Bağlama Eğitiminde Metot Arayışları; Seçilmiş Altı Adet Metot Kitabının İncelenmesi

Öz

Bağlama, benzer form ve icrayla, Orta Asya’dan Çine, Mezopotamya’dan İran, Irak ve Anadolu’ya kadar uzanan geniş bir coğrafi alanda yaygın olarak kullanılır. Neredeyse bu coğrafi alanlardaki her bir kültür tarafından benzer derecede sahiplenilmiş, bu kültürel alanlar için geleneksel bir saz haline gelmiştir. Bilhassa, Anadolu geleneksel halk müziği içerisinde, temel ve kullanımı en yaygın sazlarının başında gelir. Zamanla fiziki yapısındaki oluşan farklılıklar, bu sazı “bağlama ailesi” olarak tanımlayacağımız bir zenginliğe getirmiştir. Ancak, yaygın kullanımının ve kültürümüzdeki köklü tarihsel varlığının aksine bağlamanın eğitim ve öğretimine yönelik adımlar salt “meşk” ile sınırlı kalmıştır. Nota kullanımın yaygınlaşması, batı merkezli çalgı eğitimine yönelik gelişmeler, doğal olarak geleneksel kadim öğreti sistemi meşkin içeriğini de değiştirmiştir. Metot adını verdiğimiz sistemli eğitim tekniklerinin yazılıp yaygınlaşması, bağlama eğitiminin daha ziyade son otuz yılının meselesidir. Bu çalışmada, mevcut bağlama metotları içerisinden tezeneli ve tezenesiz, bozuk ve bağlama düzenleri üzerine yazılan örnek kaynaklar seçilmiştir. Alanında yaygın olarak kabul gören, akademik perspektiften bakılarak yazılmış, 6 adet metot kitabı seçilmiştir. Nitel araştırma desenleri ile ele alınan konu, doküman analiz yönteminin kullanılarak mevcut metotlar karşılaştırılması yapılmış; oluşturulan içerik analizi ile de bu karşılaştırılmanın nasıl yapılacağı belirlenmiştir. Toplam 6 adet bağlama metot kitabı, repertuvar seçimi, kullanılan notasyon, sağ ve sol el araştırmaları, eğitim-öğretim yönünden uygunluğu gibi başlıklar altında incelenmiştir. İncelenen metotlar arasında kullanılan etütlerin zorluk derecelerinde, kullanılan alternatif notasyon işaretlerinde, yöntem ve içeriklerinde belirgin farklılıklar olduğu görülmüştür. Kabul edilmiş, üzerine fikir birliğinin sağlandığı bir bağlama metot anlayışının varlığından söz etmenin henüz mümkün olmadığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Bağlama
• Bağlama Metotları
• Şelpe
• Tezene
• Türk Halk Müziği

Exploring Teaching Methods for the Bağlama: An Analysis of Six Selected Methodology Books

Öz

The baglama, with its similar form and playing style, is widely used across a vast geographical area stretching from Central Asia to China, and from Mesopotamia to Iran, Iraq, and Anatolia. It has been embraced to a similar degree by nearly every culture within these regions, becoming a traditional instrument for these cultural areas. In particular, within Anatolian traditional folk music, it ranks among the most fundamental and widely used instruments. Over time, the variations in its physical structure have enriched it to the point where we can define it as the “baglama family.” However, despite its widespread use and deep-rooted historical presence in our culture, efforts regarding the education and instruction of the baglama have been limited solely to “meşk.” The widespread adoption of sheet music and developments in Western-oriented instrumental education have naturally altered the content of the traditional, ancient teaching system known as “meşk.” The writing and dissemination of systematic educational techniques, which we refer to as “methods,” is primarily a matter of the last 30 years in bağlama education. In this study, sample sources written on tezeneli and tezenesiz, as well as bozuk and bağlama tunings, have been selected from among existing bağlama methods. Six method books, widely accepted in the field and written from an academic perspective, have been selected. The subject, approached using qualitative research designs, involved comparing existing methods through document analysis; the content analysis conducted further determined how this comparison should be carried out. A total of six baglama method books were examined under headings such as repertoire selection, notation used, studies on the right and left hands, and suitability for education and instruction. Significant differences were observed among the examined methods in terms of the difficulty levels of the etudes used, the alternative notation symbols employed, and their methods and content. It can be said that it is not yet possible to speak of the existence of an accepted, consensus-based understanding of bağlama teaching methods.

Anahtar Kelimeler

• Baglama
• Baglama methods
• Selpe
• Pena
• Turkish folk music

Kaynakça

1. ALGI, Soner ve Hamit Önal (2014). “Müzik Öğretmeni Yetiştiren Kurumlarda Geleneksel Türk Sanat Müziği Destekli Bağlama Öğretiminin İncelenmesi”, Sanat Eğitimi Dergisi, C. 2, S. 1, s. 17-49. https://doi.org/10.7816/sed-02-01-02
2. ALGI, Soner (2017). “Özengen Müzik Eğitimi Veren Kurumlarda Bağlama Öğretim Yöntemleri (Konya ili örneği)”, Fine Arts, C. 12, S. 2, s. 64-82. https://doi.org/10.12739/NWSA.2017.12.2.D0190
3. AYYILDIZ, Sinan (2021). Modern Şelpe Repertuvarı 1. Kitapol Yayınları.
4. BÜYÜKÖZTÜRK, Şener vd. (2014), Bilimsel Araştırma Yöntemleri. İkinci Baskı. İstanbul: Pegem Akademi.
5. HAŞHAŞ, Sinan (2016). “Bağlama Öğretimi/Öğreniminde Geçmişten Günümüze Usta-Çırak İlişkisi”, İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, C. 2, S. 2, s. 35-41. https://doi.org/10.22252/ijca.279959
6. HAŞHAŞ, Sinan (2017). Uzun Sap Bağlama Metodu. Ankara: Gece Kitaplığı Yayınevi.
7. HAŞHAŞ, Sinan (2017). “Bağlama İcrasında Geleneksellik ve Yenilikçilik Konuları Üzerine Genel Bir Değerlendirme”, İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, C. 3, S. 1, s. 87-96. https://doi.org/10.22252/ijca.323911
8. KARAHAN, Can (2016). Perde Perde Bağlama. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi.

9. PARLAK, Erol (2001). El ile Bağlama Çalma Şelpe Tekniği Metodu 1. Ekin Yayınları.
10. KURT, Cengiz (2004). Bağlama Düzeni Metodu 2. Ankara: Kuloğlu Matbaacılık.
11. KURT, Cengiz (2009). Bağlama Düzeni Metodu 1.Ankara: Sistem Ofset Yayıncılık.
12. SAĞ, Arif ve Erdal Erzincan (2009). Bağlama Metodu Cilt I ve II. İstanbul: Pan Yayıncılık.
13. SÖNMEZ, Veysel ve Füsun G. Alacapınar (2011). Örneklendirilmiş Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Anı Yayıncılık.
14. TERZİOĞLU, Ahmet Mutlu (2020), “Bağlama öğretiminde kullanılan metotların karşılaştırmalı olarak incelenmesi ve bir çerçeve program önerisi” Doktora Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi.