Buhârî’nin (Ö. 256/870) Fıkhî/Usûlî Kimliği Üzerine Bir Analiz: İcma ve Kıyas Özelinde

Abstract Bukhari, regarded fiqhu'l-hadith defender in third Hijri and best ahlu’l-hadith representative, is distinguished scholar having “faqih” identity just as “muhaddis” identity. Almost period’s scholars when he lived emphasized seriously on Bukhari’s fiqh identity. Nonetheless, Bukhari's work “al-Camiu's-Sahih”, most reliable book after Qur'an, shows us he has unique istinbat’s methodology. Thus, it is said “Bukhari's fiqh is in chapters”. In study, aim is to determine Bukhari’s methodologcal identity in terms of ijmâ and qiyas from edul-i-shar’iyye. Because Bukhari uses different legal language by using concept “luzûmü'l-cemâat” instead ijma concept used in established method and interpreting with “ahlü'l-ilm” concept. In addition, “Does Bukhari accept qiyas as evidence or does he reject qiyas validity?” an answer to question sought, it is seen he acts within framework of a method accepting evidence dependant on place and rejects it dependant on place. In study, it will be tried to analyze Bukhari’s methodological views on ijmâ issues, Madina’s ijma people, sükûtî ijma and qiyas substantiveness, taking into account Bukhari commentators’ comments and trying to reveal fıqhı/usuli identity.

Öz Fıkhu’l-hadis’in savunucusu kabul edilen ehlü’l-hadis’in hicri üçüncü asırdaki en iyi temsilcisi olan Buhârî, “muhaddis” bir kimliğe sahip olduğu gibi “fakîh” bir kimliğe de sahip güzide bir âlimdir. Yaşadığı devrin hemen hemen tüm âlimleri Buhârî’nin fıkhî kimliğine ciddi vurgular yapmışlardır. Ancak Buhârî’nin te’lif ettiği ve Allah’ın Kitabı Kur’ân’dan sonra en güvenilir kitap kabul edilen “el-Câmiu’s-Sahîh” isimli eseri, bize onun kendine has bir istinbat metodolojisine sahip olduğunu göstermektedir. Bu nedenle öteden beri “Buhârî’nin fıkhı bâb başlıklarındadır” denilmiştir. Bu makalemizde gayemiz edille’i-şer’îyyeden icmâ ve kıyas özelinde Buhârî’nin usûlî kimliğini tespit ve tahlil etmektir. Zira Buhârî, yerleşik usûlde kullanılan icmâ kavramı yerine “luzûmü’l-cemâat” kavramını kullanarak ve bunu da “ehlü’l-ilm” kavramıyla yorumlayarak farklı bir hukuk dilini kullanmaktadır. Yine “Buharî kıyası bir delil olarak kabul etmekte midir yoksa kıyasın hücciyetini red mi etmektedir?” sorusuna cevap arandığında onun kıyası yerine göre delil kabul eden yerine göre de reddeden bir usûl çerçevesinde hareket ettiği görülmektedir. Makalemizde icmânın hücciyeti, Medine ehlinin icmâı, sükûtî icma, kıyasın hücciyeti konularında Buhârî’nin usûlî görüşlerinin -Buhârî şârihlerinin yorumları da dikkate alınarak- tespit ve tahlili yapılıp onun usûlcü/fakîh kimliği ortaya konulmaya çalışılacaktır.