Güvenlikleştirme ve İstismar Arasında: İslam ve Terörizm

Öz

Ortadoğu’da sömürgecilik sonrası dönemde yükselen siyasal İslam akımları ve Batı karşıtı tepkiler, radikal gruplar tarafından istismar edilerek şiddete yönlendirilmiştir. ABD’nin, SSCB ve İran İslam Devrimi yayılmacılığına karşı Selefi gruplara verdiği destek sayesinde siyasal İslam’ın yükselişinde ve militarize olmasında önemli bir payı olmasına rağmen, özellikle 11 Eylül terörist saldırıları akabinde İslami kimliği güvenlikleştirmesi, Batı dünyası tarafından İslami değerlerin terörizmin kaynağı olarak algılanmasına neden olmuştur. Bu çalışmanın amacı, radikal grupların İslami kimliği istismarının bir sonucu olan ve Batı’nın güvenlikleştirme politikası kapsamında söylem yoluyla inşa ettiği sözde “İslami terör” olgusunu, terörizmin evrimi, tarihsel süreç içinde Ortadoğu’da şiddetin dinamikleri ve güvenlikleştirme teorisi çerçevesinde ele almaktır. Bu kapsamda İslami kimliğin, Doğu’da cihad retoriği ile radikalizmin istismarı, Batı’da ise dördüncü dalga terörizm, yeni terörizm gibi kuramsal altyapılar üzerine ABD tarafından inşa edilen güvenlikleştirme politikası arasında sıkışması irdelenmektedir. Söz konusu medeniyetler çatışmasının ortaya çıkardığı, karşılıklı olarak birbirini besleyen terör eylemleri ve sert güç politikalarının ise kısır bir şiddet döngüsüne yol açtığı anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Terörizm
• Ortadoğu
• Siyasal İslam
• ABD
• Güvenlikleştirme

Between Securitization and Exploitation: Islam and Terrorism

Öz

In the post-colonial period in the Middle East, the rise of political Islamist movements and anti-Western reactions have been exploited by radical groups and directed toward violence. Although the United States played a significant role in the rise and militarization of political Islam by supporting Salafi groups against the expansionism of the Soviet Union and the Iranian Islamic Revolution, its securitization of Islamic identity, especially in the aftermath of the September 11 terrorist attacks, has led the Western world to perceive Islamic values as the source of terrorism. The aim of this study is to examine the phenomenon of so-called “Islamic terrorism”, which has emerged as a result of radical groups’ exploitation of Islamic identity and has been constructed through discourse within the West's securitization policies, within the framework of the evolution of terrorism, the dynamics of violence in the Middle East throughout history, and securitization theory. In this context, the study examines how Islamic identity has become trapped between the exploitation of radicalism through the rhetoric of jihad in the East and the securitization policy constructed by the United States in the West on the basis of theoretical frameworks such as fourth-wave terrorism and new terrorism. It is understood that the terrorist acts and hard-power policies arising from this so-called clash of civilizations, which mutually reinforce one another, have led to a vicious cycle of violence.

Anahtar Kelimeler

• Terrorism
• Middle East
• Political Islam
• USA
• Securitization

Kaynakça

1. Ababakr, A. (2022). The Reasons Behind the Rise of ISIS: An Analytical Perspective. Mediterranean Journal of Social Sciences, 13(5), 11-27.
2. Ahmed, F. U. vd. (2024). An In-Depth Analytical Study of the Works of Sayyid Qutb: Ideology, Influence, and Legacy. Educational Administration: Theory and Practice, 30(7), 1202-1206.
3. Alper, O. H. ve Turan, Y. (2023). Güvenlikleştirme ve İslamofobi: Fransa’nın “Müslüman Tehdidi” ile Mücadelesi (2015-2022). Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 7(1), 385-407.
4. Armaoğlu, F. (2007). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914–1995), Alkım Yayınevi.
5. Altuntaş, N. (2007). Siyasal İslam, Milliyetçilik ve Terör. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(2), 267-294.
6. Arı, T. (2004). Irak, İran ve ABD: Önleyici Savaş, Petrol ve Hegemonya, Alfa Yayınları.
7. Arı, T. (2005). Geçmişten Günümüze Ortadoğu, Siyaset Savaş ve Diplomasi, Alfa Yayınları.
8. Ayoob, M. (2004). Political Islam: Image and Reality. World Policy Journal, 21(3), 1-14.

9. Baylis, J., Smith, S. ve Owens, P. (2021). Küreselleşen Dünya Siyaseti: Uluslararası İlişkilere Giriş, Küre Yayınları.
10. Baysal, B. ve Lüleci, Ç. (2015). Kopenhag Okulu ve Güvenlikleştirme Teorisi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 11(22), 61-96.
11. Benkler, Y. (2013). How the NSA and FBI Foil Weak Oversight. The Guardian. https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/oct/16/nsa-fbi-endrun-weak-oversight, (Erişim Tarihi: 30.04.2025).
12. Bodur, H. E. (2004). Orta Asya’da Militan İslamcı Hareketler ve Vahhabilik, Dini Araştırmalar, 7(20), 195-204.
13. Bozkurt, E. ve Kanat, S. (2007). Uluslararası Toplumun Paradoksu: Terörizm, İnsan Hakları, Güvenlik ve 11 Eylül Sonrası Meydana Gelen Değişiklikler, Asil Yayın Dağıtım.
14. Bural, E. B. (2020). Yeni Nesil Terörizm Paradigması. İçinde: M. Imıl (Ed.), Yeni Nesil Terörizm (s. 11-34), Nobel Yayınevi.
15. Buzan, B. (2008). Askeri Güvenliğin Değişen Gündemi, Uluslararası İlişkiler, 5(18), 117-123.
16. Buzan, B. ve Waever, O. (2009). Macrosecuritization and Security Constellations: Reconsidering Scale in Securitization Theory. Review of International Studies, 35(2), 253-276.
17. Chomsky, N. (2002), 11 Eylül, (çev. D. Körpe), Om Yayınevi.
18. Çavuşoğlu, E. (2023). The Securitization in the Persian Gulf and Its Changing Dynamics. Uluslararası İlişkiler ve Politika Dergisi, 3(2), 139-159.
19. Çağlar, M. T. (2018), Toplumsal İnşacı Yaklaşım Açısından Yeni Terörizm. İçinde: 6. Uluslararası Mavi Karadeniz Kongresi: Uluslararası İlişkiler ve Yeni Dünya Düzen (s. 653-670), Marmara Üniversitesi Yayınevi.
20. Duman, F. (2003). Din ve Siyaset. İçinde: Mümtaz’er Türköne (Ed.), Siyaset (s. 523-558), Ankara: Lotus Yayınevi.
21. Dunmire, P. L. (2009). 9/11 Changed Everything: An Intertextual Analysis of the Bush Doctrine. Discourse & Society, 20(2), 195-222.
22. Echevarria, A. J. (2007). Clausewitz and the Nature of the War on Terror. İçinde: Hew Strachan ve Andreas Herberg-Rothe (Ed.), Clausewitz in the Twenty-First Century (s. 196-218), Oxford University Press.
23. Ellingsen, T. (2005). Toward a Revival of Religion and Religious Clashes? Terrorism and Political Violence, 17(3), 305-332.
24. Esposito, J. L. (2003). Kutsal Olmayan Savaş: İslamcı Terör, (çev. N.Yılmaz ve E.Yılmaz), Oğlak Yayıncılık.
25. Field, A. (2009). The ‘New Terrorism’: Revolution or Evolution. Political Studies Review, 7(2), 195-207.
26. Hoffman, B. (2002). Rethinking Terrorism and Counterterrorism Since 9/11. Studies in Conflict and Terrorism, 25(5), 303-316.
27. Hoffman, B. (2006). Inside Terrorism, Columbia University Press.
28. Huntington, S. P. (2006). Medeniyetler Çatışması ve Dünya Düzeninin Yeniden Kurulması, (çev. M. Turhan ve C. Soydemir), Okuyan Us Yayınları.
29. Hüseyin, A. (2004). Ortadoğu’da Devlet ve Terör, Pınar Yayınları.
30. Jervis, R. (2003). Understanding the Bush Doctrine. Political Science Quarterly, 118(3), 365-388.
31. Kaldor, M. (2013). In Defence of New Wars. Stability: International Journal of Security and Development, 2(1), 1-16.
32. Kalın, İ. (2016). İslam ve Batı, İSAM Yayınları.
33. Karaağaç, Y. (2020). Küresel Terör ve 21. Yüzyılda Güvenlik Politikaları. İçinde: H. Acar (Ed.), Küresel Terör ve Güvenlik Politikaları (s. 1-19), Nobel Yayınevi.
34. Karabulut, B. (2020), Terörizmin Tarihsel Gelişim ve Dönüşümü. İçinde: M. Imıl (Ed.), Yeni Nesil Terörizm (s. 1-10), Nobel Yayınevi.
35. Karabulut, B. (2021). Uluslararası İlişkiler Kuramlarının Güvenlik Yaklaşımları: Karşılaştırmalı Bir Analiz. Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 5(1), 51-87.
36. Karadeli, C. (2015). Aquinolu Thomas. İçinde: E. Büyükakıncı (Ed.), Savaş Kuramları Temel Düşünürler ve Yaklaşımları (s. 54-81), Adres Yayınları.
37. Karlsson, I. (2005). Din, Terör ve Hoşgörü. (çev. T. Kayaoğlu), Homer Kitabevi.
38. Kurt, S. (2019). Yeni Terörizm’in Geleceğin Güvenlik Ortamına Etkileri: DAEŞ Örneği. Gazi Akademik Bakış, 13(25), 133-161.
39. Kurtuluş, E. N. (2011). The “New Terrorism” and Its Critics. Studies in Conflict & Terrorism, 34(6), 476-500.
40. Kurum, M. ve Avcı, E. (2018). Radikalizm ve Aşırıcılıktan Terörizme: Siyasal Şiddetin Araçsallaştırılması. Güvenlik Stratejileri, 14(28), 37-90.
41. Müslüman Kardeşler: Mısır’da kurulan 91 yıllık İslami Hareket (2019, 18 Haziran). BBC News Türkçe. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-48107342, (Erişim Tarihi: 15.04.2025).
42. NATO/OTAN (14 Nisan 2005). Military Concept for Defence Against Terrorism, https://www.nato.int/ims/docu/terrorism-annex.htm, (Erişim Tarihi: 10.04.2025).
43. Nye, J. S. (1990). Soft Power. Foreign Policy, (80), 153-171.
44. Otterbeck, J. (2002). The Depiction of Islam in Sweden. The Muslim World, 92(1/2), 143-156.
45. Özel, A. (1993). İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, https://islamansiklopedisi.org.tr/cihad, (Erişim Tarihi: 10.04.2025).
46. Özel, A. (2007). İslam ve Terör: Fıkhi Bir Yaklaşım, Küre Yayınları.
47. Papyan, A. (2025). Oil, Power and Law: Energy Security as a Driver of US Foreign Policy in the Middle East. MSI Journal of Economics and Business Management, 2(8), 1-24.
48. Rapoport, D. C. (2004). The Four Waves of Modern Terrorism. İçinde: A. K. Cronin vd. (Ed.) Attacking Terrorism (s. 46-73), Georgetown University Press.
49. Roy, O. (2003). Küreselleşen İslam, (çev. H. Bayrı), Metis Yayınları.
50. Shipoli, E. A. (2018). Islam, Securitization, and US Foreign Policy. Palgrave Macmillan.
51. Spencer, A. (2006). Questioning the Concept of “New Terrorism”. Peace, Conflict and Development, 8, 1-33.
52. Şahin, M. (2008). ABD’nin “Müslüman” Savaşçıları, Akademik Ortadoğu, 3(1), 43-52.
53. Taslaman, C. (2012). ‘Terör’ün ve ‘Cihad’ın Retoriği: Felsefi ve Teolojik Bir Değerlendirme, İçinde: C. Taslaman (Ed.), Terör’ün ve Cihad’ın Retoriği (s. 9-59). İstanbul Yayınevi.
54. Taşdemir, F. (2006). Uluslararası Terörizme Karşı Devletlerin Kuvvete Başvurma Yetkisi, USAK Yayınları.
55. Terörizm ve Radikalleşme ile Mücadele Merkezi/TERAM, (2020). Yeni Terörizm, https://www.teram.org/Icerik/yeni-terorizm-68, (Erişim Tarihi: 10.03.2025).
56. The American Heritage Dictionary (2022). https://ahdictionary.com/word/search.html?q=terrorism, (Erişim Tarihi: 3.04.2025).
57. Waever, O. (1995). Securitization and Desecuritization. İçinde: R.D. Lipschutz (Ed.), On Security (s. 46-87), Columbia University Press.
58. Waever, O. (2008). Toplumsal Güvenliğin Değişen Gündemi, Uluslararası İlişkiler, 5(18), 151-178.