An Analysis of the Methodological Approach to Shādh Qirāʾāt in Ṭabarsī's Tafsīr Majmaʿ al-Bayān
Öz
Due to the semantic differences they entail, shādh Qurʾānic readings hold significant importance in the field of Qurʾānic exegesis. This raises the question of how shādh readings have been evaluated in tafsīr literature, and necessitates an understanding of how exegetes have approached such variant recitations. This study examines the methodological approach to shawādhdh readings in Majma‘ al-bayān fī tafsīr al-Qurʾān, authored by al-Ṭabarsī (d. 548/1153), one of the leading figures of the Shīʿī exegetical tradition. The central research question of this study concerns the extent to which al-Ṭabarsī engaged with shawādhdh al-qirāʾāt in his tafsīr, the methodologies he employed in approaching these variant readings, and the scholarly criteria by which he accepted or rejected them. The aim of the study is to identify how al-Ṭabarsī addressed shādh readings in his exegesis, to whom he attributed these readings, and how he utilized them in interpreting Qurʾānic verses. The exegete’s extensive inclusion of shādh readings, his discussion of their evidentiary value under a dedicated heading, and his analytical approach -going beyond mere transmission to provide justification grounded in scholarly principles—demonstrate that his work possesses a rich and nuanced treatment of variant readings. Indeed, al-Ṭabarsī did not reject reports containing the recitations of many companions, including those attributed to the first three of the four Rightly Guided Caliphs. On the contrary, he made extensive use of these readings in his interpretation of Qurʾānic verses. In this context, the study highlights al-Ṭabarsī’s moderate stance—especially when compared to the general approach of early Shīʿī exegetes—and evaluates the methodology he employed in light of the science of Qurʾānic recitation, by emphasizing the importance he accorded to the reports transmitted by the ṣaḥābah and the tābiʿūn. In this study, through a qualitative analysis method, shādh readings found in Majma‘ al-bayān are systematically identified, and their application in the tafsīr, methods of substantiation, and contributions to the interpretation and understanding of the Qurʾān are examined. Although there are various studies in the literature regarding al-Ṭabarsī’s understanding of qirāʾāt, there is no systematic investigation specifically centered on the evaluation of shādh readings. This research aims to fill this gap by providing a detailed analysis of the exegete’s approach to shādh qirāʾāt. Furthermore, al-Ṭabarsī’s stance toward shādh readings is significant both for understanding the exegetical methods of scholars from different sectarian backgrounds and for evaluating the role of shādh readings in grasping the meanings of the Qurʾān. In this respect, the study aims not only to present the approach of a single exegete but also to shed light on the broader relationship between qirāʾah and tafsīr in his time, as well as to contribute to our understanding of the Shīʿī exegetical tradition.
Anahtar Kelimeler
Tabersî'nin Mecme‘u’l-Beyân Adlı Tefsirinde Şâz Kıraatlere Yaklaşım Metodunun İncelenmesi
Öz
Şâz kıraatler içerdiği anlam farklılıkları sebebiyle tefsir ilmi açısından önemli bir yere sahiptir. Bu durum şâz kıraatlerin tefsirlerde nasıl değerlendirildiği sorusunu gündeme getirmekte ve özellikle müfessirlerin bu tür okuyuşlara bakış açısını anlamayı gerekli kılmaktadır. Çalışmada şiî tefsir geleneğinin önde gelen isimlerinden olan Tabersî’nin (öl. 548/1153) kaleme aldığı Mecme‘u’l-beyân fî tefsîri’l-Kur’ân adlı eserinde şâz kıraatlere yaklaşım metodu incelenmiştir. Araştırmanın temel problemi Tabersî’nin tefsirinde şâz kıraatleri ne ölçüde ve nasıl değerlendirdiği, naklettiği kıraatlere hangi metotlarla yaklaştığı ve onları hangi ilmî ölçütlere göre kabul ettiği veya reddettiğidir. Çalışmanın amacı ise Tabersî’nin tefsirinde şâz kıraatleri nasıl ele aldığını, kime nisbet ettiğini, âyetlerin yorumunda kıraatlerden nasıl faydalandığını ortaya koymaktır. Müfessirin şâz kıraatlere geniş bir şekilde yer vermesi, kıraatlerin hüccetini müstakil başlık altında ele alması, kıraatleri sadece aktarmakla yetinmeyip bunları hüccet temelli olarak izah etmesi, eserinin kıraatler açısından zengin bir içeriğe sahip olduğunu göstermektedir. Nitekim Tabersî, dört büyük halifenin ilk üçü başta olmak üzere sahabeden birçoğunun kıraatlerini içeren rivâyetleri reddetmeyip âyetin tefsirinde sahabe okuyuşlarından geniş bir şekilde istifade etmiştir. Bu bağlamda çalışmada ilk dönem şiî müfessirlerin genel yaklaşımına kıyasla mutedil bir tutum sergileyen Tabersî’nin sahâbe ve tâbiûnun rivâyetlerine verdiği önem ortaya konularak kullanmış olduğu metod, kıraat ilmi bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmada nitel analiz yöntemiyle, Mecme‘u’l-beyân’da yer alan şâz kıraatler, sistematik biçimde tespit edilerek bunların tefsirde kullanımı, hüccetlendirme yöntemleri ve Kur’an’ın yorumlanmasına ve anlaşılmasına katkıları incelenmiştir. Literatürde Tabersî’nin kıraat anlayışına dair çeşitli çalışmalar mevcut olmakla birlikte doğrudan şâz kıraatlerin değerlendirilmesini merkeze alan sistematik bir inceleme bulunmamaktadır. Araştırma, bu alandaki eksikliği giderek müfessirin şâz kıraatlere yaklaşımını detaylı bir şekilde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, Tabersî’nin şâz kıraatlere ilişkin tutumu, hem tefsirde farklı mezhebe bağlı müfessirlerin yöntemini tahlil etmek hem de şâz kıraatlerin Kur’an’ın anlaşılmasındaki işlevini değerlendirmek açısından önemlidir. Bu yönüyle çalışma, sadece bir müfessirin yaklaşımını değil aynı zamanda döneminin kıraat-tefsir ilişkisini ve şiî tefsir geleneği hakkında fikir sunmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.
