Konya Etnografya Müzesi Koleksiyonunda III. Gıyâseddin Keyhusrev Sikkeleri

Yıl 2025, Sayı: 24, 128 - 148, 31.12.2025

Selma Dülgeroğlu

https://doi.org/10.23897/usad.1764216

Öz

Sikkeler, tarih araştırmaları yönünden birincil kaynak niteliğinde olup, hükümdarların saltanat süresini, devletin ekonomik gücünü, ait olduğu dönemin siyasi ve idari yapısını, dini ve kültürel anlayışını, sanat yönünü ve coğrafi sınırlarını gösteren önemli belgelerdir. Aynı zamanda, bir devletin, uygarlığın kimliğini ortaya koyan en somut delillerdendir. Tahta geçen hükümdarın, hükümdarlığın temel sembollerinden biri olarak adına sikke bastırması ve hutbe okutması, İslâm siyaset geleneğinin vazgeçilmez unsurları arasında yer almıştır. Türkiye Selçuklu Devleti sultanları da bu temayüle uyarak tahta geçtikleri zaman adlarına sikke darp ettirmişlerdir.
Türkiye Selçuklu Devleti’nin adına kesilen sikkeler, sadece bir değişim aracı değil, aynı zamanda siyasi ve ekonomik gücün, devlet otoritesinin ve kültürel kimliğinin de göstergesidir. Bu sebeple söz konusu sikkelerin incelenerek literatüre kazandırılması hem nümizmatik bilimine hem de tarih, sanat tarihi ve iktisat tarihi gibi bilim dallarına büyük katkı sağlayacaktır. Bu çalışmada, Konya Etnografya müzesinde muhafaza edilen III. Gıyâseddin Keyhusrev’e ait 84 sikkenin 10 tanesi tanımlanmış, üzerlerindeki yazılar okunmuş ve genel tipolojik özellikleri değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

III. Gıyâseddin Keyhusrev , Sikke , Darbhane , Nümizmatik , Konya Etnografya Müzesi

The Coins of Ghiyath al-Din Kaykhusraw III in the Konya Ethnography Museum Collection

Öz

Coins are primary source materials for historical research, serving as crucial documents that indicate the duration of a ruler's reign, the economic power of the state, the political and administrative structure of the period, its religious and cultural understanding, artistic direction, and geographical borders. They are also among the most tangible proofs that reveal the identity of a state or civilization. The tradition of having coins minted and the khutbah (sermon) read in the name of a new ruler, as one of the fundamental symbols of sovereignty, has been an indispensable element of the Islamic political tradition. The Sultans of the Seljuk State of Rûm also adhered to this custom, minting coins in their names upon ascending the throne. The coins struck in the name of the Seljuk State of Rûm are not merely a medium of exchange but also an indicator of political and economic power, state authority, and cultural identity. Therefore, the examination of these coins and their inclusion in the literature will make a significant contribution to numismatics as well as to fields like history, art history, and economic history. In this study, 10 of the 84 coins belonging to Ghiyath al-Din Kaykhusraw III preserved in the Konya Ethnography Museum collection have been identified and analyzed.

Anahtar Kelimeler

Ghiyath al-Din Kaykhusraw III , Coin , Mint , Numismatics , Konya Ethnography Museum

Kaynakça

• Abû’l Farac. (1987). Abû’l Farac Tarihi (Vols. I–II) (trans. by Ö. R. Doğrul). Ankara: TTK Publications.
• Ahmed bin Mahmud. (1977). Selçuk-nâme (Vol. II). E. Merçil (Ed.). İstanbul: Tercüman Publications.
• Ahmed Eflâkî. (1973). Âriflerin Menkıbeleri (Vols. I–II) (trans. by T. Yazıcı). İstanbul: Hürriyet Publications.
• Ahmed Tevhid. (1321). Müze-i Hümâyûn Meskûkât-ı İslâmiyye Kataloğu. Konstantiniye.
• Balı, H. (2020). Niğde Müzesindeki III. Gıyâseddin Keyhusrev dönemine ait sikkeler. MİKAD, 14 (Niğde Özel Sayısı), 17–29.
• Broome, M. (2011). A Survey of the Coinage of the Seljuqs of Rum. V. Novak (Ed.). London: Royal Numismatic Society.
• Burgu, A. (2023). Türkiye Selçuklularının çöküş döneminde ticaret (1246–1279). Türkiye Selçuklu Sultanları Külliyatı, Vol. IX. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 263–282.
• Cahen, C. (2001). The Formation of Turkey: The Seljukid Sultanate of Rum, Eleventh to Fourteenth Century (trans. by P. M. Holt). London: Pearson Education.
• Damalı, A. (2001). 150 Devlet 1500 Sultan: İslam Sikkeleri. İstanbul: Nilüfer Vakfı Publications.
• Ebu’l Fidâ. (n.d.). Tarihu Ebil-Fida El-Muhtasar fi Ahbaril-Beşer (Vol. VII). Beirut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
• Erkiletlioğlu, H., & Güler, O. (1996). Türkiye Selçuklu Sultanları ve Sikkeleri. Kayseri: Kayseri Üniversitesi Publications.
• Göde, K. (2011). Halil Edhem (Eldem) ve Kayseri Şehri: Selçuklu Tarihi’nden Bir Bölüm. Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Publications.
• Hope, M. (2023). Rumors, sedition and personal relationships: The Parwānah’s conspiracy and Mongol rule in Seljuk Anatolia (AD 1255–1277). Journal of Near Eastern Studies, 82(2), 287–302.
• İbn Bîbî Hüseyn b. Muhammed b. Alî el-Ca‘ferî er-Rugadî el-Münşî. (1350). Ahbâr-i Selâcika-i Rûm. M. C. Meşkûr (Ed.). Tahran.
• İbn Bîbî Hüseyn b. Muhammed b. Alî el-Ca‘ferî er-Rugadî el-Münşî. (1996). el-Evâmirü’l-Alâ’iyye fi’l-Umûri’l-Alâiyye (trans. by M. Öztürk). Ankara: Kültür Bakanlığı Publications.
• İbn Bîbî Hüseyn b. Muhammed b. Alî el-Ca‘ferî er-Rugadî el-Münşî. (2020). Selçuknâme (trans. by M. Öztürk). Ankara: TTK Publications.
• İbn Kesîr. (2019). el-Bidâye ve’n-nihâye fi’t-tarih (Vol. XIII) (trans. by M. Keskin). İstanbul: Çağrı Publications.
• İzmirli̇er, Y. (2009). Anadolu Selçuklu Paraları. İstanbul: Özel Basım.
• Kalaycı, B., & Akçaşar, B. (2019). Bahadır Kalaycı Koleksiyonunda Yer Alan Neşredilmemiş Anadolu Selçuklu Sikkeler. Antalya: Antalya Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi ve Tanıtım Dairesi Başkanlığı Publications.
• Kaymaz, N. (1999). Pervâne Süleyman: 13. Yüzyılın İşbirlikçi Emîri Muînüddîn Süleyman. İstanbul: Kaynak Publications.
• Kerîmü’d-dîn Mahmûd b. Muhammed el-Aksarayî. (1943). Müsâmeretü’l-Ahbâr ve Müsâyeretü’l-Ahyâr. O. Turan (Ed.). Ankara.
• Kerîmü’d-dîn Mahmûd b. Muhammed el-Aksarayî. (2000). Müsâmeretü’l-Ahbâr ve Müsâyeretü’l-Ahyâr (trans. by M. Öztürk). Ankara: TTK Publications.
• Kucur, S. S. (2018). Selçuklu’nun iktidar alâmeti sikkeler. Derin Tarih Dergisi, 100–105.
• Mehmed Neşrî. (1949). Kitab’ı Cihannûmâ Neşrî Tarihi (Vol. I). F. R. Unat & M. A. Köymen (Eds.). Ankara: TTK Publications.
• Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullah. (2017). Câmiu’d-Düvel Selçuklular Tarihi: Anadolu Selçukluları ve Beylikleri. A. Öngül (Ed.). İstanbul: Kabalcı Publications.
• Parlar, G. (1999). Anadolu Selçuklu Sikkelerinde Yazı Dışı Figüratif Öğeler (Unpublished master’s thesis). Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Bosworth, C. E., Doran, D., De Blois, F., Rogers, M., Cahen, C., Lambton, A. K. S., & Hillenbrand, R. (1390). Silsileha-yı Tarih-i İran Selcukiyân (trans. by Y. Ajend). Tahran: İntişarat-ı Mola.
• Sümer, F. (2022). Kılıcarslan IV. DİA, Vol. XXV, 403–405. Ankara.
• Şahin, M. K. (2006). Aydın Müzesi’nde bulunan Anadolu Selçuklu dönemine ait sikkeler. Sanat Tarihi Dergisi, 15(1), 125–165.
• Şahin, R. (2019). Türkiye Selçuklu Devleti’nde Para Basım Faaliyetleri (1075–1308) (Unpublished master’s thesis). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Şihabeddin b. Fazlullah el-Ömerî. (2019). Türkler Hakkında Gördüklerim ve Duyduklarım – Mesâliku’l-Ebsâr (trans. by D. A. Batur). İstanbul: Selenge Publications.
• Teoman, B. (2018). Konya darplı Anadolu Selçuklu sikkeleri. In A. Buluş & C. Arabacı (Eds.), Konya Ticaret Odası Yeni İpek Yolu Dergisi Özel Sayısı – Konya Kitabı XVI, 147–167. Konya.
• Turan, O. (2018). Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Ötüken Publications.