Problems Encountered by Imam Hatip High School Administrators During the Management Process and Solution Suggestions

Öz

The aim of this study is to conduct an in-depth analysis of the structural, administrative, and pedagogical challenges faced by school administrators working in Imam Hatip High Schools in Turkey, and to develop concrete, applicable, and scalable solutions based on these findings. The research was carried out using the phenomenology method, which is one of the qualitative research designs. The research sample consists of school principals and vice principals working in six different Imam Hatip High Schools located in the Sancaktepe district of Istanbul. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using the descriptive analysis technique. During the analysis process, the data were categorized into themes and subthemes and interpreted systematically. The findings of the study reveal that the problems faced by school administrators are multidimensional. First and foremost, inadequacies in physical facilities were frequently mentioned. Secondly, problems related to teacher attitudes and behaviors were highlighted. Some teachers were found to lack professional motivation, display low institutional commitment, and resist innovation, all of which hinder the schools’ development efforts. Specifically for vocational course teachers, deficiencies in pedagogical competence, inability to serve as role models, and a lack of familiarity with the Imam Hatip culture were cited as major concerns. These issues not only impact instructional quality but also adversely affect the religious and cultural identity development of students. It was also noted that many students do not choose Imam Hatip High Schools voluntarily, resulting in low academic achievement and difficulties in adapting to the school climate. This situation stems from factors such as forced placement in these schools under the compulsory education system, inadequate career guidance, and persistent societal prejudice against Imam Hatip Schools. Regarding parents, administrators observed that most parents do not actively engage in school processes, avoid cooperating for educational activities with school administration and teachers, and occasionally make requests that interfere with school operations. Curricular and instructional issues were also raised by participants. The high content load, emphasis on rote learning, limited experiential learning opportunities, weak social and cultural dimensions, and the exclusion of vocational subjects from university entrance exams were all found to reduce student’s learning motivation. Furthermore, administrators reported being overwhelmed by the volume of official correspondence and projects from provincial and district education directorates, as well as suffering from poor inter- institutional coordination, which diverts time and energy away from core educational activities. Lastly, the lack of support staff (such as cleaning, security, and technical maintenance) and the continuity of these services, and the necessity of covering staff salaries from the school budget cause another structural challenge. These constraints force administrators to divert their attention from essential academic and leadership responsibilities. Providing professional training for administrators, establishing learning communities that support teachers’ professional development and institutional belonging, designing the place of education according to needs, and cooperating with local governments to meet school maintenance requirements are among the proposed solutions expressed in the study. In addition, making institutional identity visible through systematic promotional programs, aligning the curriculum with examination systems, ensuring parent communication through digital channels, simplifying bureaucratic procedures, securing the employment of permanent staff, and creating positions for technical support are other suggested solutions. The findings are expected to inform policymakers, educational administrators, and scholars aiming to enhance the effectiveness and inclusiveness of Imam Hatip High Schools.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Imam Hatip High School
• School Administration
• Management
• Problem

Etik Beyan

We hereby declare that this study is an original work; that we have adhered to the principles and rules of scientific ethics at all stages of the research, including its preparation, data collection, analysis, and presentation; that we have properly cited all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the reference list; and that no alterations have been made to the data used. We further declare that we have complied with our ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE).

İmam Hatip Lisesi Okul Yöneticilerinin Yönetim Süreçlerinde Karşılaştıkları Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de İmam Hatip Liseleri’nde görev yapan okul yöneticilerinin karşılaştıkları yapısal, yönetimsel ve pedagojik sorunları derinlemesine analiz ederek, bu sorunlara ilişkin somut, uygulanabilir ve sistem düzeyinde yaygınlaştırılabilir çözüm önerileri geliştirmektir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden biri olan olgubilim (fenomenoloji) yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, araştırmanın çalışma grubunu İstanbul ili Sancaktepe ilçesindeki altı İmam Hatip Lisesi’nde görev yapan okul müdürleri ve müdür yardımcıları oluşturmaktadır. Katılımcılardan veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış, elde edilen nitel veriler ise betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve sistematik biçimde temalar ve alt temalar hâlinde yapılandırılmıştır. Araştırma sonuçları, okul yöneticilerinin karşılaştığı sorunların çok boyutlu olduğunu ortaya koymuştur. İlk olarak fiziki mekânlara dair yetersizlikler sıkça dile getirilmiştir. İkinci olarak, öğretmen tutum ve davranışları yönünden yaşanan sorunlara dikkat çekilmiştir. Bazı öğretmenlerin mesleki motivasyon eksikliği, okul aidiyetinden uzak tutumlar sergilemeleri ve yeniliklere karşı direnç göstermeleri, okulun gelişim hedeflerini olumsuz etkilemektedir. Meslek dersleri öğretmenleri özelinde ise pedagojik donanım eksikliği, rol model olamama durumu ve İmam Hatip kültürüne yabancılık önemli sorunlar olarak ifade edilmiştir. Bu durum, sadece öğretim sürecini değil, aynı zamanda öğrencilerin dini ve kültürel kimlik inşasını da olumsuz etkilemektedir. Birçok öğrencinin İmam Hatip Liseleri’ni isteyerek tercih etmediği, bu nedenle akademik başarının düşük seyrettiği ve okul iklimine uyum sağlamakta zorlandıkları belirtilmiştir. Öğrencilerin mevcut eğitim sisteminde zorunlu olarak bu okul türlerine yerleştirilmeleri, kariyer planlamalarının yetersizliği ve toplumda İmam Hatip Liseleri’ne yönelik olumsuz algılar, bu sorunun temel nedenleri arasında yer almaktadır. Velilerle ilgili bulgularda ise velilerin okul süreçlerine aktif olarak katılmadıkları, okul yönetimi ve öğretmenlerle iş birliği kurmaktan kaçındıkları ve zaman zaman okula müdahale niteliğinde taleplerle geldikleri gözlemlenmiştir. Uygulanan öğretim programı ve müfredatla ilgili olarak da çeşitli sorunlara dikkat çekilmiştir. Müfredatın yoğunluğu, bilgi aktarımı odaklı yapısı, uygulamalı içerik eksikliği, sosyal ve kültürel yönünün zayıflığı ve meslek derslerinin üniversite sınavı kapsamına dâhil olmaması gibi unsurlar öğrencilerin motivasyonunu düşürmektedir. Ayrıca okul yöneticileri, il ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinden gelen yazıların ve projelerin fazlalığı ile koordinasyon eksikliği nedeniyle bürokratik iş yükünün arttığını ve bu durumun eğitsel faaliyetleri gölgede bıraktığını ifade etmiştir. Son olarak yardımcı personel (temizlik, güvenlik, teknik bakım) eksikliği, bu hizmetlerin sürekliliğinin sağlanamaması ve personel maaşlarının okul bütçesinden karşılanmak zorunda kalınması gibi yapısal sorunlar, yöneticilerin akademik ve yönetsel görevlerinden uzaklaşmalarına neden olmaktadır. Yöneticilere yönelik mesleki eğitimlerin sağlanması, öğretmenlerin mesleki gelişimi ve kurumsal aidiyetini destekleyen öğrenme topluluklarının oluşturulması, eğitim mekânlarının ihtiyaçlara göre tasarlanması, okulların bakım ihtiyaçları için yerel yönetimlerle iş birliği yapılması araştırmada ifade edilen çözüm önerilerindendir. Ayrıca kurum kimliğinin sistematik tanıtım programlarıyla görünür kılınması, müfredatın sınav sistemleriyle uyumlu olması, veli iletişiminin dijital kanallarla sağlanması, bürokratik işlemlerin sadeleştirilmesi, kadrolu personel istihdamının güvence altına alınması, teknik destek için kadro oluşturulması diğer çözüm önerilerindendir. Elde edilen bulgular, politika yapıcılar, eğitim yöneticileri ve akademisyenler için İmam Hatip Liseleri’nin daha etkili ve kapsayıcı bir yapıya kavuşması adına önemli stratejik açılımlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• İmam Hatip Lisesi
• Okul Yönetimi
• Yönetim
• Sorun

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımızı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimizi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimizi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımızı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimizi beyan ederiz. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığımız bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumuzu bildiririz.

Kaynakça

1. Aslan, Osman - Kanger, Faruk. ‘’İmam Hatip Ortaokulu Mezunu Öğrencilerin İmam Hatip Lisesi’ni Tercih Etmeme Sebepleri (Karaman İli Örneği)’’. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 22/88 (2023), 1895-1918.
2. Aslanargun, Engin - Bozkurt, Sinan. “Okul Müdürlerinin Okul Yönetiminde Karşılaştığı Sorunlar”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 11/2 (2012), 349-368.
3. Aşlamacı, İbrahim. “İmam Hatip Liseleri’ndeki Din Eğitiminin Niteliği ile İlgili Sorunlar: Okul Yöneticilerinin Görüşlerine Dayalı Nitel Bir Araştırma”. Turkish Studies 12/10 (2017), 49-80.
4. Aşlamacı, İbrahim - Eker, Emrah. ‘’İmam-Hatip Lisesi Öğrenci Velilerinin Çocuklarının Eğitimine Katılım Durumları: Okul Yöneticil- erinin Görüşlerine Dayalı Nitel Bir Araştırma’’. Talim 1/2 (2017), 153-185.
5. Ayhan, Halis. Türkiye’de Din Eğitimi. İstanbul: DEM Yayınları, 3. Basım, 2014.
6. Balcı, Ali, Açıklamalı Eğitim Yönetimi Terimleri Sözlüğü. ed. Selcan Durmuş. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 10. Basım, 2025.
7. Balcı, Ali. Etkili Okul ve Okul Geliştirme. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2. Basım, 2001.
8. Baltacı, Ali. “Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır?” Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5/2 (2019), 368-388.

9. Baltacı, Ali. ‘’Okul Yöneticilerine Göre İmam-Hatip Liselerinde Karşılaşılan Sorunlar’’. Bilimname 4 (2019), 375-406.
10. Batar, Yusuf. ‘’İmam Hatip Lisesi’nde Çalışan Rehber Öğretmenlerin Öğrencilerin Beklenti ve Sorunlarına İlişkin Tespitleri’’. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10/2 (2019), 381-423.
11. Brooks, Melanie C - Mutohar, Agus. “Islamic school leadership: a conceptual framework”. Journal of Educational Administration & History 2/50 (2018), 1-15.
12. Cevizci, Ahmet. Eğitim Felsefesi. Ankara: Say Yayınları, 3. Basım, 2014.
13. Creswell, John W. Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Method Approaches. California: SAGE Publications, Third Edi- tion., 2009.
14. Çapcıoğlu, İhsan - Karakaş, Nurullah. ‘’Din, Kimlik ve Müfredat Ekseninde İmam-Hatip Liselerinin Değişen Profili’’. 2. Uluslararası İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Kongresi. ed. Mustafa Yiğitoğlu - Enver Kapağan. 683-693. İstanbul: Kitabi Yayınları, 2019.
15. Çetin, Şahin. “Okul Müdürlerinin Karşılaştığı Sorunlar: Nitel Bir İnceleme”. Kastamonu Education Journal 27/4 (2019), 1637-1647.
16. Çınar, Fatih. “İmam Hatip Liseleri’nden Beklentiler”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 11/60 (2018), 1243-1259.
17. Gencer, Nevzat. “İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinde Okul Aidiyet Duygusu (Çorum Örneği)”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/39 (2019), 149-172.
18. Kalkan, Ümit. “Eğitim Kurumu Olarak Proje İmam Hatip Liseleri: Etkili Okul Bağlamında Kurumsal Bir İmaj İnşa Etmek”. İlahiyat Alanında Uluslararası Araştırmalar VII. ed. Yaşar Türkben. Ankara: Eğitim Yayınevi, 1. Basım, 2023.
19. Karacaoğlu, İlknur. İlköğretim Okullarında Görev Yapmakta Olan Öğretmenlerin Okul İklimi Algıları ile Kaynaştırmaya İlişkin Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. İstanbul: Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2008.
20. Karateke, Tuncay. “İmam-Hatip Liselerinde İdarecilerin Karşılaştıkları Sorunlara Yönelik Nitel Bir Çalışma”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5 (2015), 145-171.
21. Kusumaputri, Erika Setyanti vd. “The Case Study of Islamic-Education Leadership Model: What We Can Learn from the Dynamics of Principals’ Leadership in Indonesian Excellence Islamic Boarding-Schools”. Jurnal Psikoloji 50/1 (2023).
22. MEB İmam-Hatip Liseleri Yönetmeliği, MEB İmam-Hatip Liseleri Yönetmeliği. 27305 (2009).
23. Nor, Mohd Roslan Mohd - Ibrahim, Muhammad Khalis. “Conflicts of Religious Education in a Secular State: a Study on Turkey’s Imam-Hatip School”. QIJIS (Qudus International Journal of Islamic Studies) 1/8 (2020), 107-130.
24. Öcal, Mustafa. “İmam Hatip Liseleri’nde Din Eğitimi”. Din Eğitimi. ed. Mustafa Köylü - Nurullah Altaş. 414. İstanbul: Ensar Neşriyat, 8. Basım, 2017.
25. Özdemir, Asım. “Okul Kültürünün Oluşturulması ve Çevreye Tanıtılmasında Okul Müdürlerinden Beklenen ve Onlarda Gözlenen Davranışlar”. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 4/4 (2006), 411-433.
26. Parlar, Hanifi. Tüm Yönleriyle Okul Geliştirme Kuram Yaklaşım ve Uygulama. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 3. Basım, 2020.
27. Uslu Çetin, OYA. Eğitim Yönetiminin Ontolojik ve Epistemolojik Temellerinin Üretilen ve Tüketilen Kavramlar Üzerinden İncelenmesi. Ankara: Hacattepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
28. Usta, Mehmet Emin - Boğa, Fevzeddin. “Okul Yöneticilerinin Okul Yönetiminde Yaşanan Sorunlara İlişkin Görüşleri”. Harran Maarif Dergisi 6/1 (2021), 18-49.
29. Yamak, Sümeyye - Göksu, Mehmet Zeki. ‘’İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin İmam Hatip Lisesi’ni Tercih Etme Sebeplerinin Araştırılması (Erzincan İli Örneği)’’. Asar Akademik Dini Araştırmalar Dergisi 1/3 (2023), 92-109.
30. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 11. Basım, 2018.