OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLERİNİN GÖRÜŞLERİNE GÖRE EĞİTİM KURUMLARINDA YÖNETİCİLERİN YILDIRMA DAVRANIŞLARI

Öz

Bu araştırma, eğitim kurumlarında görev yapan yöneticilerin yıldırma davranışlarının, okul öncesi öğretmenlerinin mesleki deneyimleri üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma fenomenolojik desen doğrultusunda yürütülmüştür. Fenomenoloji, bireylerin belirli bir olguya ilişkin yaşantılarını, anlamlandırmalarını ve algılarını ortaya çıkarmayı amaçlayan bir yaklaşımdır. Araştırma, Rize’de farklı kurumlarda görev yapan okul öncesi öğretmeniyle yapılan görüşme sorularına verilen yanıtlar üzerinden şekillendirilmiştir. Katılımcılardan elde edilen veriler doğrultusunda, yöneticilerin yıldırma davranışlarının öğretmenlerde iş isteksizliği, tükenmişlik ve düşük motivasyona neden olduğu görülmüştür. Öğretmenler, bu tutumlar karşısında mesleki performanslarında düşüş yaşadıklarını, sınıf içi etkileşimlerinin ve öğrenciyle olan bağlarının zayıfladığını belirtmişlerdir. Araştırma kapsamında yöneltilen açık uçlu sorulara verilen yanıtlar, yöneticilerin olumsuz iletişim biçimlerinin öğretmenlerde kırgınlık, öfke, isteksizlik gibi duygusal tepkilere yol açtığını göstermektedir. Bazı öğretmenler bu süreci içselleştirerek kendilerini geliştirme motivasyonu edindiklerini belirtse de, genel anlamda bu tür davranışların psikolojik baskı yarattığı ve iş ortamındaki huzuru zedelediği ifade edilmiştir. Araştırma, yıldırma davranışlarının önlenebilmesi için yöneticilerin liderlik ve iletişim becerilerinin geliştirilmesi, kurum içi rehberlik desteğinin artırılması ve öğretmenlerin psikososyal açıdan desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim yöneticileri
• Mobbing
• Öğretmen
• Yıldırma

BULLYING BEHAVIORS OF ADMINISTRATORS IN EDUCATIONAL INSTITUTIONS ACCORDING TO THE OPINIONS OF PRESCHOOL TEACHERS

Öz

This study aims to examine the effects of mobbing behaviors of administrators working in educational institutions on the professional experiences of preschool teachers. The research was conducted in accordance with the phenomenological design. Phenomenology is an approach that aims to reveal individuals' experiences, interpretations, and perceptions regarding a specific phenomenon. The research was shaped by the answers given to the interview questions with preschool teachers working in different institutions in Rize. In line with the data obtained from the participants, it was seen that administrators' intimidation behaviors caused job reluctance, burnout and low motivation in teachers. Teachers stated that they experienced a decrease in their professional performance in the face of these attitudes, and that their classroom interactions and their bonds with students weakened. The answers given to the open-ended questions within the scope of the research show that negative communication styles of administrators cause emotional reactions such as resentment, anger and reluctance in teachers. Although some teachers stated that they internalized this process and gained motivation to improve themselves, it was generally stated that such behaviors created psychological pressure and damaged the peace in the work environment. The study reveals that in order to prevent intimidation behaviors, leadership and communication skills of administrators should be improved, in-house guidance support should be increased and teachers should be supported psychosocially.

Anahtar Kelimeler

• Educational administrators
• Mobbing
• Teachers
• Intimidation

Kaynakça

1. Akın, U., Kaya, Ç., & Çiçek, İ. (2017). Öğretmenlerin iş doyumlarının örgütsel güven üzerindeki etkisi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 13(3), 489–506.
2. Alga, E. (2016). Psikolojik güven ortamının örgütsel bağlılık ve iş doyumu üzerindeki etkileri: Sağlık sektöründe bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Altuntaş, C., (2010), Mobbing kavramı ve örnekleri üzerine uygulamalı bir çalışma, Journal of Yasar University, 18(5): 2995-3015.
4. Ayık, A., & Şayir, G. (2015). Öğretmenlerin algılarına göre öğrenen örgüt ve okul kültürü arasındaki ilişkinin incelenmesi. İlköğretim Online, 14(2), 379-394.
5. Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The Job demands-resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, Vol.22, No. 3: 309–328.
6. Cindiloğlu, M., Ergin, C., & Gökçen, E. (2011). İş yerinde psikolojik taciz: Mobbing. İş, Güç: Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 13(1), 88–102.
7. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage Publications.
8. Çiçek-Sağlam, A. (2011). Müzik öğretmenliği bölümü öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 5 (1), 59 – 69.

9. Çolak, A. (2016). Psikolojik güvenin iş doyumu üzerindeki etkisi: Lise öğretmenleri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
10. Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383.
11. Einarson, S. (2000). Harrasment and bullying at work: A review of the Scandinavian approach. Aggression and Violent Behavior, 5(4), 379–401.
12. Ergenekon, Y. (2007). Okul öncesi öğretmenlerinin mesleki doyum düzeyleri ile mesleklerine yönelik tutumları arasındaki ilişki. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 40(2), 95–115.
13. Etikan, I., Musa, S.A., & Alkassim, R.S (2016). Kolaylık örneklemesi ve amaçlı örneklemenin karşılaştırılması. Amerikan Teorik ve Uygulamalı İstatistik Dergisi, 5, 1-4.
14. Enzmann, D., Schaufeli, WB, Janssen, P., & Rozeman, A. (1998). Tükenmişlik ölçümünün boyutsallığı ve geçerliliği. Mesleki ve Örgütsel Psikoloji Dergisi, 71 (4), 331–351.
15. Gökçe, F. (2012). İş yerinde yıldırma davranışı ve etkileri. Akademik Bakış, 28, 1–18. 3.
16. Iheka, J. E. (2024). School administrators' bullying behavior and its relationship with teachers' mental health and job satisfaction in public secondary schools in Imo State. Advance Journal of Education and Social Sciences, 10(5).
17. Karcıoğlu, F., & Çelik, A. (2012). Mobbing (Yıldırma) ve örgütsel bağlılığa etkisi, Atatürk Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Dergisi, 26, Sayı: 1.
18. Kelloway, E.K., Turner, N., Barling, J., & Loughlin, C. (2012). Transformational leadership and employee psychological well-being: The mediating role of employee trust in leadership. Work & Stress, 26 (1), 39-55
19. Kılıçkap, C., Oruçoğlu, M., Mercan, M., Arslan, İbrahim H., & Kaynak, E. (2022). Okullarda örgütsel adalet ve mobbing ilişkisinin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 8(23), 118–131.
20. Koçel, T. (2011). İşletme yöneticiliği (13. baskı). Beta Yayıncılık.
21. Kvale, S. (1996). Interviews: An introduction to qualitative research interviewing. Sage Publications.
22. Leymann, H. (2006). The Mobbing Encyclopedia. http://www.leymann.se.
23. Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2008). Başarılı okul liderliği hakkında yedi güçlü iddia. Okul Liderliği ve Yönetimi , 28 (1), 27–42.
24. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1986). But is it rigorous? Trustworthiness and authenticity in naturalistic evaluation. New directions for evaluation, (30), 73-84.
25. Michulek, J., Gajanova, L., Sujanska, L., & Nahalková Tesárová, E. (2024). Understanding how workplace dynamics affect the psychological well-being of university teachers: Factors from the Luxembourg Workplace Mobbing Scale. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(12).
26. Newman, A., Donohue, R., & Eva, N. (2017). Psikolojik güvenlik: literatürün sistematik bir incelemesi. İnsan Kaynakları Yönetimi İncelemesi, 27, 521-535.
27. Nguni, S., Sleegers, P., & Denessen, E. (2006). İlkokullarda dönüştürücü ve işlemci liderliğin öğretmenlerin iş memnuniyeti, örgütsel bağlılığı ve örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkileri: tanzanya örneği. Okul Etkinliği ve Okul Geliştirme, 17, 145-177.
28. Oğuzkan, Ş., & Oral, G. (1987). Okul öncesi eğitimi. Milli Eğitim Basımevi. Okan, T. (2010). Eğitim yöneticilerinde liderlik davranışlarının öğretmenlerin iş doyumuna etkisi. Eğitim ve Bilim, 35(158), 110–122.
29. Ökdem, M. (2023). Mobbing used against teachers by school administrators: Examples of case. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 90-101. https://doi.org/10.16986/HUJE.2022076043
30. Palaz, S., Kandemir, D., & Koca, G. (2008). İş yerinde psikolojik taciz: Mobbing üzerine teorik bir yaklaşım. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(7), 1–16.
31. Polat, S. (2010). Okul öncesi yöneticilerinin kullandıkları yönetsel güç kaynaklarına ilişkin öğretmen algıları ile öğretmen motivasyonu arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
32. Portelada, A., Candeias, A., & João, AL (2025). Eğitim düzeylerine göre öğretmenler arasında tükenmişlik ve işyeri zorbalığı: kesitsel bir çalışma. Avrupa Sağlık, Psikoloji ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 15 (12), 255.
33. Poyraz, H., & Dere, H. (2001). Okul öncesi eğitimin ilke ve yöntemleri. Ankara: Anı Yayıncılık.
34. Sağlam, D., & Bayram, A. (2023). Öğretmenlerin yöneticilerden beklediği davranışsal liderlik özellikleri. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7(4), 1128-1143.
35. Şişman, M. (2010). Öğretmen yeterlikleri: Modern bir yaklaşım. Pegem Akademi.
36. Temli Durmuş, Y. (2023). The experiences and views of elementary school teachers regarding mobbing. Journal of Pedagogical Research, 7(5), 266-279. https://doi.org/10.33902/JPR.202315395
37. Tınaz, P. (2006). İşyerinde psikolojik taciz (mobbing). Beta Yayınları.
38. Tınaz, P., İçerli, L., & Akalp, G. (2008). İşyerinde psikolojik taciz (mobbing) ve hukuk. İstanbul: Beta Yayıncılık.
39. Toker, B. (2008). Türkiye’de mobbing olgusuna ilişkin ampirik bir çalışma. İş, Güç: Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 10(2), 1–26.
40. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
41. Zanabazar, A., Jigjiddorj, S., Togtokhbayar, B., Jambaldorj, A. (2023). The Mediating Effect of Job Burnout on the Relationship between Workplace Bullying and Job Satisfaction. Advances in Social Sciences Research Journal, 10(5).71-83.
42. Zapf, D., Escartin, J., Einarsen, S., Hoel, H. & Vartia, M., (2011), “Bullying and harassment in the workplace: developments in theory, research, and practice”, içinde: North American Perspectives on Hostile Behaviors and Bullying At Work, (Editörler: Stale Einarsen, Helge Hoel, Dieter Zapf, Carly L. Cooper,), Boca Raton, FL: CRC Press, ss. 75-106.