Düşünceden Davranışa Çeviri Etiği: Ahlak Felsefesi, Çeviribilim ve Çeviri Eğitimi Odaklı Bir İnceleme

Öz

‘Etik’ kavramı felsefenin bir alt dalı olarak alana özgü bir içerik taşımakla birlikte günlük yaşamın çeşitli mecralarında karşımıza çıkan bir sözcüktür. Diğer yandan geniş bağlamı içerisinde bugün herhangi bir alanda mesleki açıdan uyulması gereken kurallar ‘etik’ sözcüğü ile ilişkilendirilmektedir. O halde etik kavramı etrafında gerek düşünsel gerekse davranışsal saptamalar yapmak mümkündür. Bu çalışmanın ana amacı, etik alanında düşüncenin davranış alanına yansımalarını çeviri eylemi odağında görünür kılmaktır. Bu amaca ulaşmak için ‘etik’ sorunu iki boyutta incelemeye tabi tutulmuştur. Bu yönü ile ilk kısım, düşünce alanını temsil ederken ikinci kısım davranış alanını temsil etmektedir. İlkin genel ‘etik’ sorunu felsefeden kök alan bir bakış açısı ile çerçevelenmeye çalışılmış, özel olarak ise ‘çeviri etiği’ çeviribilim odaklı bir okuma ile değerlendirilmiştir. İkincil olarak çevirmen oluşumlarının etik kılavuzlar yoluyla, çeviri eğitimi veren kurumların ise bu konuya yönelik dersler yoluyla ‘çeviri etiği’ ölçütünü nasıl ele aldıkları ortaya konmaya çalışılmıştır. Zira çeviri alanında davranışsal kodların sınırı çizen etik kılavuzlarken, çeviri etiği dersleri izli davranış değişikliğini öncelemek durumundadır. Genel etik ve çeviri etiği konusunda ortaya konan düşünceler, betimleyici bir yaklaşımla ele alınırken, çevirmen oluşumlarının ve çeviri bölümlerinin etik ilke saptamaları, içerik analizi yaklaşımı ile değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Etik
• çevirmenlik
• çeviri etiği
• çeviri eğitimi
• çeviri etiği dersleri

The Ethics of Translation from Thought to Behavior: A Study Focusing on Moral Philosophy, Translation Studies, and Training of Translators and Interpreters

Öz

While the concept of 'ethics' has a specific meaning within the field of philosophy, it is a word we encounter in various areas of daily life. On the other hand, within a broader context, the rules that must be followed professionally in any field today are represented by the word 'ethics'. Therefore, it is possible to make both intellectual and behavioral observations regarding the concept of ethics. The main aim of this study is to make visible the reflections of thought in the field of ethics on the field of behaviours, focusing on the act of translation. To achieve this goal, the issue of 'ethics' has been examined in two dimensions. In this respect, the first part represents the realm of thought, while the second part represents the realm of behavior. Initially, the general problem of 'ethics' was attempted to be limited to a philosophical perspective, while specifically, 'translation ethics' was evaluated through a reading focused on translation studies. Secondly, this study attempts to reveal how translation organizations approach the criterion of 'translation ethics' through ethical guidelines, and how translation training institutions approach it through courses on the subject. Because while ethical guidelines outline behavioral codes in the field of translation, courses on translation ethics must prioritize visible behavioral change. Prominent ideas on moral philosophy and translation ethics are examined through a descriptive approach, while the ethical principles established by translator organizations and translation departments are evaluated using a content analysis approach.

Anahtar Kelimeler

• Ethics
• the profession of translator
• translation ethics
• translator training
• translation ethics courses

Kaynakça

1. Amman, Margret (2008). Akademik çeviri eğitimine giriş. (Çev. Deniz Ekeman) İstanbul: Multilingual.
2. Arslan, Serhat (2016). Çeviri Etkinliğinde Çeviri Etiğinin Önemi ve Etik Sorunların Felsefe Temelinde Yeniden Değerlendirilmesi. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD), 2(3), 211-225.
3. Arslan, Serhat (2018). “Çeviri Etiği ve "Üç Aşamalı Etik Değerlendirme Modeli" Çerçevesinde Çevirmenlerin Karşılaşabilecekleri Sorunlara Yönelik Çözümlemeler”, Çevirmen Psikolojisi, ed. F. Çoban ve M. C. Odacıoğlu, ss.283-304, Ankara: Gece Kitaplığı.
4. AUSIT (2012). Code of Ethics and Code of Conduct. Brisbane: Australian Institute of Interpreters and Translators.
5. Aytaş, Gülfidan (2025). “Künstliche Intelligenz Und Übersetzungsethik: Verzerrungsprobleme Bei Modellen Zur Verarbeitung Natürlicher Sprache Und Lösungsvorschläge“, Zeitschrift des Instituts für Sozialwissenschaften der Pamukkale-Universität, Ausgabe 68, ss. 241-262.
6. Cevizci, Ahmet (2022): Uygulamalı Etik. İstanbul: Say Yayınları.
7. Chesterman Andrew (1997). Ethics of translation. In Snell-Hornby M., Jettmarova Z., Kaindl K. (Eds), Translation as intercultural communication: Selected papers from the EST congress, Prague 1995. (Amsterdam: John Benjamins; ), 147–161.
8. Chesterman, Andrew Peter C. (2018). Translation ethics. In L. D’hulst, & Y. Gambier (Eds.), A History of Modern Translation Knowledge: Sources, concepts, effects (pp. 443-448). (Benjamins Translation Library ; No. 142). John Benjamins.

9. Çotuksöken, Betül (2014). “ETİK VE İŞ DÜNYASI”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, sy. 1 (Haziran 2014): 24-38.
10. Kuçuradi, İoanna (1999). Etik, Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.
11. Koskinen, Kaisa., & Pokorn, Nike K. (2021). The Routledge handbook of translation and ethics. London and New York: Routledge.
12. NAATI (2013). Ethics of Interpretıng and Translatıng: A Guide to Obtaining Naati Credentials. Canberra: National Accreditation Authority for Translators and Interpreters Ltd.
13. Nord, Christiane (1988). Textanalyse und Übersetzen. Theoretische Grundlagen. Methode und didaktische Anwendung einer übersetzungsrelevanten Textanalyse. Heidelberg: Groos.
14. Özlem, Doğan (2022). Etik: Ahlak Felsefesi. İstanbul: Notos Kitap.
15. Parlak, Betül (2008). Norm ve Değer İlişkisi Bağlamında Çeviri Etiği. Çeviri ve Çevirmenliğin Etik Sorunları Bildiri Kitabı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
16. Precht, David Precht (2020). Künstliche Intelligenz und der Sinn des Lebens. München: Goldmann Verlag.
17. Pym, Antony (2001). The Return to Ethics in Translation Studies. Special issue of The Translator, 7(2), s. 128-138, Manchester: St Jerome Publishing.
18. Rayman, Joshua (2017). Žižek's Ethics. International Journal of Žižek Studies, 11 (2), S. 1 -15.
19. Scriver, S. (2009). The impossible ethics of Slavoj Žižek. Journal of Power, 2(3), 467–474. https://doi.org/10.1080/17540290903345930
20. Tellioğlu, Banu (2018). Bir Çeviri Etiği Dersine Doğru. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 254-265. https://doi.org/10.29000/rumelide.454276.
21. Vermeer, Hans (1986). Übersetzen als kultureller Transfer. Mary Snell- Hornby (Yay.), Übersetzungswissenschaft- Eine Neuorientierung. Zur Integrierung von Theorie und Praxis içinde (ss. 30-53). Tübingen – Basel: UTB 1915.