The Kippah in Judaism and the Turban/Skullcap in Islam: A Comparative Study on Religious Norms, Symbolism, and Identity

Öz

This study comparatively examines the use of the kippah in Judaism and the turban and skullcap in Islam regarding their religious normativity, theological justifications, historical developments, and roles in identity construction. Utilizing phenomenological and historical-comparative methods, the research analyzes the symbolic meanings of these practices and their transformation over time. The central argument is that while the kippah has evolved into a normative symbol and an indispensable sign of religious identity in Judaism -particularly within the Orthodox tradition- the turban and skullcap in Islam have remained within the framework of sunnah, custom, and cultural practice rather than becoming binding norms. In Jewish law, the kippah gained spiritual depth as a reminder of God’s sovereignty and achieved binding force through minhag (established tradition). Conversely, Islamic tradition lacks binding Quranic rulings on these items; in fiqh literature, they are viewed as “Islamized cultural elements” associated with piety and dignity rather than conditions for valid worship. In conclusion, although head covering serves as a common symbol of modesty and reverence in both faiths, the normative values and social functions attributed to these objects are fundamentally different.

Anahtar Kelimeler

• History of Religions
• Religious Symbolism
• Kipa
• Turban
• Skullcap

Etik Beyan

I declare that there are no unethical issues in the study and that research and publication ethics have been carefully adhered to.

Yahudilikte Kipa ve İslam’da Sarık/Takke: Dinî Norm, Sembolizm ve Kimlik Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Yahudilikte kipa (yarmulke) ile İslam’da sarık ve takke kullanımını, dinî normatiflik düzeyi, teolojik gerekçeler, tarihsel gelişimler ve kimlik inşasındaki rolleri açısından karşılaştırmalı olarak incelemeyi hedeflemektedir. Araştırmada, söz konusu pratiklerin inananlar nezdindeki sembolik anlamını ve zaman içerisindeki dönüşümünü analiz etmek amacıyla fenomenolojik ve tarihsel-karşılaştırmalı yöntemler birlikte kullanılmıştır. Çalışmanın temel iddiası, Yahudilikte kipanın özellikle Ortodoks gelenekte zamanla normatif bir sembole ve kamusal alanda vazgeçilmez bir dinî kimlik göstergesine dönüşmesine karşın İslam’da sarık ve takkenin hiçbir dönemde bağlayıcı bir ibadet normu haline gelmediği, aksine sünnet, örf ve kültürel pratikler çerçevesinde değerlendirildiğidir. Yahudi hukukunda kipa, Tanrı’nın mutlak hâkimiyetinin sürekli bir hatırlatıcısı olarak halahik bir derinlik kazanmış ve minhag (yerleşik gelenek) üzerinden bağlayıcılık kazanmıştır. Buna mukabil İslam geleneğinde sarık ve takke, Kur’an’da bağlayıcı bir hükme konu olmamış, fıkıh literatüründe ise ibadetin geçerlilik şartı olarak değil, daha çok takva, huşu ve vakar gibi ahlâkî tutumlarla ilişkilendirilen İslamileşmiş kültürel unsurlar olarak varlık göstermiştir. Çalışmada ayrıca, modern dönemde kipanın politik ve ideolojik bir kimlik beyanına evrilen çok katmanlı yapısı ile İslam’daki benzer uygulamaların toplumsal algıdaki yeri karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır. Sonuç olarak, her iki gelenekte de baş örtme pratiği tevazu ve Tanrı’ya hürmetin ortak sembolü olsa da bu nesnelere yüklenen normatif değerlerin ve toplumsal işlevlerin birbirinden köklü biçimde ayrıştığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Dinler Tarihi
• Dinî Sembolizm
• Kipa
• Sarık
• Takke

Etik Beyan

Çalışmada etik dışı bir husus bulunmadığını, araştırma ve yayın etiğine özenle uyulduğunu beyan ederim.

Kaynakça

1. Alalu, Suzan vd. Yahudilikte Kavram ve Değerler: Dinsel Bayramlar- Dinsel Kavramlar- Dinsel Gereçler. ed. Yusuf Altıntaş. İstanbul: Gözlem, 3. Baskı., 2018.
2. Altaras, Nesi. “Türkiye Yahudileri ve Toplumsal Alanda Dini Kıyafet”. Avlaremoz (04 Ekim 2019). https://www.avlaremoz.com/2019/10/04/turkiye-yahudileri-ve-toplumsal-alanda-dini-kiyafet-nesi-altaras/
3. Arslantaş, Nuh. “Hz. Peygamber’in Çağdaşı Yahudilerin İnanç-ibadet ve Dini Hayatları ile İlgili Bazı Tespitler”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 34 (Mart 2014), 55-92. https://doi.org/10.15370/muifd.00003
4. Atasağun, Galip. “Yahudilikte Dînî Sembol ve Kavramlar”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/11 (Aralık 2001), 125-156.
5. Aydın, Fuat. “Aden’e Dönüş ya da Tesettürün Hikmetine Dair”. Eskiyeni 10 (2008), 62-69. Azîmâbâdî, Ebu’t-Tayyib Muhammed Şemsülhak. Avnu’l-ma’bûd ala Süneni Ebî Dâvûd. 14 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 1998.
6. Başak, Mesut. “Erkeğin Başını Kapatması”. Kardelen Dergisi 60 (Haziran 2008). https://www.kardelendergisi.com/yazi.php?yazi=507
7. Başaran, İsmail. “Yahudilikte Örfün Önemi ve Yahudi Dini Hayatına Etkisi Üzerine Bir Değerlendirme”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 19 (Aralık 2024), 611-622. https://doi.org/10.47502/mizan.1508556
8. Benayoun-Allouche, Joelle. “Fransa’da Kadın Hakları ve Liberal Yahudilik”. çev. Ramazan Adıbelli̇. Bütün Yönleriyle Yahudilik. Ankara: Türkiye Dinler Tarihi Derneği Yayınları, 2012.

9. Cairns, Douglas. “The Meaning of the Veil in Ancient Greek Culture”. Women’s Dress in the Ancient Greek World. ed. Lloyd Llewellyn-Jones. 73-93. London: Duckworth/Classical Press of Wales, 2002.
10. Chico, Beverly. “Gender Headwear Traditions in Judaism and Islam”. Dress 27/1 (Ocak 2000), 18-36. https://doi.org/10.1179/036121100803656945
11. Çevik, Melahat. “Kudüs ve Etnik Giysiler”. Journal of Turkish Studies 13/16 (Ocak 2018), 79-94. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14035
12. Darwin, Helana. “Jewish Women’s Kippot: Meanings and Motives”. Contemporary Jewry 37/1 (Nisan 2017), 81-97. https://doi.org/10.1007/s12397-016-9183-4
13. DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı”. Erkeklerin namazda başlarını örtmeleri gerekir mi? 12 Temmuz 2017. Erişim 28 Ocak 2026. https://kurul.diyanet.gov.tr/soru/erkeklerin-namazda-baslarini-ortmeleri-gerekir-mi/0193c42d-5012-7e47-65d3-b4ee047e8b18
14. Ebû Zehre, Muhammed. Usûlü’l-fıkh. Kahire: Dârü’l-Fikri’l-Arabî, 1958.
15. Eş-Şeyhalî, Sabâh Nâci. “Yahudi İbadetleri Namaz: Çeşitleri, Vakitleri, Duaları ve Kılınış Şekilleri”. çev. Mustafa Ölmez. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 18/2 (Aralık 2018), 649-664. https://doi.org/10.33420/marife.430989
16. Garaudy, Roger. Entegrizm. çev. Kamil Bilgin Çileçöp. İstanbul: Pınar Yayınları, 2005.
17. Görmez, Mehmet. “İlahi Dinlere Göre Başörtüsü”. İslâmiyât 4/2 (2001), 19-33.
18. Gross, Simcha. “From Togas to Turbans: Jewish Male Head Coverings between the Roman and Sasanian Worlds”. Jewish Quarterly Review 115/3 (2025), 369-412.
19. Gürkan, Salime Leyla. “Tesettür (Diğer Dinlerde)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/543-545. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
20. Harman, Ö. Faruk. “Yahudi Dini Hukuku”. Kur’an’da Yahudiler. ed. Ö. Faruk Harman. 419-439. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2019.
21. Hernández, Eryk-Antonio. My Kingdom for a Crown: The Religious Skullcap. Baltimore: PublishAmerica, 2004. Herr, Moshe David. “Minhag”. Encyclopedia Judaica. C. 12. Jerusalem: Keter Publishing House, 1978.
22. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşkî. Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2. Basım, 1966.
23. İbn Asâkir, Ebû’l-Kâsım Alî b. el-Hasen. Târîhu Dimeşk. thk. Amr b. Ğurâme el-Umrevî. 8 Cilt. b.y.: Dâru’l-Fikr, 1415/1995.
24. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Lisânu’l-Mîzân. thk. Dâiratu’l-Maârifi’n-Nizâmiyye. 7 Cilt. Beyrut: Muessesetu’l-A’lemî, 1390/1971.
25. JE, Jewish Encyclopedia. “Judenhut”. Erişim 01 Şubat 2026. https://www.jewishencyclopedia.com/articles/9046-judenhut
26. Juergensmeyer, Mark (ed.). “Yarmulke/Kippah”. Encyclopedia of Global Religion. 1393-1394. United States: SAGE Publications, 2012. https://doi.org/10.4135/9781412997898.n790
27. Karadâvî, Yusuf. Sünneti Anlamada Yöntem. çev. Bünyamin Erul. İstanbul: Nida, 3. Baskı., 2011.
28. Karaman, Hayreddin. “İslam Kaynaklarında Örtünme”. Köprü Dergisi 84 (Ekim 2003). https://www.koprudergisi.com/guz-2003/islam-kaynaklarinda-ortunme/
29. Kari, Molla Aliyyül. Sarık Risalesi. çev. Hüseyin Avni. İstanbul: İslâmi Medrese Yayınları, 2018.
30. Karo, Yusuf. “Shulchan Arukh, Orach Chayim 2:6 | Sefaria Library”. Erişim 27 Ocak 2026. https://www.sefaria.org/Shulchan_Arukh%2C_Orach_Chayim.2.6?lang=bi&with=all&lang2=en
31. Kettânî, Muhammed b. Ca’fer. ed-Diâme fî ahkâmi sünneti’l-imâme. Şam: Feyhâ, 1342.
32. Kurt, Abdurrahman. “İzmirli’nin Hâkîzâde’ye Reddiyesi Çerçevesinde Sarık Sarma ile İlgili Rivâyetlerin Değeri”. Trabzon İlahiyat Dergisi 10/1 (30 Haziran 2023), 307-322. https://doi.org/10.33718/tid.1270310
33. Kurt Palanci, Merve. “Revelation Behind the Veil: An Intertextual Analysis”. UMDE Dini Tetkikler Dergisi 8/1 (Temmuz 2025), 1-13. https://doi.org/10.54122/umde.1685849
34. Martı, Huriye. “Hz. Peygamber’in Hadislerinde Bir Değer Simgesi Olarak Beden ve Mahremiyeti”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 9/2 (Eylül 2009), 9-23. https://doi.org/10.5281/ZENODO.3344072
35. McDonald, Will - Preston, Charles. “Kippah”. Britannica, 04 Temmuz 2025. https://www.britannica.com/topic/kippah
36. Melamed, Rabbi Eliezer. “The Obligation Nowadays to Wear a Kippah”. Yeshivat Har Bracha. 31 Ocak 2020. Erişim 10 Nisan 2026. https://en.yhb.org.il/the-obligation-nowadays-to-wear-a-kippah/
37. Meral, Yasin. Yahudi Kaynakları Işığında Yahudilik. İstanbul: MilelNihal Yayınları, 2021.
38. Milligan, Amy K. “Colours of the Jewish Rainbow: A Study of Homosexual Jewish Men and Yarmulkes”. Journal of Modern Jewish Studies 12/1 (Mart 2013), 71-89. https://doi.org/10.1080/14725886.2013.763533
39. Muhammed, Gazzâlî. es-Sünnetü’n-Nebeviyye beyne ehli’l-fıkh ve ehli’l-hadîs. Kahire: Dârü’ş- Şürûk, 2007. Rabinowitz, Dan. “Yarmulke: A Historic Cover-up?” Hakirah 4 (2007), 221-238.
40. Silverman, Eric Kline. A Cultural History of Jewish Dress. London: Bloomsbury Publishing, 2013. http://archive.org/details/culturalhistoryo0000silv
41. Şâtıbî, İbrâhîm b. Mûsâ el-Lahmî el-Ğırnâtî eş-. el-Muvâfakât. 7 Cilt. b.y.: Dâru İbn Affân, 1417.
42. Şevkânî, Muhammed b. Alî b. Muhammed el-Yemenî eş-. Neylu’l-evtâr. thk. İsâmuddîn es-Sabâbıtî. 8 Cilt. Mısır: Dâru’l-Hadîs, 1413/1993.
43. Ünal, Asife. Türkiye’de Örtünme Anlayışı Üzerine Bir Araştırma (Dinler Tarihi Açısından Bir Yaklaşım). Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2004.
44. Vainstein, Yaacov. The Cycle of Jewish Life. Jerusalem, Israel: Torah Education Department of the WZO, 1996.
45. Yalçın, İsmail. “Sarık-Fıkıh”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/154. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
46. Yetim, Tuba. Yahudilikte Haftalık Peraşa Okuma Geleneği (Haftalık Tevrat Okumaları). Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
47. Yıldız, Ersel. Takke, Sarık ve Şalvar ile İlgili Hadislerin Tahrici ve Değerlendirilmesi. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
48. Yılmaz, Nuh. Yahudi ve Hıristiyan Kutsal Metinlerinde Kadının Başını Örtmesi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
49. Kitabı Mukaddes: Eski ve Yeni Ahit. İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi, 2012.