CUMHURİYETİN YÜZÜNCÜ YILINDA TÜRKİYE’DE KAMU HİZMETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: GELENEKSEL YÖNETİMDEN YENİ KAMU YÖNETİMİNE (1923-2023)

Öz

Kamu hizmeti kavramsal olarak pek çok disiplin içinde araştırma konusu olmuştur. Toplum içinde devlet faaliyeti olarak kabul gören kamu hizmeti içindeki 'kamu' teriminin ne kadarının devletle ilintili olduğu ve 'hizmet' kavramının devletle ilintisinin ne olduğu hep araştırılmıştır. Klasik kamu hizmeti anlayışı, devletin toplumun genel çıkarlarını korumak, kamu düzenini sağlamak ve kamu hizmetlerini yürütmek için görevlendirildiği bir anlayıştır. Bu anlayışta devlet, toplumun refahını ve güvenliğini sağlamak için kamu hizmetlerinin sunumundan sorumludur. Klasik kamu hizmeti anlayışı, hizmet sunumunda profesyonellik, tarafsızlık, etkililik ve verimlilik gibi temel ilkeleri vurgulamaktadır. Siyasi, ekonomik ve sosyal değişimlerden etkilenen klasik kamu hizmeti kavramı dönüşüme uğramış; maddi, şekli ve organik şartlar zaman içerisinde çözülmüştür. Bunun sonucunda yeni kamu hizmeti kavramı klasik kamu hizmeti kavramının yerini almıştır. 1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla birlikte, kamu hizmeti kavramı modernleşme sürecinin bir parçası olarak yeniden yapılandırılmıştır. 1940'lardan itibaren milliyetçilik, askeri güçlenme ve kalkınma hedefleri öne çıkmıştır. 1960'lı yıllarda eğitim, sağlık, adalet, güvenlik ve altyapı hizmetlerine yatırım yapılmıştır. 1980'lerde liberal ekonomi politikalarıyla birlikte özelleştirme, dışa açılma ve rekabet öne çıkmıştır. 2000'li yıllarda dijitalleşme ve e-devlet uygulamaları yaygınlaşmıştır. Günümüzde insan haklarına saygı, eşitlik, adalet ve sürdürülebilirlik hedefleri ön plandadır. Bu çalışmada 1923-2023 yılları arasında Türkiye'de kamu hizmetlerinde yaşanan değişim ve dönüşüm değerlendirilerek literatüre katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kamu Hizmeti
• Yeni Kamu Hizmeti
• Kamu Yönetimi
• Klasik Kamu Hizmeti

THE TRANSFORMATION OF PUBLIC SERVICE IN TÜRKİYE IN THE CENTENARY YEAR OF THE REPUBLIC: FROM TRADITIONAL GOVERNANCE TO NEW PUBLIC MANAGEMENT (1923–2023)

Öz

The concept of public service has long been examined in relation to the role of the state in protecting the public interest and meeting the collective needs of society. In the classical understanding, the state assumes primary responsibility for maintaining public order and providing essential services based on principles such as professionalism, impartiality, effectiveness, and efficiency. However, political, economic, social, and technological changes have transformed the nature and organization of public service. This study examines the transformation of public service in Türkiye from the establishment of the Republic in 1923 to its centenary in 2023. It traces the changing role of the state and the evolution of public service within the broader processes of modernization and administrative reform. During the early Republican period, public service was closely associated with state-led modernization and nation-building. From the 1960s, the expansion of public services in areas such as education, health, justice, and infrastructure strengthened the state's role in social and economic development. From the 1980s onward, economic liberalization, privatization, deregulation, and competition introduced market-oriented principles associated with New Public Management. Since the 2000s, digitalization and e-government have further transformed public service delivery, while human rights, equality, accountability, and sustainability have gained increasing importance. The study argues that Türkiye's public service has evolved through the interaction of traditional state-centered principles with managerial, market-oriented, digital, and citizen-centered approaches. It contributes to the literature by providing a historical assessment of this transformation over the first century of the Republic.

Anahtar Kelimeler

• Public Service
• New Public Service
• Public Administration
• Classical Public Service.

Kaynakça

1. Acun, F. (2007). Osmanlı'nın torunları Cumhuriyet'in çocukları: Osmanlıdan Cumhuriyet'e değişme ve süreklilik. *Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi*, 2007(15), 39-63.
2. Akman, Ç. (2019). Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde politika kurulları: Sosyal politikalar kurulu üzerinden bir değerlendirme. *Route Educational and Social Science Journal*, 6(3), 659-676.
3. Ayhan, E. ve Önder, M. (2017). Yeni kamu hizmeti yaklaşımı: Yönetişime açılan bir kapı. *Gazi İktisat ve İşletme Dergisi*, 3(2), 19-48.
4. Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu (1999). KİT Raporu, 10. Bölüm. [http://www.ydk.gov.tr/kit99/onuncu_bölüm.htm](http://www.ydk.gov.tr/kit99/onuncu_bölüm.htm) (Erişim Tarihi: 14.08.2023).
5. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dairesi (2020). *e-Dönüşüm Türkiye*. [http://www.bilgitoplumu.gov.tr/bilgi-toplumu/e-donusum-projesi/](http://www.bilgitoplumu.gov.tr/bilgi-toplumu/e-donusum-projesi/)
6. Bilgiç, V. (2003). Yeni kamu yönetimi anlayışı. A. Balcı vd. (Ed.), *Kamu yönetiminde çağdaş yaklaşımlar* içinde (s. 25-38). Seçkin Yayınevi.
7. Boyne, G. A. (2002). Public and private management: What's the difference? *Journal of Management Studies*, 39(1), 97-122.
8. Bryson, J. M. (2018). *Strategic planning for public and nonprofit organizations: A guide to strengthening and sustaining organizational achievement*. John Wiley & Sons.

9. Christensen, T. ve Lægreid, P. (2007). The whole-of-government approach to public sector reform. *Public Administration Review*, 67(6), 1059-1066.
10. Common, R., Flynn, N. ve Mellon, E. (2016). *Managing public services: Competition and decentralization*. Elsevier.
11. Coşkun, B. (2005). Türkiye'de kamu yönetiminde yeniden yapılanma tarihsel geçmiş ve genel bir değerlendirme. *Türk İdare Dergisi*, 448, 13-47.
12. Çal, S. (2008). *Türkiye'de kamu hizmeti ve imtiyazın dönüşüm öyküsü*. TOBB Yayınları.
13. Çevikbaş, R. (2012). Yeni kamu yönetimi anlayışı ve Türkiye uygulamaları. *Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi*, 1(2), 9-32.
14. Demirhan, Y. ve Türkoğlu, İ. (2014). Türkiye'de e-Devlet uygulamalarının bazı yönetim süreçlerine etkisinin örnek projeler bağlamında değerlendirilmesi. *Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi*, 10(22), 235-256.
15. Denhardt, R. B. ve Denhardt, J. V. (2000). The new public service: Serving rather than steering. *Public Administration Review*, 60(6), 549-559.
16. Dursun, D. (2007). Türkiye'nin dönüşüm süreci, dinamikleri ve genel özellikleri. *Dönüşüm sürecindeki Türkiye, aktörler, alanlar, sorunlar*. Alfa Yayınları.
17. Eryılmaz, B. (2004). Kamu yönetiminde değişim. *II. Kamu Yönetimi Forumu*, 7(8).
18. Eser, H. B., Baltacı, C. ve Arslan, M. (2012). Türk siyasal sisteminde 1960 müdahalesi ve vesayetin kurumsallaşması üzerine bir analiz denemesi. *Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi*, 2012(25), 69-97.
19. Gözel, K. A. (2003). Yeni kamu yönetimi nedir? *Türk İdare Dergisi*, 75(438), 195-208.
20. Gözler, K. (2019). *İdare Hukuku Dersleri*. Ekin Yayınevi.
21. Gözübüyük, A. Ş. (1995). *Açıklamalı Türk Anayasaları*. Turhan Kitabevi.
22. Gülan, A. (1998). Türkiye'de kamu hizmetlerinin gelişimi. *Journal of Istanbul University Law Faculty*, 56(1-4), 97-107.
23. Günday, M. (2017). *İdare Hukuku*. İmaj Yayınevi.
24. Güzelsarı, S. (2004). *Kamu yönetimi disiplininde yeni kamu işletmeciliği ve yönetişim yaklaşımları*. AÜ SBF, GETA Tartışma Metinleri Serisi, Şubat.
25. Hays, S. W. ve Kearney, R. C. (1997). Riding the crest of a wave: The National Performance Review and public management reform. *International Journal of Public Administration*, 20(1), 11-40.
26. Held, D. ve McGrew, A. (2002). *Governing globalization: Power, authority and global governance*. Polity Press.
27. Hood, C. (1991). A public management for all seasons. *Public Administration*, 69(1), 3-19.
28. Hood, C. (1995). The 'new public management' in the 1980s: Variations on a theme. *Accounting, Organizations and Society*, 20(2-3), 93-109.
29. Işık, G. G. (2006). *1980'den sonra Türkiye'de yapılan kamu yönetimi reform çalışmaları* (Yayımlanmamış doktora tezi). Sakarya Üniversitesi.
30. Kiper, M. (2006). Cumhuriyetin ilk yıllarında sanayi politikaları ve Sümerbank. *Mühendislik Mimarlık Öyküleri – 2* içinde (s. 33-34). TMMOB Yayını.
31. Koçak, S. Y. ve Ekşi, A. (2010). Katılımcılık ve demokrasi perspektifinden Türkiye'de yerel yönetimler. *Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi*, 2010(21), 295-307.
32. Kurnaz, S. (2017). Kamu yönetimi reformlarında yeni perspektifler ve arayışlar. *ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi*, 4(8), 51-69.
33. Kurt, M. ve Yaşar Uğurlu, Ö. (2007). Yeni kamu yönetimi ve yeni kamu yönetimi yaklaşımının gelişiminde Avrupa Birliği'nin rolü: İlerleme raporları içerik analizi. *Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF Dergisi*, 9(2), 81-109.
34. Onar, S. S. (1966). *İdare Hukukunun Umumi Esasları*. İsmail Akgün Matbaası.
35. Osborne, D. ve Gaebler, T. (1992). *Reinventing government: How the entrepreneurial spirit is transforming the public sector*. Addison-Wesley Publishing Co.
36. Ömürgönülşen, U. (1997). The emergence of a new approach to the public sector: The new public management. *Ankara Üniversitesi SBF Dergisi*, 52(1), 517-565.
37. Önen, S. M. ve Ozan, M. S. (2021). Kamu yönetimi reformlarının dönüşümü. *TroyAcademy*, 6(2), 521-548.
38. Pamuk, Ş. (2014). *Türkiye'nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi*. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
39. Pazarcı, H. (1998). *Uluslararası hukuk dersleri II. Kitap* (5. Baskı). Turhan Kitabevi.
40. Polat, N. (2003). Saydamlık, hesap verme sorumluluğu ve denetimin etkinliği. *Sayıştay Dergisi*, (49), 65-80.
41. Pollitt, C. ve Bouckaert, G. (2017). *Public management reform: A comparative analysis – Into the age of austerity*. Oxford University Press.
42. Power, M. (1997). *The audit society: Rituals of verification*. OUP Oxford.
43. Sencer, M. (1992). *Türkiye'nin yönetim yapısı*. Alan Yayıncılık.
44. Sevinç, H. (2014). Değişim ve kurumsal yapılandırma süreci: Merkezi Hükümet Teşkilatı Araştırma Projesi (MEHTAP). *Journal of International Social Research*, 7(35).
45. Sezer, Ö. (2008). Kamu hizmetlerinde müşteri (vatandaş) odaklılık: Türkiye'de kamu hizmeti anlayışı açısından bir değerlendirme. *Zonguldak Karaelmas University Journal of Social Sciences*, 4(8).
46. Sürgit, K. (1972). *Türkiye'de İdari Reform*. TODAİE Yayınları.
47. Şen, N. (2014). *Yeni kamu yönetimi anlayışı çerçevesinde performans yönetimi değerlendirmesi* (Yüksek lisans tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
48. Usta, S. ve Bilici, G. (2022). 1980-2000 arası dönemde Türk kamu yönetiminde değişime zemin hazırlayan faktörler. *Uluslararası Akademik Birikim Dergisi*, 5(5), 358-372.
49. Yıldız, M. ve Ateş, H. (2023). Cumhuriyet döneminde Türk kamu yönetimi: Yüz yıllık reform deneyiminin makro analizi. *Türk İdare Dergisi*, (Cumhuriyetin 100. Yılı Özel Sayısı), 19-42.