AHISKA TÜRKLERİNDE TOPLUMSAL CİNSİYET ROLLERİ VE AİLE İÇİ İLETİŞİM

Öz

Bu araştırmanın amacı, Ahıska Türklerinin aile içi iletişim süreçlerinde toplumsal cinsiyet rollerini nasıl anlamlandırdıklarını ve bu rollerin karar alma, söz hakkı, otorite, sessizlik, çatışma/müzakere ve kuşaklar arası aktarım pratikleri içinde nasıl yeniden üretildiğini incelemektir. Fenomenolojik desende yürütülen araştırmanın verileri, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'da yaşayan 20 yaş ve üzerindeki 30 Ahıska Türküyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmelerden elde edilmiştir; her ülkede 10 görüşme yapılmıştır. Katılımcıların 27'si erkek, 3'ü kadındır. Tematik analiz sonucunda aile içi iletişimde toplumsal cinsiyet rollerinin kurulması, saygı ve hiyerarşi yoluyla kuşaklar arası aktarım, kadının aile ve kamusal yaşamdaki konumunun dönüşümü ve katılımcı anlatılarında Türkiye ile karşılaştırmalı toplumsal cinsiyet algısı olmak üzere dört tema belirlenmiştir. Türkiye'ye ilişkin karşılaştırmalar ayrı bir Türkiye saha araştırmasına değil, katılımcıların deneyim, gözlem ve anlatılarına dayanmaktadır. Bulgular, toplumsal cinsiyet rollerinin gelenek ve toplumsal değişim karşısında ortadan kalkmaktan ziyade saygı, terbiye, söz hakkı, otorite ve kuşaklar arası aktarım pratikleri içinde yeniden yorumlandığını; kuşak, eğitim, çalışma durumu ve yaşanılan bağlama göre farklılaşabildiğini göstermektedir. Erkek katılımcıların ağırlığı nedeniyle kadın deneyimlerine ilişkin sonuçlar genelleme amacı taşımamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ahıska Türkleri
• Mesket Türkleri
• Toplumsal Cinsiyet
• Aile İçi İletişim
• Kültürel Aktarım

Destekleyen Kurum

Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi

Proje Numarası

SBA-2024-13801

Etik Beyan

Bu araştırma, Erciyes Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu tarafından 30.04.2024 tarihinde etik açıdan uygun bulunmuştur (Başvuru No: 177).

Teşekkür

Bu makalede sunulan bulgular, Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenen SBA-2024-13801 numaralı "Ahıska Türklerinin Türkiye Algısı: İtibar Yönetimi Çerçevesinden Bir Araştırma" başlıklı proje kapsamında oluşturulan veri setinin, mevcut araştırmanın amacı doğrultusunda toplumsal cinsiyet ve aile içi iletişim perspektifinden yeniden analiz edilmesine dayanmaktadır. Vermiş olduğu destek dolayısıyla Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimine teşekkür ederiz.

GENDER ROLES AND FAMILY COMMUNICATION AMONG AHISKA TURKS

Öz

This study examines how Ahiska Turks make sense of gender roles in family communication and how these roles are reproduced through decision-making, voice, authority, silence, conflict/negotiation, and intergenerational transmission. Designed as a phenomenological qualitative study, it draws on semi-structured in-depth interviews with 30 Ahiska Turks aged 20 and over living in Kazakhstan, Kyrgyzstan, and Uzbekistan, with 10 interviews conducted in each country. The sample includes 27 men and 3 women. Thematic analysis yielded four themes: the construction of gender roles in family communication, their intergenerational transmission through respect and hierarchy, the changing position of women in family and public life, and comparative perceptions of gender in relation to Türkiye as narrated by participants. Comparisons with Türkiye derive from participants' experiences, observations, and accounts rather than a separate field study conducted in Türkiye. The findings suggest that gender roles do not simply disappear in the face of tradition and social change; they are reinterpreted through practices of respect, upbringing, voice, authority, and intergenerational transmission, with variation by generation, education, employment, and lived context. Because men predominate in the sample, findings concerning women's experiences are not intended as generalizations.

Anahtar Kelimeler

• Ahiska Turks
• Meskhetian Turks
• Gender
• Family Communication
• Cultural Transmission

Destekleyen Kurum

Erciyes University Scientific Research Projects Coordination Unit

Proje Numarası

SBA-2024-13801

Etik Beyan

This study received ethical approval from the Erciyes University Social and Human Sciences Ethics Committee on 30 April 2024 (Application No. 177).

Teşekkür

The findings presented in this article are based on a reanalysis of the dataset developed within the project entitled “A Study on Ahiska Turks’ Perceptions of Türkiye: A Reputation Management Perspective” (Project No. SBA-2024-13801), which was supported by the Scientific Research Projects Coordination Unit of Erciyes University. The dataset was reanalyzed from the perspective of gender roles and family communication in line with the objectives of the present study. We would like to thank the Scientific Research Projects Coordination Unit of Erciyes University for its financial support.

Kaynakça

1. Akgün, Z., & Uysal, Y. (2019). Toplumsal cinsiyet ve narsisizm ilişkisi. Dünya Sağlık ve Tabiat Bilimleri Dergisi, 2(1), 29-35. https://doi.org/10.56728/dustad.562456
2. Akkaş, İ. (2017). Ahıska Türklerinin sosyolojik açıdan incelenmesi: Erzincan örneği. Düşünce Dünyasında Türkiz, 8(42), 45-62. https://izlik.org/JA25UT25LM
3. Avcı, F., & Güdekli, İ. A. (2018). Toplumsal cinsiyet ve medya ilişkisi: Yazılı basında kadına şiddet ve kadın cinayetleri haberleri üzerine bir analiz. International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS), 4(2), 475-506. https://izlik.org/JA53NG75BM
4. Avşar, B. Z., & Tunçalp, Z. S. (1994). Sürgünde 50. yıl Ahıska Türkleri. Ankara: TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu.
5. Aydıngün, A., & Aydıngün, İ. (2014). Ahıska Türkleri: Ulusötesi bir topluluk - ulusötesi aileler (M. Yılmaz, Ed.; İnceleme-Araştırma Dizisi No. 21). Ankara: Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı.
6. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
7. Bem, S. L. (1983). Gender schema theory and its implications for child development: Raising gender-aschematic children in a gender-schematic society. Signs, 8(4), 598-616. https://doi.org/10.1086/493998
8. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

9. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE.
10. Devrisheva, F. (2010). Kazakistan’da Ahıska Türklerinin sosyal-kültürel yapılarındaki değişmeler (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
11. Dökmen, Z. Y. (2006). Toplumsal cinsiyet: Sosyal ve politik açıklamalar (2. baskı). İstanbul: Sistem Yayıncılık.
12. Durmaz, B. (2015). Sürgün edilmiş topluluklarda etnik sınırlar ve kimlik: Türkiye’de ve ABD’de yaşayan Ahıska Türklerinin karşılaştırmalı analizi (Doktora tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
13. Faigov, O. (2020). Ahıska Türklerinde din, kültür, kimlik ve iletişim. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 7(2), 1136-1157. https://izlik.org/JA35MJ88HR
14. Giddens, A. (2013). Sosyoloji. İstanbul: Kırmızı Yayınları.
15. Gökçe, H. (2017). Dünü, bugünü, yarını ile aile. Sosyoloji Notları, 1(1), 50-63.
16. Keskin, F., & Ulusan, A. (2016). Kadının toplumsal inşasına yönelik kuramsal yaklaşımlara dair bir değerlendirme. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 26, 47-68. https://doi.org/10.31123/akil.438558
17. Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781412995658
18. Poyraz, T., & Güler, A. (2019). Ahıska kimliğinin göç sürecinde inşası: Amerika’ya göç eden Ahıska Türkleri. Bilig, 91, 187-216. https://doi.org/10.12995/bilig.9108
19. Şirin, N. A. (2021). Toplumsal bellekte sürgün: Ahıska Türkleri örneği. Karadeniz Araştırmaları, 18(71), 671-688. https://izlik.org/JA37RU25CU
20. Topçu, D. (2018). Ahıska Türklerinin sosyo-kültürel özellikleri ile ilgili sosyolojik bir araştırma: İnegöl örneği (Yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
21. Tözün, M. (2007). Tarihsel süreçte toplumsal cinsiyet: Küresel bir yaklaşım. Actual Medicine, 63-67. Erişim adresi: Medical Network PDF (Erişim tarihi: 13.06.2026).
22. Wood, W., & Eagly, A. H. (2002). A cross-cultural analysis of the behavior of women and men: Implications for the origins of sex differences. Psychological Bulletin, 128(5), 699-727. https://doi.org/10.1037/0033-2909.128.5.699
23. Yurdigül, A., Ünal, U., & Güven, A. (2019). Ahıska Türkleri’nin medya kullanım alışkanlıkları ve kültürel etkileşim süreci üzerine bir araştırma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(1), 419-437. https://izlik.org/JA56MB96BF