Bilge Aileler, Güçlü Çocuklar Programının Anne-Baba-Çocuk İletişimi ve Bilinçli Ebeveynlik Üzerindeki Etkisi

Öz

Bu araştırmada, okul öncesi dönem çocuklarının ebeveynlerine yönelik geliştirilen “Bilge Aileler, Güçlü Çocuklar” Aile Eğitim Programının anne-baba-çocuk iletişimi ve ebeveynlikte bilinçli farkındalık üzerindeki etkisi incelenmiştir. Karma yöntemle yürütülen çalışmada nicel boyutta ön test-son test-kalıcılık testli kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel boyutta ise yarı yapılandırılmış görüşmeler kullanılmıştır. Çalışma grubunu İstanbul ili Pendik ilçesinde bir anaokuluna devam eden 60-72 aylık çocukların 22 ebeveyni (10’u deney, 12’si kontrol grubu) oluşturmuş, programı düzenli tamamlayan altı anneyle görüşmeler yapılmıştır. Veriler Anne-Baba-Çocuk İletişimini Değerlendirme Aracı, Ebeveynlikte Bilinçli Farkındalık Ölçeği, ihtiyaç belirleme ve görüşme formlarıyla toplanmıştır. Bulgular, programın ebeveynlerin dinleme, mesaj iletme, empati ve çocukla anda olma becerilerini desteklediğini göstermiştir. Kalıcılık ölçümünde gruplar arası farkların anlamlı düzeyde sürmediği belirlenmiştir. Sonuç olarak program, okul öncesi dönemde aile temelli, kanıta dayalı ebeveyn eğitimleri için uygulanabilir ve geliştirilebilir bir model sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Aile Eğitimi
• Anne-Baba-Çocuk İletişimi
• Bilinçli Ebeveynlik
• Okul öncesi eğitim

Proje Numarası

1

Effects of the Wise Families, Strong Children Program on Parent–Child Communication and Mindful Parenting

Öz

This study examined the effects of the “Wise Families, Strong Children” Parent Education Program on parent-child communication and mindful parenting among parents of preschool children. A mixed-methods design was used. The quantitative phase employed a quasi-experimental pretest-posttest-retention test control group design, while the qualitative phase used semi-structured interviews. The study group consisted of 22 parents of 60-72-month-old children attending a kindergarten in Pendik, Istanbul; 10 were in the experimental group and 12 in the control group. Interviews were conducted with six mothers who regularly completed the program. Data were collected using the Parent-Child Communication Assessment Tool, the Mindful Parenting Scale, needs assessment forms, and interview forms. Findings showed that the program supported parents’ listening, message delivery, empathy, and being in the moment with the child. However, group differences were not statistically maintained in the retention test. The program offers an applicable model for evidence-based parent education.

Anahtar Kelimeler

• Mindful Parenting
• Parent-Child Communication
• Parent Education
• Preschool Education

Proje Numarası

1

Kaynakça

1. Arabacı, N., ve Ömeroğlu, E. (2016). Anne-Baba-Çocuk İletişimi Değerlendirme Aracı’nın (ABÇİDA) Geliştirilmesi: Geçerlik Güvenirlik Çalışması. International Journal of Turkish Education Sciences, 2016(7), 1-21. https://izlik.org/JA54GP46EU
2. Aslan Gördesli, M., Arslan, R., Çekici, F., Aydın Sünbül, Z., ve Malkoç, A. (2018). The psychometric properties of the Mindfulness in Parenting Questionnaire in Turkish sample. European Journal of Education Studies, 5(5), 175-188.
3. Baker, A. J. L., Piotrkowski, C. S., ve Brooks-Gunn, J. (1998). The effects of the Home Instruction Program for Preschool Youngsters (HIPPY) on children’s school performance at the end of the program and one year later. Early Childhood Research Quarterly, 13(4), 571–588. https://doi.org/10.1016/S0885-2006(99)80061-1
4. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice-Hall.
5. Bitarafan, L., Shakerinia, I., Naseh, A., ve Rezaee, S. (2024). The effectiveness of mindful parenting intervention on the parent-child relationship and caregiver burden in mothers with children with autism spectrum disorder according to the moderating role of perceived social support. Journal of Childhood Health and Education, 5(2), 121-137. https://doi.org/10.32592/jeche.5.2.121
6. Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books.
7. Bögels, S. M., Lehtonen, A., ve Restifo, K. (2010). Mindful parenting in mental health care. Mindfulness, 1(2), 107–120.
8. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.

9. Brown, K. W., ve Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822–848.
10. Coatsworth, J. D., Duncan, L. G., Greenberg, M. T., ve Nix, R. L. (2010). Changing parents' mindfulness, child management skills and relationship quality with their youth: Results from a randomized pilot intervention trial. Journal of Child and Family Studies, 19(2), 203–217.
11. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
12. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev. Ed.). Eğiten Kitap.
13. Creswell, J. W., ve Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
14. Duncan, L. G., Coatsworth, J. D., ve Greenberg, M. T. (2009). A model of mindful parenting: Implications for parent–child relationships and prevention research. Clinical Child and Family Psychology Review, 12(3), 255–270.
15. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE Publications.
16. Gottman, J. M., Katz, L. F., ve Hooven, C. (2013). Meta-emotion: How families communicate emotionally. Routledge.
17. Kaptan, S. (1998). Bilimsel araştırma teknikleri ve istatistik yöntemleri. Tekışık Matbaası.
18. Kil, H., Lee, E., Antonacci, R., ve Grusec, J. E. (2022). Mindful parents, mindful children? Exploring the role of mindful parenting. Parenting, 23(1), 33-51. https://doi.org/10.1080/15295192.2022.2049601
19. Kosari, F., Sabahi, P., ve Makvand Hosseini, S. (2024). Comparative effects of parent management training combined with ACT and mindful parenting on parent-child relationship. Journal of Research and Health, 14(2), 177-188. https://doi.org/10.32598/jrh.14.2.1543.2
20. McCaffrey, S., Reitman, D., ve Black, R. (2017). Mindfulness in Parenting Questionnaire (MIPQ): Development and validation of a measure of mindful parenting. Mindfulness, 8(1), 232-246. https://doi.org/10.1007/s12671-016-0596-7
21. Melhuish, E., Belsky, J., Leyland, A. H., Barnes, J., ve NESS Research Team. (2008). Effects of fully-established Sure Start Local Programmes on 3-year-old children and their families living in England: A quasi-experimental observational study. The Lancet, 372(9650), 1641–1647. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(08)61687-6
22. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2013). Okul Öncesi Eğitim Programı ile Bütünleştirilmiş Aile Destek Eğitim Rehberi (OBADER). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
23. Ogelman, H. G. (2021). Anne baba eğitimi. Eğiten Kitap Yayıncılık.
24. Sanders, M. R., Kirby, J. N., Tellegen, C. L., ve Day, J. J. (2014). The Triple P-Positive Parenting Program: A systematic review and meta-analysis of a multi-level system of parenting support. Clinical Psychology Review, 34(4), 337–357. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2014.04.003
25. Şahin, F. T., ve Kalburan, F. N. C. (2009). Aile eğitim programları ve etkililiği: Dünyada neler uygulanıyor? Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(25), 1–12.
26. Tezel-Şahin, F., ve Özyürek, A. (2008). 5-6 yaş grubu çocuğa sahip ebeveynlerin demografik özelliklerinin çocuk yetiştirme tutumlarına etkisinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 395–414.
27. Uyanık, B. Y. (2026). Bilge aileler, güçlü çocuklar eğitim programının anne-baba-çocuk iletişimine ve ebeveynlikte bilinçli farkındalığa etkisinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
28. Yavuzer, H. (2008). Çocuk psikolojisi. Remzi Kitabevi.