırma deseni, araştırma yöntemi, örneklem seçme yöntemi ve örneklem büyüklüğü, veri toplama araçları, veri analizi yöntemleri ve kaynakça açısından analiz edilerek görsel okuryazarlığın Türkiye’deki mevcut durumu ortaya konmuştur. Araştırmanın sonuçlarına göre Türkiye’de Görsel okuryazarlık alanında yapılan lisansüstü tezler çoğunlukla ilköğretim öğrencilerinin görsel algı becerilerini saptamaya ya da geliştirmeye yönelik çalışmalarla sınırlı kalmaktadır. Öğretmen eğitiminde neredeyse yok denecek kadar az yapılan çalışmalar yaşam boyu eğitimin unsurlarından biri olan yetişkin eğitiminde hiç gerçekleştirilmemiştir. Bu nedenle mevcut yeterliklerini ya da yetersizliklerini ortaya koyacak düzeyde değildir. çalışmalar ülkemizin görsel okuryazarlık konusundaki düzeyini

Anahtar Kelimeler

• Görsel okuryazarlık, içerik analizi

Kaynakça

1. F
2. Araştırma makalesi Toplam % Tez
3. Türkçe Yabancı Türkçe Yabancı Türkçe Yabancı Türkçe Yabancı 2001 2002 2003 2004 58 12 11 13 - 58 8 4,19 8 - 2005 2006 2007 2008 218 101 - - 4 236 243 114 17,55 13 2009 2010 2011 2012 - - 100 82 100 82 7,22 1092 516 292 215 1384 731 99,95
4. Tablo 10’daki veriler incelendiğinde hem lisansüstü tezlerde hem de
5. araştırma makalelerinde Türkçe kaynakların yabancı kaynaklardan daha çok
6. kullanıldığı görülmektedir. Toplam 24 kaynaktan yararlanılan iki lisansüstü
7. tezde hiç yabancı kaynağın kullanılmadığı saptanmıştır. Lisansüstü tezlerin
8. birinde tek, bir diğerinde ise iki yabancı kaynak kullanılmıştır. Üç lisansüstü

9. tezde 100’ün üzerinde kaynak kullanılırken araştırma makalelerinde
10. kullanılan en fazla kaynak sayısı 46 olarak saptanmıştır. TARTIŞMA Türkiye’de son on bir yılda görsel okuryazarlık alanında yapılan
11. çalışmaların içerik analizine dayalı olan bu araştırmada en dikkat çekici
12. nokta yapılan çalışmaların azlığıdır. Özellikle 2006 yılında araştırmacıların
13. dikkatini çektiği görülen bu alan giderek özellikle lisansüstü düzeyde yapılan
14. çalışmalar açısından cazibesini yitirmeye başlamıştır. Oysa dünyada
15. özellikle son on yılda hem temel eğitimde (Avgerinou, 2009; Bamford,
16. 2001; Petersson, 2001; Walsh, 2003, Watkins, Miller, ve Brubaker, 2004;
17. Yeh, 2008) hem de yükseköğretimde (Carter, 2003; Christopherson, 1996;
18. Felten, 2008; Sosa, 2009; Yeh ve Cheng, 2010) görsel okuryazarlık
19. eğitiminin önemi sıklıkla ifade edilmektedir. Feinstein ve Hagerty (1994)
20. görsel okurluğun, modern dünyadaki genel eğitim için okuma, yazma, aritmetik ile eşdeğer dördüncü bir öğe olduğunu öne sürerken Kellner
21. (1998), Kress (2003) ve Gee (2004) gibi kimi yazarlar yazılı, görsel, işitsel,
22. kültürel, sosyal ve çevre okuryazarlığı gibi çoklu okuryazarlık kavramlarını
23. yüzyılın zorlukları ile başa çıkabilmek için gerekli beceriler arasında
24. saymaktadır. 21. yüzyıl yeterlikleri hakkında hazırlanan Engauge
25. Raporu’nda ise görsel okuryazarlık geleceğin anahtar yeterliklerinden biri
26. olarak adlandırılmaktadır (Bleed, 2005). Bu araştırmada ortaya çıkan durum
27. dünyada yapılan çalışmaların sonuçları ile paralel görünmemektedir. Görsel okuryazarlık ile ilgili çalışmalara olan ilginin azalmasının
28. temel nedenlerinden biri olarak ülkemizde disiplinlerarası çalışmalara yeterli
29. ilginin gösterilmemesi ve özendirilmemesi sayılabilir. Nitekim çalışmanın
30. kapsamına alınmayan lisansüstü tezlerin bir bölümü iletişim, bir bölümü
31. sanat, bir bölümü ise tıp eğitimi gibi alanlarda gerçekleştirilmiştir. Hatta aynı
32. konunun iki ayrı disiplin tarafından incelendiği çalışmalar bulunmaktadır.
33. Örneğin okulöncesi çocuklarda görsel algı gelişimine ilişkin hem Eğitim
34. Bilimleri hem de sağlık alanlarında yapılmış çalışmalar bulunmaktadır.
35. Benzer şekilde görsel okuryazarlıkla ilişkili alanlardan biri olan medya
36. okuryazarlığı ile ilgili çalışmaların hem eğitim alanında hem iletişim
37. alanında ele alındığı görülmektedir. Gerçekte disiplinlerarası çalışmaların
38. doğal bir sonucu olan ancak alan karmaşası gibi görünen bu durum eğitim
39. alanında görev yapan akademisyenlerin disiplinlerarası çalışmalardan
40. kaçınmalarının bir nedeni olabilir. Bir başka neden olarak görsel okuryazarlığın Türkçe programı hariç
41. hiçbir eğitim kademesinin programlarında yer almıyor olması sayılabilir.
42. Eğitim programlarında yer almayan bir konunun incelenmesinin hem zaman
43. hem de uygulama açısından güçlükler yaratacağının düşünülmesi
44. akademisyenlerin görsel okuryazarlıkla ilgili çalışmalardan kaçınmalarına
45. neden olabilir. Nitekim görsel sunu alanının Türkçe programına konmasının
46. ardından bu konuda kimi çalışmalar yapılmış olması ancak diğer alanlarda
47. göz ardı edilmesi bu durumun bir göstergesi sayılabilir. Katılımcı türü açısından ele alındığında; alan-yazında yetişkin
48. eğitimi, veliler, yöneticiler ve öğretim elemanlarını kapsayan herhangi bir
49. çalışma yer almamaktadır. Çalışmaların örneklemi çoğunlukla ilköğretim ve
50. okulöncesi öğrencileridir. Görsel okuryazarlık konusuna öğretmen
51. eğitiminde gereken önemin verilmemesinin göstergelerinden biri sadece üç
52. çalışmada öğretmen adayları ile çalışılması ve diğeri de farklı üniversitelerin
53. farklı enstitüleri tarafından gerçekleştirilen lisansüstü tezlerin bir ya da iki ile
54. sınırlı olmasıdır. Bu konuda sadece Gazi Üniversitesinde farklı enstitülerce
55. Akgün (2012) ve Özsevgeç, Akbulut ve Özsevgeç (2010) tarafından
56. geliştirilen öğretmen adaylarının görsel okuryazarlıklarını belirlemeye
57. yönelik ölçekler bu alanda çalışma yapmak isteyen akademisyenler için
58. uygun bir veri toplama aracı olarak önerilebilir. Doğrudan eğitim alanı ile ilgili görülen ve diğer disiplinlerle
59. doğrudan bağlantılı olmayan “görsel öğrenme” boyutu ile ilgili alan-yazında
60. sadece iki çalışma olması ise düşündürücüdür. Görsel okuryazarlığı genel
61. anlamda ele alan beş çalışmadan sadece birisinin lisansüstü tez olması görsel
62. okuryazarlık alanının deneme ve tarama modelli çalışmalarla
63. zenginleştirilemediğini ve geliştirilemediğini göstermektedir. Ayrıca, farklı
64. bakış açılarına ve çeşitliliğe çok az çalışmada rastlanmaktadır. Çalışmalar
65. çoğunlukla benzer veri toplama araçlarının kullanıldığı ve benzer
66. değişkenlerin ele alındığı çalışmalardır. Örneklem seçme yöntemi olarak sonuçlar incelendiğinde ise, çoğu
67. araştırmacının rahat ve kolay erişebileceği örneklem üzerinde çalıştığı
68. görülmektedir. Bu durum ise genel olarak yapılan çalışmaların
69. güvenilirliğinin azalmasına neden olmaktadır. Öte yandan, örneklem
70. seçiminde araştırmacıların bu yönteme başvurmaları da farklı örneklemlere
71. ulaşmada karşılaşılan güçlüklerin bir sonucu olarak da algılanabilir. Ayrıca,
72. ele alınan çalışmalarda örneklem seçim yönteminin en az özen gösterilen
73. bölüm olması çalışmanın en dikkat çekici bulgularından birisidir. Örneğin,
74. basit tesadüfi örnekleme yönteminin kullanıldığı ifade edilen altı çalışma
75. sözü edilen örneklem seçimi özelliklerine uymamaktadır. İki çalışmada ise
76. örneklem seçim yönteminin sadece adı kullanılmış, seçim yöntemine ilişkin
77. açıklama yapılmamış hatta bir çalışmada evren ve örneklem bölümüne hiç
78. yer verilmemiştir. Bu açıdan ele alındığında bilimsel araştırma yöntemleri
79. konusunda daha nitelikli eğitimlerin sağlanması ve özellikle lisansüstü
80. tezlerde yapılan çalışmalarda araştırmacıların daha etkili yönlendirilmeleri
81. Nicel araştırma tercihi ile doğru orantılı olarak veri toplama tekniklerinden
82. de daha fazla ölçek, test ve anket kullanılması olası bir sonuçtur. Ancak,
83. özellikle araştırmacıların kendi geliştirdikleri ölçek, test ya da anketlerde
84. geçerlik ve güvenirlik konusunda yeterli özenin gösterilmemesi çalışmaların
85. etkililiğini azaltmada bir etken olarak da görülebilir. Çalışmalarda çeşitli kaynaklardan yararlanılmaması ve yabancı
86. kaynakların sınırlı kalması bu konuda araştırma yapan akademisyenlerin
87. dünya ölçeğinde yapılan çalışmaları etkili olarak takip edemediklerinin bir
88. göstergesi olarak sayılabilir. Kimi çalışmalarda sadece 4-5 kaynak
89. kullanılması yapılan çalışmaların kuramsal düzeyde tam olarak
90. desteklenemediği ya da sınırlı kaldığı düşüncesini oluşturmaktadır. Son
91. olarak görsel okuryazarlık alanında ülkemizde yapılan çalışmaların çoğunun
92. yabancı bir dilde basılmaması yurt dışında bu konuya ilgi duyan
93. karşılaştırmalı eğitimcilere ve akademisyenlere yol gösterecek bir kaynağın
94. eksikliğinin duyulmasına neden olmaktadır. Alanda yeterli sayıda araştırma makalesinin olmaması göz önüne
95. alındığında ülkemizde görsel okuryazarlık konusunda bir kuram ya da
96. öğretim tasarımı geliştirme aşamasına gelinemediği hatta var olan
97. yaklaşımların ya da modellerin denendiği çalışmaların dahi yaygın olmadığı
98. ortaya çıkmaktadır. Görsel çağ olarak adlandırılan ve hemen her an
99. görsellere maruz kaldığımız günümüz dünyasında görsel okuryazarlığa ve
100. eğitimine gereken ilginin ve önemin verilmemesi bu açıdan bir eksiklik gibi
101. görülebilir. Bu açıdan bakıldığında ülkemizin görsel okuryazarlık alanında
102. genel durumunu betimleyen bir analiz yapabilmek mümkün değildir; diğer
103. bir deyişle ülkemizin dar ya da geniş ölçekli bir görsel okuryazarlık haritası
104. bulunmamaktadır. ÖNERİLER Görsel okuryazarlık alanında yapılan çalışmaların nicelik ve nitelik
105. yönünden belli bir düzeye ulaşamaması ülkemizde bu konunun tam olarak
106. anlaşılamadığını ya da konuya yeterince önem verilmediğinin bir
107. Karşılaştırmalı eğitim alanında görev yapan akademisyenlerin farklı
108. ülkelerde görsel okuryazarlık eğitimi ile ilgili yapılan çalışmalara ulaşmaları
109. ve bu konuda karşılaştırmalı çalışmalar yapmaları dünyada var olan
110. eğilimleri ve yönelimleri anlamada katkı sağlayacaktır. KAYNAKLAR
111. Avgerinou, M. D. 2003. A mad-tea party no-more: Revisiting the visual literacy definition problem. In R.E. Griffin, V.S. Williams, & L. Jung (Eds.) Turning Trees, (29-41), Loretto, PA: IVLA.
112. Avgerinou, M. D. 2009. Re-viewing visual literacy in the ‘‘Bain d’Images” era, TechTrends, 53(2), 28–34.
113. Avgerinou, M. 2011. Toward a cohesive theory of visual literacy, Journal of Visual Literacy, 30(2), 1-19.
114. Bamford, A. 2001. The Grammar of Visual Literacy within the World of Interactive Media. Paper presented at the Education Research Network Conference on Learning, Spetses, Greece, and July 4-8.
115. Benson, P. J. 1997. Problems in picturing text: A study of visual/verbal problem solving. Technical Communication Quarterly, 6(2), 141- 160.
116. Bilgin, N. 2006. Sosyal bilimlerde içerik analizi -Teknikler ve örnek çalışmalar-. Ankara: Siyasal Kitapevi
117. Bleed, R. 2005. Visual Literacy in Higher Education, ELI Explorations, Educause Learning Initiative, Web site: http://www.educause.edu/LibraryDetailPage/666?ID=ELI4001 17 Temmuz 2012 tarihinde edinilmiştir.
118. Braden, R. A. 1996. Visual literacy. In D. H. Jonassen (Ed.), Handbook of research for educational communications and technology, (491- 520), Cliffs, NJ: Educational Technology Publications.
119. Cohen, L., Manion, L. ve Morrison, K. 2007. Research methods in education (6th ed.). New York, NY: Routledge.
120. Debes, J. L. 1969. The loom of visual literacy. Audiovisual Instruction, 14(8), 25-27.
121. Feinstein, H. & Hagerty, R. 1994. Visual literacy in general education at the University of Cincinnati. In Visual literacy in the digital age: Selected readings from the [25th] Annual Conference of the International Visual Literacy Association. Rochester, New York, October 13-17, 1993; (ERIC Document No. ED 370602 ).
122. Felten, P. 2008. Visual literacy. Change: The Magazine of Higher Learning, 40(6), 60-64.
123. Gee, J. P. 2007. What video games have to teach us about learning and literacy. (2nd ed.) NewYork, NY: Palgrave Macmillan.
124. Giorgis, C., Johnson, N.J., Bonomo, A. ve Colbert, C. al. e. 1999. Visual literacy, Reading Teacher, 53(2), 146-153.
125. Gülbahar, Y. ve Alper, A. 2009. A content analysis of the studies in ınstructional technologies area, Ankara University, Journal of Faculty of Educational Sciences,42(2), 93-11.
126. Heinich, R., Molenda, M., Russell, J. D.ve Smaldino, S. E. 1999. Instructional media and technologies for learning (6th ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice-Hall.
127. Jean, G. 2012. Yazı, İnsanlığın Belleği, Yapı Kredi Yayınları: İstanbul.
128. Kellner, D. 1998. Multiple literacies and critical pedagogy in a multicultural society, Educational Theory, 48(1), 103-122.
129. Kress, G. 2003. Literacy in the new media age. New York: Routledge.
130. Özsevgeç, T., Akbulut, H. ve Özsevgeç L. 2010, Determination of Visual Literacy of Preservice Teachers, Journal of Turkish Science Education, 7(3).
131. Pettersson, R. 1993. Visual information (2nd ed.). Englewood Cliffs, NJ:Educational Technology Publications.
132. Pettersson, R. 2001. Visual literacy in message design. in R. E. Griffin, J. Lee, & V. S. Williams (Eds.), Visual literacy in message design. IVLA book of selected readings (pp. 11-26).
133. Roblyer, M.D. October 1998. Visual Literacy: Seeing a New Rationale for Teaching with Technology, Learning& Leading With Technology, 26(2), 51 - 54.
134. Saban, A. 2009. Content analysis of turkish studies about the multiple ıntelligences theory, Educational Sciences: Theory & Practice, 9(2).
135. Schiller, H. A. 1987. Visual literacy in ancient and modern man. in R. A.Braden, D. G. Beauchamp, & L. W. Miller (Eds.), Visible & viable: The role of images in instruction and communication. IVLA book of selected readings 263-284.
136. Sert, G., Kurtoğlu, M., Akıncı, A. ve Seferoğlu, S.S. 2012. Öğretmenlerin teknoloji kullanma durumlarını inceleyen araştırmalara bir bakış: bir içerik analizi çalışması, Akademik Bilişim 2012, Uşak Üniversitesi, 1-3 Şubat 2012, Uşak.
137. Tavşancıl, E. ve Aslan, E. 2001. İçerik analizi ve uygulama örnekleri. Epsilon Yayınları, İstanbul.
138. Tüzel, M. S. 2010. Görsel okuryazarlık, Türklük Bilimi Araştırmaları (TÜBAR), Sayı 27, 2010-Bahar.
139. Walsh, M. 2003. “Reading” pictures: What do they reveal? Young children’s reading of visual texts, Reading, 37(3), 123-130.
140. Watkins, J. K., Miller, E. ve Brubaker, D. 2004. The role of the visual image: What are students really learning from pictorial representations, Journal of Visual Literacy, 24(1), 23-40.
141. Yeh, H-T. (2008). Visual Literacy: An Investigation of how pre-service teachers interpret and analyze instructional visual materials. Unpublished doctoral dissertation, University of Northern Colorado.
142. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. 2011. Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8th ed.) (Qualitative Research Methods in Social Sciences). Seçkin Yayınevi, Ankara.
143. İncelenen araştırmalar
144. Akaroğlu, E. G. ve Dereli, E. 2012. Okul öncesi çocukların görsel algı eğitimlerine yönelik geliştirilmiş eğitici oyuncakların çocukların görsel algılarına etkisi, Journal of World of Turks, 4(1): 201-222.
145. Akçam, H .K. 2006. Görsel okumanın ilköğretim 5. sınıf bilgi verici metinlerde anlam kurmaya etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
146. Akdemir, B. 2006. 6-12 yaş arası zihinsel engelli çocuklarda görsel algı becerilerinin değerlendirilmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
147. Akı, E. ve Kayıhan, H. 2003. Az gören çocuklarda görsel algılama eğitiminin yazma, okuma ve günlük yaşam aktivitelerine etkisi, Fizyoterapi Rehabilitasyon,14(3):95-99.
148. Akpınar, B. 2009. İlköğretim 1–5. Sınıflar Türkçe öğretim programları görsel okuma ve sunu öğrenme alanının değerlendirilmesi, Eğitim ve Bilim, 34(154): 26-36.
149. Arıkök, İ. 2001. Beş-altı yaş çocuklarında görsel algı eğitiminin okuma olgunluğuna olan etkisinin incelenmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
150. Balun, H. 2008. İlköğretim I. kademede uygulanan görsel okuma ve görsel sunu öğrenme alanının Türkçe öğretiminde kazanımlara ulaşmadaki etkililiği (Bingöl-Elazığ-Diyarbakır örneği). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi, Elazığ.
151. Cengiz, Ö. 2002. 5.6-6 yaş çocuklarının görsel algı gelişimini destekleyici eğitim programının etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
152. Çam, B. 2006. İlköğretim öğrencilerinin görsel okuma düzeyleri ile okuduğunu anlama, eleştirel okuma ve Türkçe dersi akademik başarıları arasındaki ilişki. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir.
153. Demirci, A. 2010. Görsel algı eğitiminin beş– altı yaş çocuklarının görsel algı gelişimlerine etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
154. Duru, H. 2008. Gelişimsel görsel algı testi-2'nin 6 yaş çocukları için güvenirlik ve geçerlik ön çalışması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
155. Ekici, N. 2004. Grafik eğitiminde öğrencilerin görsel algı ve algılama farklılıklarının afiş tasarımları yoluyla saptanması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
156. Erben, S. 2006. Montessori materyallerinin zihin engelli ve işitme engelli çocukların alıcı dil gelişiminden görsel algı düzeyine etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
157. Erdem, M. 2006. Anaokuluna devam eden beş-altı yaş çocuklarının matematiksel becerileri ile görsel algı becerilerinin karşılaştırılması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
158. Göçer, A. ve Tabak, G. 2012. İlköğretim 5. Sınıf Türkçe öğrenci çalışma kitaplarının görsel okuma etkinlikleri bağlamında incelenmesi, İlköğretim Online, 11(3), 790-799.
159. Gül, D. 2006. Somut işlem döneminde olan 8-9 yaş çocukları ile soyut işlem döneminde olan 12-13 yaş çocukların görsel bellek farklılıklarının incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
160. Ercan- Gül Z. 2009. Anasınıfına devam eden altı yaş çocuklarına verilen görsel algı eğitiminin görsel-motor koordinasyon gelişimine etkisinin incelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
161. Harmankaya, Maraşlı, T. 2010. İlköğretim okulu birinci sınıf öğrencilerinin görsel algı düzeyleri ile yazım hatalarının incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Zonguldak.
162. Hasırcı Kaf, Ö. 2005. İlköğretim 3. Sınıf hayat bilgisi dersinde görsel öğrenme stiline göre düzenlenen öğretimin akademik başarı ve kalıcılığa etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Adana.
163. Kadıoğlu, H. 2007 Projeye dayalı öğrenme yönteminin öğrencilerin görsel sunu uygulamalarına ve sosyal bilgiler dersine ilişkin tutumlarına etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
164. Kaya, M. F. 2011. Öğrencilerde görsel okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesine yönelik coğrafya öğretmenlerinin görüş ve uygulamaları. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. 6(2), 631-644.
165. Çalık Keskin, T. 2003. Epileptik olan ve olmayan dört-sekiz yaş arası algılama çocuklarda Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara. davranışının incelenmesi.,
166. Kılıç, G. 2004. Ailesiyle birlikte yaşayan ve çocuk yuvasında kalan çocukların görsel algılama davranışı ile okul olgunluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
167. Kıran, I. 2008. İlköğretim 5. sınıf öğretmen ve öğrencilerinin görsel okuryazarlıkları üzerine bir araştırma. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.
168. Kiper, A., Arslan S., Kıyıcı, M. ve Akgün Ö.E. 2012, Görsel Okuryazarlık Ölçeği: Geçerlik ve Güvenilirlik Çalışması, TOJNED, 2(2): 73.
169. Koç, E. 2002. Görsel algı becerilerinin gelişimine yönelik örnek bir program modelinin hazırlanması ve anasınıfı çocuklarında görsel algı gelişimine etkisinin incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
170. Kuru. A. 2008. İlköğretim beşinci sınıf Türkçe dersi öğretim programında yer alan görsel okuma ve görsel sunu becerilerinin öğretmen görüşleri doğrultusunda incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi, Adana.
171. Kuvvetli, E. 2008. Görsel okumanın ortaöğretim öğrencilerinin fizik dersi başarılarına etkisinin araştırılması, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
172. Memiş, A. D. ve Harmankaya, T. 2012, İlköğretim Okulu 1.Sınıf Öğrencilerinin Bitişik Eğik El Yazısı Hataları İle Görsel Algı Düzeylerinin İncelenmesi, Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 19: 136-150.
173. Özhamam, E. 2007. Az gören öğrencilerin eğitiminde bilgisayar destekli eğitim programının görsel algı becerilerinin gelişimine etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
174. Özat-Erdem, N. 2010. Öğrenme Güçlüğü Yaşayan Çocuklarda Frostig Görsel Algı Eğitim Programının Etkisi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bolu.
175. Senger, B. 2010. Görsel algı ve matematik ilişkisi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
176. Özsevgeç, T.,Akbulut, H. ve Özsevgeç Celal, L. 2010, Öğretmen Adaylarının Görsel Okuryazarlık Düzeylerinin Belirlenmesi, Türk Fen Eğitimi Dergisi, 3: 29-41.
177. Sökezoğlu, D. 2007. Öğretim elemanı ve öğrenci görüşüne göre görsel, işitsel ve dokunsal algı türlerinin piyano eğitimindeki kullanılma düzeyi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
178. Şahin Arı, A. N. 2007. Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden beş-altı yaş çocuklarının görsel algılama davranışları ile öğretmen davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
179. Şahin, Ç. ve Kıran, I. 2009. Öğretmen Adaylarının Algılarına Göre Görsel Okuryazarlık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:23: 77-90. Düzeylerinin
180. Değerlendirilmesi, Dumlupınar
181. Şahin, Ç. ve Kıran, I. 2011. İlköğretim 5. Sınıf Öğretmen ve Öğrencilerinin Görsel Okuryazarlıkları Üzerine Bir Araştırma, Selçuk Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı 31, Sayfa 363-381.
182. Tuğrul ,B., Aral, N., Erkan, S. ve Etikan, İ. 2002. Altı Yaşındaki Çocukların Görsel Algılama Düzeylerine Frostig Görsel Algı Eğitim Programının Etkisinin İncelenmesi, Journal Of Qafqaz University, 8(67): 67–84.
183. Turan, D. E. 2006. Alt sosyo-ekonomik düzeyde anasınıfına devam eden ve etmeyen 60-71 ay çocuklarında görsel algılama davranışının incelenmesi (Konya ili örneği). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
184. Yıldırım, S., Akman, B ve Alabay, E. 2012. Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Sunulan Montesorri ve Mandala Eğitiminin Görsel Algılama Davranışlarına Etkisinin İncelenmesi, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 32, 92-103.
185. Yüksel, Ö. 2009. Eğitilebilir zihinsel engelli çocuklarda Frostig görsel algı eğitim programının etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
186. Yüksel Yukay, M. ve Yurtsever Kılıçgün, M, 2012, Okul Öncesi Eğitim Kurumuna Devam Eden 4-5 Yaş Grubu Çocukların Görsel Algı Gelişimlerine Frostig Gelişimsel Görsel Algı Eğitim Programının Etkisi, M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, Sayı: 36: 193-211. Başvuru: 03.04.2013
187. Yayına Kabul: 17.06.2013