Arap Dilinde 'Edatların Anlamı' Sorunu
Öz
Arap dili gramercileri, geleneksel kelime tasnifinde isim ve fiili kendi başına anlamlı, edatları (hurûfü’l-meânî/anlam harfleri) ise tek başına anlamsız dil birimleri olarak değerlendirmişlerdir. Bu yaklaşım Türkçe dahil olmak üzere pek çok dilde genellikle kabul edilmiştir. Buna göre edatlar kendi başına anlamı olmayan ve dilbilgisel görevler üstlenen sözcüklerdir. Ancak bu genel kanaatin aksine bazı Arap dilciler edatların tek başına iken de anlamlı olduğunu iddia etmişlerdir. Edatın tek başına anlamlı olduğu görüşü bir tarafa bırakıldığında hem Arap ve Türk dilciler hem de çağdaş dönem dilbilimciler kullanım/bağlam olmaksızın edatın anlam kazanmayacağını belirtmişlerdir. Anlamsız/boş kelime olarak görülen edatlar sözdizimine girmedikçe bir anlam kazanamazlar. Aslında edat için koşulan bu şart diğer kelime türleri (isim, fiil) için de geçerlidir. Bu çalışmada Arap nahivcilerin edatın anlamlı veya anlamsız bir dil unsuru olup olmadığı yönündeki değerlendirmeleri ele alınmıştır. Yanı sıra Türkçe ve çağdaş dilbilimde bu konuya nasıl yaklaşıldığına da değinilmiştir. Edatın tek başına iken bir mânayı gösterip göstermediği hususu özellikle dilcilerin edat tanımı üzerinden ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdülcelîl, Menkûr. ʿİlmü’d-delâle uṣûlühû ve mebâhis̱ühû fi’t-türâs̱i’l-ʿArabî. Dımaşk: İttihâdü’l-küttâbi’l-Arab, 2001.
- Aksan, Doğan. Anlambilim: Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Ankara: Engin Yayınevi, 2009.
- Aksan, Doğan. Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Ankara: TDK Yayınları, 5. Basım, 2009.
- Asutay, Muhammet Mücahit. Arap Anlambilimi ve Arap Anlambiliminin el-Hasâʾis’teki Temelleri. Erzu-rum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
- Batalyevsî, Ebû Muhammed Abdullāh b. Muhammed b. Sîd. Kitâbü’l-Ḥulel fî ıṣlâḥi’l-ḫalel min Kitâbi’l-Cümel. thk. Saîd Abdülkerîm Se‘ûdî. Beyrut: Dârü’t-talîa, 1980.
- Bloomfield, Leonard. Language. London: George Allen & Unwin Ltd, 1970.
- Cemâlüddin, Mustafa. el-Baḥs̱ü’n-naḥvî ʿinde’l-uṣûliyyîn. Kum: Dârü’l-hicre, 2. Basım, 1405.
- Cürcânî, Ebû Bekr Abdülkāhir b. Abdirrahmân b. Muhammed. Kitâbü’l-Cümel. thk. Ali Haydar. Dımaşk: Dârü’l-hikme, 1392/1972.
- Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân el-Endelüsî. et-Teẕyîl ve’t-tekmîl fî şerḥi Kitâbi’t-Teshîl. thk. Hasan Hindâvî. 14 Cilt. Dımaşk: Dârü’l-kalem, 1418/1997.
- Enbârî, Ebü’l-Berekât Kemâlüddîn Abdurrahmân b. Muhammed b. Ubeydillâh. Esrârü’l-ʿArabiyye. thk. Muhammed Behcet el-Baytâr. Dımaşk: el-Mecmau’l-ilmiyyu’l-Arabî, ts.
