MAHALLE MUHTARLARININ DEZAVANTAJLI GRUPLARLA ETKİLEŞİMLERİNİN SOSYAL HİZMET UYGULAMALARI KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

ÖZET Dezavantajlı grupların tespit edilmesi ve bu grupların ihtiyaçlarının bütüncül biçimde anlaşılmasında, yerel düzeyde toplumu yakından tanıyan mahalle muhtarları ile sosyal hizmetlerin yolları kesişmektedir. Bu çalışmanın amacı, muhtarların dezavantajlı gruplarla kurdukları etkileşimin niteliğini ve sosyal hizmet kurumları ile geliştirdikleri iş birliğinin kapsamını ve işleyişini ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen kullanılmış, Bartın il merkezinde bulunan 15 muhtarla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Veriler, refleksif tematik analiz yaklaşımı temel alınarak analiz edilmiştir. Bulgular, “Yerel Yönetimde Güven ve Temsil”, “İhtiyaçların Görünürlüğü ve Tespiti”, “Sosyal Destek Mekanizması Olarak Muhtarların İşlevi”, “Kapasite Geliştirme/ Beklenti ve Öneriler” ana temaları ve bu ana temalarla ilişkili alt temalar ve kodlar başlıklarında sunulmuştur. Araştırma bulguları, muhtarların dezavantajlı grupların erken tespit edilmesi ve uygun hizmetlere yönlendirilmesi süreçlerinde kilit bir rol üstlendiklerini göstermektedir. Artan sosyal sorunlar karşısında, sosyal hizmet kurumları ile muhtarlar arasında sistemli, planlı ve sürdürülebilir bir iş birliği kurulmalıdır. Muhtarların sahip olduğu yerel bilgi ve toplumsal güven ile sosyal hizmet uzmanlarının mesleki bilgi ve müdahale becerileri bir araya getirildiğinde, daha bütüncül, erişilebilir ve güçlendirici bir sosyal hizmet modeli ortaya çıkacaktır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Hizmet, Mahalle, Muhtar, Dezavantajlı Gruplar.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Hizmet
• Mahalle
• Muhtar
• Dezavantajlı Gruplar

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında desteklenmiştir

Etik Beyan

Bu çalışma, araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Çalışmada kullanılan veriler etik kurallar çerçevesinde elde edilmiştir. Herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

AN EVALUATION OF THE INTERACTIONS OF NEIGHBORHOOD HEADMEN WITH DISADVANTAGED GROUPS IN THE CONTEXT OF SOCIAL WORK PRACTICE

Öz

In identifying disadvantaged groups and understanding their needs in a holistic manner, social services intersect with neighborhood headmen who possess close knowledge of the local community. The aim of this study is to examine the nature of neighborhood headmen’s interactions with disadvantaged groups and to explore the scope and functioning of their collaboration with social service institutions. A phenomenological design, one of the qualitative research methods, was employed in the study. Semi-structured interviews were conducted with 15 neighborhood headmen located in the city center of Bartın. The data were analyzed based on a reflexive thematic analysis approach. The findings are presented under the main themes of “Trust and Representation in Local Governance,” “Visibility and Identification of Needs,” “The Function of Neighborhood Headmen as a Social Support Mechanism,” and “Capacity Building / Expectations and Recommendations,” along with the sub-themes and codes associated with these main themes. The findings indicate that neighborhood headmen play a key role in the early identification of disadvantaged groups and in directing them to appropriate services. In the face of increasing social problems, a systematic, planned, and sustainable collaboration should be established between social service institutions and neighborhood headmen. When the local knowledge and social trust possessed by headmen are combined with the professional expertise and intervention skills of social workers, a more holistic, accessible, and empowering model of social service delivery can be developed.

Anahtar Kelimeler

• Social Work
• Neighborhood
• Neighborhood Headman
• Disadvantaged Groups

Destekleyen Kurum

This study was supported within the scope of the TÜBİTAK 2209-A University Students Research Projects Support Program.

Etik Beyan

This study was conducted in accordance with research and publication ethics. The data used in this study were obtained in compliance with ethical standards. The authors declare no conflict of interest.

Kaynakça

1. Akpınar, R. (2017). Halka en yakın birim olan muhtarlık müessesesi: İzmir Karşıyaka ilçesinde nitel bir araştırma. *Yalova Sosyal Bilimler Dergisi*, (13), 99–110.
2. Alada, A. B. (2008). Kentsel yönetime katılımda ‘mahalle’. *Dosya 08, Yerel Yönetimlerde Katılım*, 64, 66–70. Ankara: TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi.
3. Arıkboğa, E. (2018). Mahalle muhtarlığı ve muhtarlık-belediye ilişkileri. *Yerel Yönetimler ve İyi Yönetişim* içinde. İstanbul: Argüden Akademi Yayınları.
4. Austin, M. J., Coombs, M., & Barr, B. (2005). Community-centered clinical practice: Is the integration of micro and macro social work practice possible? *Journal of Community Practice, 13*(4), 9-30.
5. Bal, H., Aygül, H. H., Uysal, M. T. ve Oğuz, Z. N. (2012). Muhtarların sosyal ekonomik özellikleri ve mahalle kentsel sorunlara yaklaşımları (Isparta örneği). *Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17*(2), 17–40.
6. Beldağlı Velioğlu, Z. (2016). *Yeni kamu yönetimi anlayışının yerel yönetimlerde sosyal devlet ve sosyal hizmete etkisi* (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
7. Bilgin, K. U., Ömürgönülşen, U., Öktem, K., Gündüzöz, İ., Sadioğlu, U. ve Urhan, V. F. (2013). Mevcut durum ve beklentiler açısından mahalle yönetimi. Y. Bulut, V. Eren, S. Karakaya ve A. Aydın (Ed.), *Kuramdan Uygulamaya Yerel Yönetimler ve Kentsel Politikalar* içinde (s. 289-305). İstanbul: Pegem Akademi.
8. Bolgün, C., Şahin, F. ve Baydur, H. (2017). Manisa’da toplumun sosyal hizmet mesleğine ilişkin farkındalığı ve tutumu: Karşılaştırmalı bir araştırma. *Toplum ve Sosyal Hizmet, 28*(2), 27–49.

9. Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. *Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 11*(4), 589-597.
10. Braun, V., & Clarke, V. (2024). *Thematic analysis: A practical guide to understanding and doing*. Sage.
11. Browning, C. R., Calder, C. A., Soller, B., Jackson, A. L., & Dirlam, J. (2017). Ecological networks and neighborhood social organization. *American Journal of Sociology, 122*(6), 1939–1988. doi:10.1086/691261.
12. Bulut, Y. (2001). Mahalle muhtarlığı üzerine bir araştırma. *Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 10*(3), 32–51.
13. Buz, S. ve Ayyıldız, A. A. (2019). Sosyal hizmette toplum merkezleri. *Toplum ve Sosyal Hizmet, 30*(1), 187-212.
14. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). *Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches* (4. baskı). SAGE Publications.
15. Çelik, K., & Con Wright, G. (2022). Farklı sosyal kırılganlık düzeyine sahip mahalle muhtarlarının gözünden Covid 19 salgın deneyimi: İstanbul ili örneği. *Çalışma ve Toplum, 1*(72), 239-266. doi:10.54752/ct.1060807.
16. Çılgın, K. ve Yirmibeşoğlu, F. (2019). Yerel demokrasi arayışında mahalle. *Planlama Dergisi, 29*(2), 102–114.
17. Demirezen, S. ve Kaya, E. (2023). Disadvantaged groups in social studies curriculum and social studies textbooks. *E-International Journal of Educational Research, 14*(3), 68-91. doi:10.19160/e-ijer.1255795.
18. Durmaz, D., Canbulut, T. ve Artan, T. (2021). Mahalle muhtarlığı ile sosyal hizmet arasındaki ilişki: Yeni kamu yönetimi ilkeleri bağlamında müşterek olmak mümkün mü? *Çağdaş Yerel Yönetimler, 30*(3), 113–141.
19. Düz, S., & Çağlar, N. (2023). Dijital Çağ’da “Yeni Mahalleler”: Mahalle muhtarlarının sosyal medya kullanımları üzerinden Isparta ili özelinde bir araştırma. *Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23*(2), 904-922. doi:10.11616/asbi.1265461.
20. Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. *Field Methods, 18*(1), 59-82. doi:10.1177/1525822X05279903.
21. Gürbüz, H. (2025). Kaybedilen zenginliğimiz mahalle kültürü. *Çağdaş Yerel Yönetimler, 34*(2), 1–24.
22. Gürsel, S. ve Uysal, G. (2010). *İstihdamda dezavantajlı grupların oranını artırmak*. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomi ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi. [http://betam.bahcesehir.edu.tr/](http://betam.bahcesehir.edu.tr/) adresinden erişildi.
23. Kahraman, N. (2020). Mahalle muhtarlığının sosyal devlet kapsamında yeniden düzenlenmesi gereği. *Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 1*(3), 69–86.
24. Köklü, T. E. ve Gül, H. (2017). Türkiye’de mahalle muhtarlığının dönüşümü ve yeni muhtarlık algısı. *Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1*(Özel Sayı 4), 719–733.
25. Küçükali, A. ve Özmen, K. (2020). Dezavantajlı/risk altındaki gruplara yönelik sosyal hizmetler. H. Doğan (Ed.), *Sosyal hizmette dezavantajlı/risk altındaki gruplar* içinde. Ankara: Nika Yayınevi.
26. National Association of Social Workers (NASW). (2015). *Standards and indicators for cultural competence in social work practice*. Washington, DC: Author.
27. Öksüzoğlu, A. (2023). Muhtarların sosyal yardımların ulaştırılmasındaki rolü. *Sosyal Sağlık Dergisi, 3*(2), 118-137.
28. Özbaş, M. (2018). Dezavantajlı sosyolojik tabakalarda zorunlu eğitim sürecini etkileyen değişkenler. *Kastamonu Eğitim Dergisi, 26*(4), 1143-1154.
29. Patton, M. Q. (2015). *Qualitative research & evaluation methods* (4. baskı). Thousand Oaks, CA: SAGE.
30. Payne, M. (2020). *Modern social work theory*. Bloomsbury Publishing.
31. Pradeep, M., & Sathyamurthi, K. (2017). Community social work: A theoretical perspective. *International Journal of Research in Social Sciences, 7*(10), 223-231.
32. Saunders, B., Sim, J., Kingstone, T., Baker, S., Waterfield, J., Bartlam, B., ... Jinks, C. (2018). Saturation in qualitative research: Exploring its conceptualization and operationalization. *Quality & Quantity, 52*(4), 1893-1907. doi:10.1007/s11135-017-0574-8.
33. Uluslararası Sosyal Hizmet Uzmanları Federasyonu (IFSW). (2014). *Global definition of social work*. [https://www.ifsw.org/what-is-social-work/global-definition-of-social-work/](https://www.ifsw.org/what-is-social-work/global-definition-of-social-work/) (Erişim tarihi: 12.11.2025).
34. UNESCO. (1998). *World declaration on higher education for the twenty-first century: Vision and action*. [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000112616](https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000112616) (Erişim tarihi: 11.10.2025).
35. Van Der Westhuizen, M. (2023). The importance of social workers in communities: A global perspective. *Journal of Community Psychosocial Research, 1*(1). doi:10.55521/10-019-209.
36. Yaman, Ö. M. ve Akyurt, M. A. (2013). Sosyal hizmete kültürel yaklaşım: 2011 Van depremi örneği. *İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3*(26), 105-144.
37. Yıldırım Aykurt, A. (2020). 21. yüzyılda sosyal sorunlar ve dezavantajlı gruplar. *Journal of Awareness, 5*(3), 427–448. doi:10.26809/joa.5.031.
38. 5393 sayılı Belediye Kanunu. (2005). *T.C. Resmî Gazete* (25874, 13 Temmuz 2005).