İDEOLOJİK BİR SİLAH OLARAK SOĞUK SAVAŞ TÜRKİYE’SİNDE ANTİKOMÜNİST SÖYLEMDE DİNİN YERİ

Öz

Bu çalışma, Soğuk Savaş dönemi Türkiye’sinde dinin antikomünist söylem içerisindeki işlevini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Türkiye’de din eksenli antikomünist söylemin, Soğuk Savaş’ın uluslararası ideolojik rekabeti ile ülkenin tarihsel ve siyasal dinamiklerinin etkileşimi içerisinde nasıl şekillendiği değerlendirilmiştir. Çalışmanın veri kaynaklarını dönemin önde gelen antikomünist yazarlarının eserleri, Komünizmle Mücadele Dernekleri’nin yayınları, muhafazakâr süreli yayınlar ve miting söylemleri oluşturmaktadır. Nitel söylem analizi yöntemiyle gerçekleştirilen araştırmada, metinlerde tekrar eden söylem kalıpları ve ideolojik temalar incelenmiştir. Bulgular, komünizmin din karşıtı, ahlaki ve toplumsal değerleri tehdit eden ontolojik bir düşman olarak kurgulandığını; dinin ise toplumsal mobilizasyon sağlayan ve laiklik politikalarına yönelik eleştirileri meşrulaştıran ideolojik bir araç olarak kullanıldığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye’de din merkezli antikomünist söylemin küresel Soğuk Savaş atmosferi ile yerel siyasal ve toplumsal dinamiklerin etkileşimi içerisinde şekillendiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Soğuk Savaş
• Türkiye
• Antikomünizm
• Din

THE ROLE OF RELIGION IN ANTI-COMMUNIST DISCOURSE IN COLD WAR TURKEY AS AN IDEOLOGICAL WEAPON

Öz

This study examines the role of religion in anti-communist discourse in Turkey during the Cold War. It explores how religion-based anti-communist discourse was constructed through the interaction between the international ideological rivalry of the Cold War and Turkey’s historical and political dynamics. The study is based on the works of leading anti-communist authors, publications of the Associations for the Struggle Against Communism, conservative periodicals, and the rhetoric used in anti-communist rallies. Employing qualitative discourse analysis, the research identifies recurring discursive patterns and ideological themes within these texts. The findings demonstrate that communism was constructed as an ontological enemy characterized by atheism and as a threat to moral and social values, while religion functioned as an ideological instrument for social mobilization and for legitimizing criticisms of secularism. The study concludes that religion-based anti-communist discourse in Turkey emerged through the interaction of the global ideological climate of the Cold War with the country’s local political and social dynamics.

Anahtar Kelimeler

• Cold War
• Türkiye
• Anti-Communism
• Religion

Kaynakça

1. **Archival Sources**
2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), 30.18.1.2/124.81.15.
3. **2. Periodicals**
4. *Sebilürreşad*. Cilt 1, Sayı 1, 1948.
5. *Sebilürreşad*. Cilt 1, Sayı 3, 1948.
6. *Sebilürreşad*. Cilt 1, Sayı 6, 1948.
7. **3. Books and Articles**
8. Ahmad, F. (2015). *Modern türkiye’nin oluşumu*. İstanbul: Kaynak Yayınları.

9. Armaoğlu, F. (2020). *20. yüzyıl siyasi tarihi (1914-1995)*. İstanbul: Kronik Yayınları.
10. Atilhan, C. R. (1948). Filistin için cihad-ı mukaddes. *Sebilürreşad, 1(1)*.
11. Atilhan, C. R. (1948). Türkiye’de farmasonlar, din düşmanı, kızıl ve sinsi tehlike. *Sebilürreşad, 1(1)*.
12. Atsız, H. N. (1960). *Makaleler I*. İstanbul: Ötüken Yayınları.
13. Aydınlı, E. (2021). The evolution of anti-russian sentiment into u.s.-aligned anti-communism in turkey and the associations for the struggle against communism. *Bursa Uludağ University Social Sciences İnstitüt* - PhD Thesis.
14. Bilgili, A. S. (2014). Turkish-Islamic Synthesis Matter in Educational Programs (A Projection To Arguments Between 1980-2000 Years). *Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi 1(1).*
15. Bulut, E. Ç. (2024). Anti-communism ın turkiye according to conservative and nationalist journals (1960-1965). *Journal of Modern Turkish History Studies* 24(48).
16. Cumalıoğlu, F. (1963). *Komünizm ve İslam*. İstanbul: İlim Yayma Cemiyeti Neşriyatı.
17. Çakır, R. (1990). *Ayet ve slogan-türkiye’de islami oluşumlar*. İstanbul: Metis Yayınları.
18. Çelik, A. (2020). Early years of cold war nationalism and religion in ımpact of anti-communism in turkey, *Fırat Üniversitesi Social Sciences Journal* *30(1).*
19. Çelik, A. (2020). *Soğuk savaş’ın oluşum süreci ve Türkiye’ye etkileri*. İstanbul: Hiper Yayınları.
20. Demir, Ş. (2022). A study on anticommunism as a cold war instrument in turkey and Dr. Fethi Tevetoğlu. (Master’s thesis). *Afyon Kocatepe Üniversitesi*.
21. Esenbel, M. (2000). *Türkiye’nin batı ile ittifaka yönelişi*. İstanbul: İsis Yayınları.
22. Günar, A. (2014). The era of mccarthy in the united states of america and ıts ımpacts on foreign policy. *Nevşehir Hacı Bektaş Veli University Journal of Social Sciences*, (4).
23. Karpat, K. (2012). *Türk dış politikası tarihi*. İstanbul: Timaş Yayınları.
24. Karpat, (2016). *Türk demokrasi tarihi*. İstanbul: Timaş Yayınları.
25. Kısakürek, N. F. (1997). *Sosyalizm, komünizm ve insanlık*. İstanbul: Büyük Doğu Yayınları.
26. Kızak, E. B. (2021). Anti-communism and peyami safa ın a cold war environment. *19 Mayıs University Social Sciences Journal* 2(3).
27. Kocaoğlu, C. T. (2020). Anti-communist discourse in anti-communist books during the cold war. *Journal of Thought and Society*, (2).
28. Küçükkalay, H. (1975). *İslam ve kızıl rüzgâr*. İstanbul: Eser Matbaası.
29. Merdivenci, Ö. F. (1952). Komünizm nedir?. *Komünizmle Mücadele Dergisi* 1(2).
30. Merih, T. (2006). *Soğuk savaş ve türkiye*. Ankara: Ebabil Yayınları.
31. Meşe, E. (2016). *Komünizmle mücadele dernekleri*. Ankara: İletişim Yayınları.
32. Meşe, E. (2017). The russian perception on the turkish right during the cold war: russia as the enduring object of hatred, in *Proceedings of the Seventh International Black Sea Symposium: Turkish–Russian Relations*, Giresun.
33. Özakıncı, C. (2002). *İrtica 1945-1999 türkiye’de irtica ve emperyalizm*. İstanbul: Otopsi Yayınları.
34. Safa, P. & Akkaya, M. F. (1964). *Komünizm tehlikesine dikkat*. Elâzığ: Komünizmle Mücadele Derneği.
35. Safa, P. (2011). *Din, inkılap, irtica*. İstanbul: Ötüken Yayınları.
36. Safa, P. (2017). *Sosyalizm, marksizm, komünizm*. İstanbul: Ötüken Yayınları.
37. Saray, M. (1994). *Sovyetler birliği’nde türkler ve islam*. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
38. Saruhan, H. (1949). Komünizme karşı duracak ancak islâmiyet kalesidir. *Sebilürreşad* 1(6).
39. Sevim, M. (2024). The united states’ muslim fighters: from the policy of containment to the green belt strategy, *Avrasya Dosyası* 15(1).
40. Şenkon, H. (1960). Kızıl tehlikeye karşı din ve ahlak cephesi. *Sebilürreşad* 12(3).
41. Tamer, M. (2011). *Anti-communism in turkey during the cold war and the journal sebilürreşad.* (Master’s thesis), *Istanbul University*.
42. Türkiye Komünizmle Mücadele Derneği, (1966). *Komünizme ve komünistlere karşı türk basını*. İstanbul: Gazetecilik İşletmesi Matbaası.
43. Zürcher, E. J. (2004). *Modernleşen Türkiye’nin tarihi*. İstanbul: İletişim Yayınları.