Araştırma Makalesi

Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde “Güç Aşındırmaları” (1876-1908)

Cilt: 3 Sayı: 1 30 Nisan 2021
PDF İndir
EN TR

Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde “Güç Aşındırmaları” (1876-1908)

Öz

Geleneksel Ortadoğu siyaset üslubunun yüzlerce yıl kabul gören ayırıcı yönü, halkın mustarip bulunduğu bir konu hakkında gerek bireysel gerekse çoğul biçimde şikâyetlerini yönetim katına ulaştırabilmesi olmuştur. Böylece, bir yandan padişah ve çevresindekiler halkın yakınmalarını göz önünde bulundurabilmişler, diğer yandan da halk gerektiğinde küçük bir pusula kaleme alarak yetkililere teslim etmek suretiyle derdini padişaha aktarabilmiştir. Dahası, Osmanlı’daki temel devlet kurumlarından biri olarak hizmet veren Divân-ı Hümâyûn’un aslî görevi halktan gelen şikâyet ve önerileri doğrudan padişahın huzurunda tartışmaya açmaktı. Osmanlı şikâyet mekanizmasının en fonksiyonel taraflarından biri ise Cuma Selamlığı idi. Burada, halk arz-ı hâl veya rik\=a‘, ruk‘a, mahzar, kâğıt ve son dönemlerde bazen arîza adı verilen maruzat pusulalarıyla padişahtan beklentilerini dile getirirdi. Bu, padişahın reaya üzerindeki otoritesini pekiştirmenin de bir yoluydu. Zira bu dilekçelerin sık sık toplanması bir padişahın halkıyla ne kadar ilgilendiğinin, onları ne kadar önemsediğinin de sembolü oluyordu. Arz-ı hâller hem en başından beri aracı bir bürokrasinin padişah-halk ilişkisinin nabzını tutmasına zemin hazırlamış hem de politik gücün aşındırılması ve sürekli olarak yeniden üretilmesi anlamında halkı iktidarın zenginliği ve gözetimine bir kertede ortak etmiştir. Bu çalışma, II. Abdülhamid (1876-1908) döneminde halk tarafından padişaha sunulan maruzatları ve bu arzların idarî sistem açısından önemiyle bir iktidar pratiği olarak nasıl işlevselleştiğini göstermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti, II. Abdülhamit, M. Foucault, İktidar, Arz-ı hâl, Güç Aşındırması

Kaynakça

  1. Akçakaya, M. (2016). Weber’in bürokrasi kuramının bugünü ve geleceği, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3 (8), 275-295.
  2. Akyıldız, A. (2018). Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme. İstanbul: İletişim Yayınları.
  3. Alikılıç, D. (2004). İmparatorluk seremonisi: Osmanlı’da devlet protokolü ve törenler. İstanbul: Tarih Düşünce Kitapları.
  4. Aslan, S. ve YILMAZ, A. (2001). Tanzimat döneminde osmanlı bürokratik yapı ve düşüncesinin değişimi, Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2 (1), 287-297.
  5. Aykurt, Ç . (2001). Padişah-halk buluşmasını temin eden törenlerden birisi: Cuma selamlığı, Tarih İncelemeleri Dergisi. 16 (1), 201-204.
  6. B.O.A. (Başbakanlık Osmanlı Arşivi), İ.DH., 736/60300, 25 Zilkade 1293 (12 Aralık 1876).
  7. B.O.A., Y..MTV., 261/22, 5 Rebiülahir 1322 (19 Haziran 1904).
  8. B.O.A., Y.PRK.AZJ., 9/90, 29 Zilhicce 1301 (20 Ekim 1884).
  9. B.O.A., İ.AZN., 67/26, 3 Cemaziyelahir 1324 (25 Temmuz 1906).
  10. Berkes, N. (1964). The development of secularism in Turkey. Londra: Hurst & Company.

Kaynak Göster

APA
Doğan, C. (2021). Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde “Güç Aşındırmaları” (1876-1908). Universal Journal of History and Culture, 3(1), 1-18. https://doi.org/10.52613/ujhc.864032
AMA
1.Doğan C. Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde “Güç Aşındırmaları” (1876-1908). Universal Journal of History and Culture. 2021;3(1):1-18. doi:10.52613/ujhc.864032
Chicago
Doğan, Cem. 2021. “Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde ‘Güç Aşındırmaları’ (1876-1908)”. Universal Journal of History and Culture 3 (1): 1-18. https://doi.org/10.52613/ujhc.864032.
EndNote
Doğan C (01 Nisan 2021) Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde “Güç Aşındırmaları” (1876-1908). Universal Journal of History and Culture 3 1 1–18.
IEEE
[1]C. Doğan, “Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde ‘Güç Aşındırmaları’ (1876-1908)”, Universal Journal of History and Culture, c. 3, sy 1, ss. 1–18, Nis. 2021, doi: 10.52613/ujhc.864032.
ISNAD
Doğan, Cem. “Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde ‘Güç Aşındırmaları’ (1876-1908)”. Universal Journal of History and Culture 3/1 (01 Nisan 2021): 1-18. https://doi.org/10.52613/ujhc.864032.
JAMA
1.Doğan C. Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde “Güç Aşındırmaları” (1876-1908). Universal Journal of History and Culture. 2021;3:1–18.
MLA
Doğan, Cem. “Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde ‘Güç Aşındırmaları’ (1876-1908)”. Universal Journal of History and Culture, c. 3, sy 1, Nisan 2021, ss. 1-18, doi:10.52613/ujhc.864032.
Vancouver
1.Cem Doğan. Sultan ve Foucault: II. Abdülhamid Döneminde Cuma Selamlığı, Arz-ı Hâller ve İktidarın Mikrofiziğinde “Güç Aşındırmaları” (1876-1908). Universal Journal of History and Culture. 01 Nisan 2021;3(1):1-18. doi:10.52613/ujhc.864032