Türkiye’de Muhafazakârlık ve Yeni Muhafazakârlık Siyasetinde Ütopik Söylemler: Hatay İli AK Parti Örneği

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 15, 114 - 148, 31.12.2025

Ergin Sertel , Kayhan Delibaş

https://doi.org/10.35235/uicd.1787022

Öz

Ütopik düşünce yapısıyla muhafazakâr anlayışın kuramsal bir izahı ve karşılaştırmasından sonra Türkiye’deki ütopik düşünce ya da ütopik söylemle muhafazakârlığın gelişim sürecinin birlikte nasıl ilerlediğini görmek; siyaset sosyolojisi açısından farklı bir bakış açısı ve derinlik katacaktır. Toplumu etkilemek ve iyimser açıdan yönlendirmek isteyen ideolojilerin başvurmak durumunda olduğu bir bakış açısını ve söylem biçimini yansıtan ütopik düşünceler, bu yönüyle özgün içerikler barındırmaktadır. Muhafazakârlığın Türkiye’deki yükseliş sürecine bakıldığında ütopik söylemin baskın olduğunu ve klasik muhafazakârlıktan yeni muhafazakarlığa evrilirken de benzer bir sürece tanık olunduğunu söylemek mümkündür. Adil Düzen söylemiyle başlayan yükselişin tıkanması sonucu ütopik söylemin AK Parti’yle devam ettiği ve farklı süreçlerden geçerek bugüne geldiği görülmektedir. AK Parti’nin yirmi bir farklı başlıkta geliştirdiği ütopik söylemlerin toplum nezdinde nasıl algılandığı ve nasıl yorumlandığının partide görev almış aktörlerin bakış açılarından öğrenmeye çalışılan bu çalışmada; başarılı olunan ütopik söylemler kadar başarısız olunan ütopik söylemlerin de olduğu gözlemlenmiştir. Başarısız olunan ütopik söylemler aynı zamanda bugün için ihtiyaç duyulan ya da başarılı olma ihtimali olan ütopik başlıklara dair öngörü sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Muhafazakarlık , Yeni Muhafazakarlık , Ütopta , Adil Düzen , AK Parti , Ütopik Hedefler

Utopian Discourses in Conservatism and Neo-Conservatism Politics in Turkey: The Case of the AK Party in Hatay Province

Öz

After a theoretical explanation and comparison of utopian thought and conservative understanding, examining how utopian thought or discourse and conservatism developed together in Turkey will add a different perspective and depth to the field of political sociology. Representing a perspective and mode of discourse often employed by ideologies seeking to influence and direct society through an optimistic lens, utopian thought possesses inherently original content. When the rise of conservatism in Turkey is examined, it is possible to say that utopian discourse has played a dominant role, and that a similar pattern has been observed during the transition from classical conservatism to neo-conservatism. As a result of the blockage of the momentum that began with the discourse of the “Just Order” ,it has been seen that the utopian narrative was sustained by the AK Party and has evolved through various phases to the present day. This study investigates how the utopian discourses developed by the AK Party under the twenty different headings have been perceived and interpreted from the perspectives of individuals who have held positions within the party. The findings reveal that alongside successful utopian discourses, there have also been unsuccessful ones. These failed discourses also offer insights into the kinds of utopian topics that are needed today or that hold potential for future success.

Anahtar Kelimeler

Conservatism , New Conservatism , Utopia , Just Order , AK Party and utopian goals.

Kaynakça

• Abensour, M. (2009), Ütopya, -Thomas More’dan Walter Benjamin’e-, çev: Aziz U. Kılıç, Versus yay., İstanbul.
• Albert, M. (2018), Mümkün Ütopya –Yaşanabilir Bir Toplum İçin Staretejiler-, çev: Barış Baysal, Kollektif yay., İstanbul.
• Alpman, (2018), “Ütopyalarınız İtinayla İnşa Edilir: Siyasal Büyünün Sıradanlığı”, Ütopyalar Politikayla Arzunun Kesiştiği Yer, Der: Aksu Bora-Kadir Dede, İletişim yay., İstanbul.
• Akçaoğlu, A. (2018), Zarif ve Dinen Makbul -Muhafazakâr Üst Orta Sınıf Habitusu-, İletişim yay., İstanbul.
• Akdoğan, Y. (2004), AK Parti ve Muhafazakâr Demokrasi, Alfa yay., İstanbul.
• Akdoğan, Y. (1999), İslamcılık Bağlamında Türkiye’de Siyasal İslam’ın Gelişimi ve Refah Partisi 1980-1998, Yayımlanmamış Doktora tezi, https: //tez.yok.gov.tr, İstanbul.
• Akgül, A. (2013), Tek Milli Çözüm: Adil Düzen ve Yeni Bir Dünya, Togan yay., İstanbul.
• AK Parti (2014), Bir Medeniyet Tasavvuru Olarak AK Parti Yerel Yönetim Vizyonu, AK Parti Yerel Yönetimler Başkanlığı, Ankara.
• AK Parti (2015), Yeni Türkiye Sözleşmesi, 2023.
• AK Parti (2015a), 3 Kasım 2002 Genel Seçimleri Seçim Beyannamesi, Tanıtım ve Medya Başkanlığı.
• AK Parti (2015b), 22 Temmuz 2007 Genel Seçimleri Seçim Beyannamesi, Tanıtım ve Medya Başkanlığı.
• AK Parti (2015c), 12 Haziran 2011 Genel Seçimleri Seçim Beyannamesi, Tanıtım ve Medya Başkanlığı.
• AK Parti (2015d), 2014 Yerel Seçimleri Seçim Beyannamesi, Tanıtım ve Medya Başkanlığı.
• AK Parti (2015e), 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Seçim Beyannamesi, Tanıtım ve Medya Başkanlığı.
• AK Parti (2015f), 24 Haziran 2018 Cumhurbaşkanlığı Genel Seçimleri Seçim Beyannamesi, Tanıtım ve Medya Başkanlığı.
• AK Parti (2023), Türkiye Yüzyılı İçin Doğru Adımlar Seçim Beyannamesi 2023,
• Aksakal, H. (2016), “Nihilizmin Gölgesinde Muhafazakârlık Yanılsamaları”, Öteki Muhafazakârlık, Ed: A. Çağlar Deniz, Phoenix yay., Ankara.
• Akyüz, Y. (2013), Ütopyalarda Din Siyaset İlişkisi, Yayınlanmamış doktora tezi, https: //tez.yok.gov.tr, Konya.
• Bal, H. (2016), Nitel Araştırma Yöntem ve Teknikleri (Uygulamalı-Örnekli), Sentez yay., İstanbul.
• Bauman, Z. (2016), SOSYALİZM Aktif Ütopya, çev: Ahmet Araşan, Heretik yay., Ankara.
• Beneton, P. (2011), Muhafazakârlık, çev: Cüneyt Akalın, İletişim yay., İstanbul.
• Burke, E. (2019), Fransız Devrimi Üzerine Düşünceler, çev: Ahmet Özcan, Bilge Kültür Sanat yay., İstanbul.
• Campanella, T. (1996), Güneş Ülkesi, çev: Vedat Günyol-Haydar Kazgan, Sosyal yay., İstanbul.
• Cioran, E.M. (2015), Tarih ve Ütopya, çev: Haldun Bayrı, Metis yay., İstanbul.
• Çalışlar, O. (1995), Refah Partisi Nereden Nereye, Pencere yay., İstanbul.
• Çınar, M., (2021), Siyasal bir sorun Olarak İSLAMCILIK -AKP’nin 20 Yılı-, Nika yay., Ankara.
• Delibaş, Kayhan (2017), Risk Toplumu, Ayrıntı yayınevi, İstanbul.
• –––– (2015), The Rise Political İslam in Turkey –Urban Poverty, Grassroots Activism and İslamic Fundementalizm-, I.B.Tauris, London.
• Duman, F. (2018), Demokrasi ve Muhafazakârlık –Gerilim, Risk ve İmkânlar-, Kadim yay., Ankara.
• Duman, S. (2018), Söylem Araştırması –Kuramlar, Yöntemler, Çözümlemeler-, Dorlion yay.,
• Erbakan, N. (2020), Adil Ekonomik Düzen –Faizsiz Bir Dünya-, MGV yay., Ankara.
• Foucault, M. (1999), Bilginin Arkeolojisi, çev: Veli Urhan, Birey yay., İstanbul.
• Geray, H. (2017), Toplumsal Araştırmalarda Nicel ve Nitel Yöntemlere Giriş, Ütopya yay., Ankara.
• Giddens, A. (2017), Sağ ve Solun Ötesinde –Radikal Politikaların Geleceği-, çev: M. Sözen-S. Yücesoy, Metis yay., İstanbul.
• Giddens, A. (2000), Sosyoloji, Yayına Hazırlayanlar: Hüseyin Özel, Cemal Güzel, Ayraç yay., Ankara.
• Göle, N. (2000), Melez Desenler, Metis Yayınları, İstanbul.
• Gray, J. (2000) Two Faces of Liberalism, Polity Press, Cambridge.
• Gürel, T. (2007), Türk Siyasi Tarihinde Muhafazakârlık Kimliği ve AKP Örneği İncelemesi, Yayınlanmamış doktora tezi, https: //tez.yok.gov.tr, İstanbul.
• Havemann, R. (1990), Yarın –Sanayi Toplumu Yol Ayrımında Eleştiri ve Gerçek Ütopya-, çev: Erol Özbek, Ayrıntı yay.,
• Heywood, A. (2016), Siyasi İdeolojiler, çev: Levent Köker, BB101 yay., Ankara.
• Huntington, S. P. (2020), “Bir İdeoloji Olarak Muhafazakârlık”, çev: Fırat Duruşan, Muhafazakârlık Okumaları, Der: Fatih Duman, Kadim yay., Ankara.
• Jameson, F. (2017), Ütopya Denen Arzu, çev: Ferit B. Ayder, Metis yay., İstanbul.
• Kaya, G. (2013), Toplumsal Değişme Sürecinde Siyaset ve Özgürlükler, Ütopya yay., Ankara.
• Kırlı, Ö. (2016), “Kadim”in Restütisyonu ve “Kutsal”ın Restorasyonu, Öteki Muhafazakârlık, Ed: A. Çağlar Deniz, Phoenix yay., Ankara.
• Kirk, R. (2020), “Muhafazakârlığın On Prensibi”, çev: Okan Aslan, Muhafazakârlık Okumaları, Der: Fatih Duman, Kadim yay., Ankara.
• Kumar, K. (2005), Ütopyacılık, çev: Ali Somel, İmge yay. Ankara.
• Lefebvre, H. (2016), Modern Dünyada Gündelik Hayat, çev: Işın Gürbüz, Metis yay., İstanbul.
• Mannheim, K. (2016), İdeoloji ve Ütopya, çev: Mehmet Okyayuz, Nika yay., Ankara.
• More, T. (2007), Ütopya, çev: Ender Gürol, Cem yay., İstanbul.
• Mungan, M. (2018), “Açılış Konuşması” Ütopyalar Politikayla Arzunun Kesiştiği Yer, Der: Aksu Bora-Kadir Dede, İletişim yay., İstanbul.
• Nisbet, R. (2014), Muhafazakârlık –Düş ve Gerçek-, çev: Kudret Bülbül-M. Fatih Serenli, Kadim yay. Ankara.
• Platon, (2017), Devlet, çev: Sabahattin Eyüboğlu-M. Ali Cimcoz, Türkiye İş Bankası yay., İstanbul.
• Pohl, N. (2017), “More’dan Sonra Ütopyacılık: Rönesans ve Aydınlanma”, Ütopya Edebiyatı, çev: Zeynep Demirsü, İş Bankası yay., İstanbul.
• Popper, K. (2008), Açık Toplum ve Düşmanları, Cilt 1: Platon, çev: Mete Tuncay, Liberte yay., Ankara.
• Russell, B. (2015), Politik İdealler, çev: Taylan Doğan-Sezin Gündoğan, BGST yay., İstanbul.
• Simpson, E. (2020), “Ahlaki Muhafazakârlık", çev: Mehmet Kanatlı, Muhafazakârlık Okumaları, Der: Fatih Duman, Kadim yay., Ankara.
• Subaşı, N. (2018), Gündelik Hayat ve Dinsellik, İz yay., İstanbul.
• Oakeshott, M. (2020), “Muhafazakâr Olmak Üzerine”, çev: İsmail Seyrek, Muhafazakârlık Okumaları, Der: Fatih Duman, Kadim yay., Ankara.
• Özet, İ. (2019), Fatih-Başakşehir -Muhafazakâr Mahallede İktidar ve Dönüşen Habitus-, İletişm yay., İstanbul.
• Özipek, B. Berat, (2004) Muhafazakarlık –Akıl Toplum Siyaset-, Liberte yay., Ankara.
• Özsoy, B, (2018), “Yitirilen Ütopyanın Keşfi”, Ütopyalar Politikayla Arzunun Kesiştiği Yer, Der: Aksu Bora-Kadir Dede, İletişim yay., İstanbul.
• Taylor, C. (1991) Sources of the Self: The Making of the Modern Identity, Harvard University Press.
• Vieira, F. (2017), “Ütopya Kavramı”, Ütopya Edebiyatı, çev: Zeynep Demirsü, İş Bankası yay., İstanbul.
• Yavuz, H. (2004), “Türk Siyasetinde Muhafazakârlık: Geçmiş ve Gelecek”, , Uluslararası Muhafazakârlık ve Demokrasi Sempozyumu, AK Parti yay., Ankara.
• https: //www.akparti.org.tr
• Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu, (02/01/2021) https: //kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler/2947/kadin-cinayetlerini-durduracagiz-platformu-).
• https: //kemalozturk.com.tr/blog/sessiz-ofke/.