A NOVEL CENTERED ON BITLIS: FOLKLORE ELEMENTS IN THE NOVEL "YÜZÜNÜ BANA DÖN"

Öz

In this study, the folklore elements in Mahsenem Yazal's novel Yüzünü Bana Dön are examined. Although the novel is set along the axis of İstanbul, Bitlis, and Diyarbakır, the study is limited to the Bitlis section alone. The main reason for this limitation is that the novel's patterns of cultural memory and multi-ethnic coexistence are most densely embodied in the setting of Bitlis. Employing document analysis and content analysis, which are among the qualitative research methods, the study examines the novel under thirteen thematic headings: folk language and dialect features, space and belonging, urban identity, beliefs and religious practices, rites of passage, neighborhood culture and communal work (imece), folk medicine, folk cuisine, folk economy, urban and rural life, folk calendar and the cycle of seasons, feast-entertainment-music, and community centers, village institutes, and the republican ideal. The folklore elements are not left at the level of mere identification and classification; how these elements form a functional whole together with the novel's dominant patterns—such as identity, identity oppression, war, poverty, and multicultural coexistence—is also analyzed. The study finds that the folklore elements in the novel function as carriers of memory that preserve, transmit to future generations, and reproduce Bitlis's multicultural social memory in the face of historical ruptures such as war, migration, and identity oppression. In this respect, the study reveals that folklore elements are not merely cultural details in the novel, but rather fundamental building blocks that construct its patterns of identity, resistance, and coexistence. The fact that no prior folklore study has been conducted on Mahsenem Yazal and the novel Yüzünü Bana Dön places this research in an original position within the field.

Anahtar Kelimeler

• Mahsenem Yazal
• Yüzünü Bana Dön
• Bitlis
• Novel
• Folklore.

BİTLİS EKSENİNDE BİR ROMAN: "YÜZÜNÜ BANA DÖN" ROMANINDA HALK BİLİMİ UNSURLARI

Öz

Bu çalışmada Mahsenem Yazal'ın Yüzünü Bana Dön adlı romanındaki halk bilimi unsurları incelenmiştir. Roman İstanbul, Bitlis ve Diyarbakır ekseninde geçmekle birlikte çalışma yalnızca Bitlis bölümüyle sınırlandırılmıştır. Sınırlandırmanın temel gerekçesi, romanın kültürel bellek ve çok etnikli birlikte yaşam örüntülerinin en yoğun biçimde Bitlis mekânında somutlaşmasıdır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve içerik analizi kullanılan çalışmada roman; halk dili ve ağız özellikleri, mekân ve aidiyet, kent kimliği, inanışlar ve inanç pratikleri, geçiş dönemleri, komşuluk kültürü ve imece, halk hekimliği, halk mutfağı, halk ekonomisi, kent ve köy yaşamı, halk takvimi ve mevsim döngüsü, toy eğlence ve müzik ile halkevleri köy enstitüleri ve cumhuriyet fikri olmak üzere on üç başlık altında ele alınmıştır. Halk bilimi unsurları salt tespit ve tasnif düzeyinde bırakılmamış; bu unsurların kimlik, kimlik baskısı, savaş, yoksulluk ve çok kültürlü birlikte yaşam gibi romanın baskın örüntüleriyle nasıl işlevsel bir bütün oluşturduğu da çözümlenmiştir. İnceleme sonucunda, romandaki halk bilimi unsurlarının Bitlis'in çok kültürlü toplumsal belleğini savaş, muhacirlik ve kimlik baskısı gibi tarihsel kırılmalar karşısında koruyan, kuşaklara aktaran ve yeniden üreten birer bellek taşıyıcısı olarak işlev gördüğü tespit edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, halk bilimi unsurlarının romanda yalnızca kültürel ayrıntılar olmadığını; kimlik, direniş ve birlikte yaşam örüntülerini kuran temel yapı taşları olduğunu ortaya koymuştur. Mahsenem Yazal ve Yüzünü Bana Dön romanı üzerine daha önce herhangi bir halk bilimi çalışması yapılmamış olması bu araştırmayı alan yazın açısından özgün bir konuma taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mahsenem Yazal
• Yüzünü Bana Dön
• Bitlis
• Roman
• Halk Bilimi.

Kaynakça

1. Akın, E. (2018). Talip Apaydın'ın romanlarında halk bilimi unsurları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Alptekin, A. B. (2009). Ceyhun'dan Ceyhan'a evlenme ile ilgili bazı kavramlar (kalın, saçı, okuntu, aşerme, toy) üzerine. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 15(39), 307-321.
3. Alptekin, A. B. (2010). Türk halk hikâyelerinde halk hekimliği. Millî Folklor, 11(86), 5-20.
4. Alptekin, M. & Alptekin, D. (2017). İskender Pala'nın Şah ve Sultan adlı romanında halk bilimi unsurları. Al-Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 193-224.
5. Assmann, J. (2015). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (A. Tekin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
6. Aşkın, D. (Ed.). (2020). Bitlis: Kent, kültür ve toplum. Pınar Yayınları.
7. Bascom, W. R. (2007). Sözlü geleneğin (folklorun) dört işlevi (A. Tansel, Çev.). folklor/edebiyat, 13(52), 7-28. (Özgün eser 1954 yılında yayımlanmıştır)
8. Baş, G. (2010). Gelenek ve gelecek arasında sıkışan bir tarihî kent: Bitlis. History Studies, 2(2), 377-398.

9. Boratav, P. N. (1999). 100 soruda Türk folkloru. Gerçek Yayınevi.
10. Cabur, A. K. (2006). Tarık Buğra'nın romanlarındaki halk bilimi unsurları üzerine bir inceleme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Diken, H. A. (2022). Bir folklor unsuru olarak halk ekonomisinin halk hayatındaki yeri, değeri ve önemi hakkında bazı düşünceler. Anasay, (21), 85-99. https://doi.org/10.33404/anasay.1146183
12. Doğan, O. (2020). Bitlis'ten derlenen efsanelerin psiko-sosyal ve arketipsel tahlili (Yayımlanmamış doktora tezi). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Ekici, M. (2007). Halk bilgisi (folklor) derleme ve inceleme yöntemleri. Geleneksel Yayınları.
14. Gülerer, S. & Altun Alkan, H. (2020). Gürsel Korat'ın Kalenderiye romanında halk bilimi unsurlarının incelenmesi. Folklor Akademi Dergisi, 3(2), 223-249.
15. Karakaş, R. (2010). Kemal Tahir'in romanlarında halkbilimi unsurları (Yayımlanmamış doktora tezi). Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
16. Koluçolak, Â. (2007). Mehmed Niyazi'nin romanlarındaki halk bilimi unsurları üzerine bir inceleme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
17. Örnek, S. V. (2016). Türk halkbilimi. Bilgesu Yayıncılık.
18. Sağol Yüksekkaya, G. (2008). Standart dil ile halk dili arasındaki anlam ve kullanım farklılıkları üzerine. Türkiye Türkçesi Ağız Araştırmaları Çalıştayı Bildirileri (25-30 Mart 2008, Şanlıurfa) içinde (s. 599- 610). Türk Dil Kurumu Yayınları.
19. Tan, N. (1997). Folklor (halk bilimi) genel bilgiler. Abo Basım.
20. Tiyenşan, N. E. (2005). Bitlis folkloru ve örnekleri. BETAV Bitlis Eğitim ve Tanıtma Vakfı Yayınları.
21. Türkçe sözlük (1998). Türk Dil Kurumu Yayınları.
22. Uygun, G. (2016). Ayşe Kulin'in Köprü romanında halk bilimi unsurlarının incelenmesi. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 1(1), 36-48.
23. Veren, E. (2010). Halk takviminde April Beşi. https://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/ergun_veren_halk_takvimi_april_besi.pdf
24. Yazal, M. (2023). Yüzünü bana dön. Şyk Kitap.
25. İnternet Adresleri: Altın kalem ödüllü Bitlisli Mahsenem Yazal Bitlis'te kitap tanıtımını yapacak. (2018, 21 Haziran). https://www.bitlishaber13.net/altin-kalem-odullu-bitlisli-mahsenem-yazal-bitliste-kitap-tanitimini-yapacak