Kolektif Bilinç Bağlamında Dijital Vicdan Tezahürü Olarak Eylemsiz Dindarlık - Change.Org Örneği

Öz

Bu çalışma, toplumsal duyarlılık ve ahlaki davranışların dijital ortamlarda, özellikle Change.org platformunda nasıl sembolik ve çevrim içi olarak ifade edildiğini incelemektedir. Çalışmanın kapsamı, söz konusu platformda yer alan kampanya metinleri, imza gerekçeleri ve kullanıcı yorumları ile sınırlandırılmış olup, dijital ortamlarda üretilen söylemler “dijital vicdan” kavramı çerçevesinde analiz edilmektedir. 2025 yılında Türk Dil Kurumu tarafından belirlenen bu kavram, kolektif bilinç ve toplumsal ahlak bağlamında önemli bir açıklama zemini sunmaktadır. Dijital mecralar, yalnızca iletişim ve bilgi paylaşımı işlevi görmekle kalmayıp, bireylerin toplumsal konulara dair duyarlılıklarını ve ahlaki değerlerini görünür kıldıkları alanlara dönüşmüştür. Araştırma, nitel bir örnek olay çalışması olarak tasarlanmış veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Çalışma, yalnızca tek bir dijital platforma odaklanması ve nitel araştırma deseni ile yürütülmesi nedeniyle bazı sınırlılıklar içermektedir. Bu doğrultuda bulguların genellenebilirliği sınırlı olup, analiz süreci araştırmacının yorumlarına dayalı öznel değerlendirmeler içerebilmektedir. Bulgular, dijital vicdanın ahlaki duyarlılığı ortadan kaldırmadığını aksine onu görünür, paylaşılabilir ve hızla dolaşıma giren sembolik bir forma dönüştürdüğünü göstermektedir. Ancak bu dönüşüm, ahlaki sorumluluğun eylemsel boyutunu zayıflatmaktadır. Bu bağlamda çalışma, “eylemsiz dindarlık” kavramını önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Eylemsiz Dindarlık
• Dijital Vicdan
• Dijital Aktivizm

Etik Beyan

Çalışmada etik dışı bir husus bulunmadığını, araştırma ve yayın etiğine özenle uyulduğunu beyan ederiz.

Actionless Religiosity as a Manifestation of Digital Conscience in the Context of Collective Consciousness – The Change.org Case

Öz

This study examines how social sensitivity and moral behaviors are symbolically and digitally expressed, particularly on the Change.org platform. The scope is limited to campaign texts, signature justifications, and user comments, analyzed within the framework of the “digital conscience” concept defined by the Turkish Language Association in 2025. This concept provides an analytical basis for understanding collective consciousness and social morality. Digital media function not only as tools for communication and information sharing but also as spaces where individuals make their social sensitivities and moral values visible. The research is designed as a qualitative case study, with data analyzed thematically. The study has limitations due to its focus on a single platform and its qualitative design, which restrict the generalizability of the findings and involves subjective researcher interpretations. The findings indicate that digital conscience does not eliminate moral sensitivity instead, it transforms it into a visible, shareable, and rapidly circulating symbolic form. However, this transformation weakens the practical dimension of moral responsibility. In this context, the study proposes the concept of “actionless religiosity” to explain how social sensitivities are symbolically and digitally represented in the contemporary digital age.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion
• Actionless Religiosity
• Digital Conscience
• Digital Activism

Kaynakça

1. Akın, Deniz. “Yeni Medya Örneğinde Teknoloji ve Toplumsal Değişim Bağı: Change.org Üzerine Bir İnceleme”. Middle Black Sea Journal of Communication Studies 6/1 (Temmuz 2021), 17-29.
2. Akman, Ekrem. Kolektif Bilincin Dinsel Referansları; Osmanlı Devleti’nde Toplum Düzeni Kasame - Nezir - Kefalet. Konya: Çizgi Kitabevi, 2021.
3. Altunbay, Müzeyyen. “Gelenekten Geleceğe: Masalların Kolektif Bilinç Perspektifiyle Temel Eğitimde Kültürel Kodları Aktarma Açısından İncelenmesi”. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi 10/2 (Aralık 2025), 1-15.
4. Armağan, Burak. “Kolektif Bilinç Ürünü Olarak Kızılelma’nın Edebî Metinlerdeki Algılanma Görüntüsü: Ziya Gökalp’in ve Cengiz Aytmatov’un Kızıl Elma Anlatıları”. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi 8 (Ağustos 2022), 641-650.
5. Barber, Benjamin. “Three Scenarios for the Future of Technology and Strong Democracy”. Political Science Quarterly 113/4 (Winter 1998), 573-589.
6. Bostancı, Naci. Bir Kolektif Bilinç Olarak Milliyetçilik. İstanbul: Doğan Kitap, 1999.
7. Braun, Virginia - Clarke, Victoria. “Psikolojide tematik analizin kullanımı”. çev. S. N. Şad vd. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi 7/2 (Nisan 2019), 873-898. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.7c.2s.17m.
8. Change.org. Dünyanın değişim platformu. Erişim 14 Şubat 2026. https://www.change.org/about

9. Christensen, Henrik Serup. “Political activities on the Internet: Slacktivism or political participation by other means?”. First Monday 16/2 (February 2011). https://doi.org/10.5210/fm.v16i2.3336.
10. Çıkın, Mürüvvet - Işık, Gülcan. “Entegre/Bütünleşik Müzakereci Sistemin, Müzakereci Demokrasinin İletişimsel İlkeleri Açısından Analizi”. e-gifder 12/3 (Eylül 2024), 1177-1200.
11. Durkheim, Emile. Toplumsal İşbölümü. çev. Özer Ozankaya. İzmir: Cem Yayınevi, 2023.
12. Erol, Sevcan. Toplumda Birlik ve Dayanışmanın Sağlanmasında Kolektif Bilinç ve Asabiyet Kavramları Üzerinden Emile Durkheim ve İbn-i Haldun’un Sosyolojik Görüşleri. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
13. Gürel, Emet - Nazlı, Azra. “Dijital Aktivizm: Change.org Kampanyaları Üzerine Bir Analiz”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19/4 (Aralık 2019), 187-206.
14. Havalı Akova, Sibel. “Dijital Çağda Dijital Vicdanın Dönüşümü”, Socrates 12th International Congress of Social and Human Sciences. ed. Hasan TUTAR. 209-217. Sırbistan. 2025.
15. Karagöz, Kezban. “Yeni Medya Çağında Dönüşen Toplumsal Hareketler ve Dijital Aktivizm Hareketleri”. İletişim ve Diplomasi 1 (Temmuz 2013), 131-156.
16. Kiraz, Selim - Kestel, Seyra. “Kadınların Madun Sorunsalı ve Bir Alternatif Olarak Yeni Medyada Dijital Aktivizm: Change.org”. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 53 (Aralık 2017), 139-163.
17. Lee, Yu-Hao - Hsieh, Gary. “Does Slacktivism Hurt Activism?: The Effects of Moral Balancing and Consistency in Online Activism”. Communication Arts & Sciences (April 2013), 811-820. https://doi.org/10.1145/2470654.2470770.
18. Morozov, Evgeny. “The brave new world of slacktivism”. foreignpolicy. 15 Şubat 2026. https://foreignpolicy.com/author/evgeny-morozov/.
19. Morozov, Evgeny. The Dark Side of Internet Freedom: The Net Delusion. New York: Public Affairs, 2011.
20. Satır, Mehmet Emin. “Dijitalleşen Biyolojik Yurttaşlık: Change.Org Örneği”. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences 7/1 (2020), 95-105.
21. Sellami, Sameh Zouari. “Collective Consciousness in The Digital Age: Evolving Perspectives During the Gaza Events”. Asian Journal of Research in Education and Social Sciences 7/6 (2025), 271-280. https://doi.org/10.55057/ajress.2025.7.6.22.
22. Seyidov, Ilgar - Akçay, Ebru. “Exploring Change.Org as a Digital Heterotopia: A Foucauldian Approach”. İlef Dergisi 8/2 (2021), 239-260. https://doi.org/10.24955/ilef.958572.
23. Şimdi, Şükrü. “An analysis of anti-Syrian’s signature campaign in Türkiye: The cases from Change.org”. Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences 65 (2023), 109-133. https://doi.org/10.26650/CONNECTIST2023-1274115.
24. Tarhan, Nevzat. “Dijital Dünyada İnsan Kalmak: ‘Dijital Vicdan’ Nedir?”. YouTube. Yayın Tarihi 13 Ocak 2026. https://www.youtube.com/watch?v=pOsqulFtsTw
25. Telci Dereli, Şebnem. “Kolektif Bilinç Açısından Çocuk ve Tiyatro : Çocuğun Toplum İçindeki Yeri”. Yeni Tiyatro Dergi (2017), 12-15.
26. Turan, Tülay. Dijital Vicdan: Yapay Zekâ Çağında Etik. Afyonkarahisar: Yaz Yayınları, 2024.
27. Yegen, Ceren. “Bir Dijital Aktivizm Biçimi Olarak Slaktivizm: Change.org Örneği”. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi 4/2 (2014), 84-108.
28. Yücel, Yeliz. “Etkili Politik Katılım Yolu mu, Bireysel Tatmin mi?”. İlef Dergisi 7/2 (2020), 351-383. https://doi.org/10.24955/ilef.826068.