Öğretmenlerin Proaktif Davranışları, Yenilikçi İş Davranışları ve Okul İklimi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 3, 197 - 212, 29.12.2025

Yusuf Zeybek , Seyithan Demirdağ

https://doi.org/10.29065/usakead.1756627

Öz

Yapılan bu araştırmanın amacı, öğretmen algılarına göre öğretmenlerin proaktif davranışları, yenilikçi iş davranışları ve okul iklimi arasındaki ilişkiyi incelemektir. Nicel yöntemle gerçekleştirilen araştırmada genel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmaya, seçkisiz olmayan örnekleme tekniğiyle seçilen 442 öğretmen katılmıştır. Veri toplama aracı olarak; Kişisel Bilgi Formu, Proaktif Davranış Ölçeği, Yenilikçi İş Davranışı Ölçeği ve Okul İklimi Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma soruları doğrultusunda sırasıyla; aritmetik ortalama ve standart sapma analizi, korelasyon analizi ve çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, öğretmenlerin proaktif davranışı “Çoğunlukla Katılıyorum”; yenilikçi iş davranışını “Sık Sık”; okul iklimini ise “Çoğunlukla” düzeyinde algıladıkları tespit edilmiştir. Bununla birlikte, öğretmenlerin proaktif davranış ile yenilikçi iş davranışı algıları arasında pozitif yönde ve güçlü düzeyde; proaktif davranış ile okul iklimi algıları arasında pozitif yönde ve orta düzeyde; yenilikçi iş davranışı ile okul iklimi algıları arasında da pozitif yönde ve orta düzeyde ilişki saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Davranışı , Yenilikçi İş Davranışı , Proaktif Davranış , Okul İklimi

Examining the Relationship Between Teachers' Proactive Behaviors, Innovative Work Behaviors and School Climate

Öz

The purpose of this study is to examine the relationships among teachers’ proactive behaviors, innovative work behaviors, and school climate based on teachers’ perceptions. Conducted using a quantitative approach, the research employed a general survey model. The sample consisted of 442 teachers selected through a non-random sampling technique. Data were collected using a Personal Information Form, the Proactive Behavior Scale, the Innovative Work Behavior Scale, and the School Climate Scale. In line with the research questions, descriptive statistics (arithmetic mean and standard deviation), correlation analysis, and multiple regression analysis were performed. The findings revealed that teachers perceived their proactive behaviors at the “mostly agree” level, their innovative work behaviors at the “frequently” level, and the school climate at the “mostly” level. Furthermore, a positive and strong relationship was found between teachers’ perceptions of proactive behavior and innovative work behavior; a positive and moderate relationship between proactive behavior and school climate; and a positive and moderate relationship between innovative work behavior and school climate.

Anahtar Kelimeler

Teacher Behavior , Innovative Work Behavior , Proactive Behavior , School Climate

Kaynakça

• Adebayo, D. O., Sunmola, A. M., & Udegbe, I. B. (2008). Subjective wellbeing, work school conflict and proactive coping among Nigerian non-traditional students. Career Development International, 13(5), 440-455.
• Akman, A. (2021). Rehber öğretmenlerin algıladıkları okul ikliminin proaktif davranışlarına etkisi. (Yüksek lisans tezi). İstanbul Kültür Üniversitesi, İstanbul.
• Baydar, M. L., Gül, H. ve Akçil, A. (2007). Bilimsel araştırmanın temel ilkeleri. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Basımevi.
• Belschak, F. D., & Den Hartog, D. N. (2010). Pro-self, prosocial and pro-organizational foci of proactive behaviour: Differential antecedents and consequences. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 83(2), 475-498.
• Bilgin Gökçener, B. (2024). Okul müdürlerinin iletişim becerileri ile okul iklimi arasındaki ilişki. (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Bolino, M., Valcea, S., & Harvey, J. (2010). Employee, manage thyself: The potentially negative implications of expecting employees to behave proactively. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 83(2), 325-345.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2018). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Canlı, S., Demirtaş, H. ve Özer, N. (2018). Okul iklimi ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online, 17(4), 1797-1811.
• Crant, J. M. (2000). Proactive behavior in organizations. Journal of management, 26(3), 435-462.
• Çalışkan, A. (2013). İç odaklı örgüt kültürünün yenilikçi davranışa etkisinde personel güçlendirmenin aracılık rolü. İş, Güç, İnsan Kaynakları ve Endüstri İlişkileri Dergisi, 15(1), 88-112.
• De Jong, J., & Den Hartog, D. (2010). Measuring innovative work behaviour. Creativity and innovation management, 19(1), 23-36.
• Ertürk, R. (2023). Öğretmenlerin proaktif davranışları ile yenilikçi iş davranışları arasındaki ilişki. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(4), 2142-2159.
• Ertürk, R. (2023). Öğretmenlerin psikolojik sermayeleri ve yenilikçi iş davranışları arasındaki ilişki. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 15(28), 227-247.
• Field, A. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage Publications Limited.
• Fritz, C., & Sonnentag, S. (2009). Antecedents of day-level proactive behavior: A look at job stressors and positive affect during the workday. Journal of Management, 35(1), 94-111.
• Fuller, J. B., Marler, L. E., & Hester, K. (2006). Promoting felt responsibility for constructive change and proactive behavior: Exploring aspects of an elaborated model of work design. Journal of Organizational Behavior: The International Journal of Industrial, Occupational and Organizational Psychology and Behavior, 27(8), 1089-1120.
• Gravetter, J. F., & Forzano, L. B. (2012). Research methods for the behavioral sciences. USA: Linda Schreiber-Ganster.
• Gurbetoğlu, A. (2025, Temmuz 25). Bilimsel araştırma yöntemleri. https://orduarge.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_08/01221745_2 ARAYTIRMA__TURLERY.pdf
• Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Hargreaves, A., & Fullan, M. (2015). Professional capital: Transforming teaching in every school. Teachers College Press.
• Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2013). Educational administration: Theory, research, and practice (9th ed.). McGraw-Hill.
• Janssen, O. (2000). Job demands, perceptions of effort-reward fairness and innovative work behaviour. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 73(3), 287-302.
• Kale, E. (2009). Proaktif kişilik ve kontrol odağının, kariyer tatmini ve yenilikçi iş davranışına etkisi. Journal of Tourism Theory and Research, 5(2), 144-154.
• Kalkan, H. (2019). Resmi ve özel ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin proaktif davranış sergileme düzeyleri ile özyeterlik algıları arasındaki ilişkinin analizi. (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.
• Kanten, P. (2012). İşgörenlerde işe adanmanın ve proaktif davranışların oluşumunda örgütsel güven ile örgütsel özdeşleşmenin rolü. (Doktora tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
• Kocamanoğlu, S. (2024). Öğretmen algılarına göre okul iklimi, akademik iyimserlik ve okul etkililiği arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Düzce Üniversitesi, Düzce.
• National School Climate Council (NSCC) (2007). The school climate châllenge: Narrowing the gap between school climate research and school climate policy, practice guidelines and teacher education policy. NA: NSCC.
• OECD. (2020). Education at a glance 2020: OECD indicators. OECD Publishing.
• Özdemir, S. (2019). Proaktif kişiliğin kariyer uyum yeteneğine etkisinde kendini yetiştirmenin rolü. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırma Dergisi, 12(18), 507-526.
• Palmer, D., & Kaplan, S. (2007). A framework for strategic innovation. Blending strategy and creative exploration to discover future business opportunities.
• Parker, S. K., & Collins, C. (2010). Taking stock: Integrating and differentiating multiple proactive behaviors. Journal of Management, 36(3), 633-662.
• Samancı, N., İnal, G., Gökbel, H. ve Karakaya, M. (2022). Okul iklimi nedir?.
• Searle, R. H., & Skinner, D. (2011). Trust and human resource management. United Kingdom: Edward Elgar Publishing.
• Şahin, A. ve Atbaşı, Z. (2020). Olumlu okul iklimi oluşturmada öğretmenin rolünün incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(3), 672-689.
• Şen, Z. N. (2024). Ortaokullarda görev yapan yöneticilerin ve öğretmenlerin psikolojik sağlamlık düzeyleri ile okul etkililiği ve okul iklimi algıları arasındaki ilişki. (Yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi, Elazığ.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. United States: Pearson Education.
• Taymaz, H. (2003). Okul yönetimi. Ankara: Pegem Akademi.
• Töre, E. (2017). Entelektüel sermayenin yenilikçi iş davranışına etkisinin bilgi paylaşımı, öz yeterlilik ve iç denetim odağı perspektifinden incelenmesi üzerine bir araştırma. (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Tüysüz, H. (2019). Eğitim yöneticilerinin örgütsel destek algısı, örgütsel hafıza ve yenilikçi iş davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi ve İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
• Yıldırım, A. E. (2024). Okul müdürlerinin girişimci liderlik davranışları ile öğretmenlerin yenilikçi iş davranışları arasındaki ilişki. (Yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
• Yiğit, S. ve Yiğit, A. M. (2019). Örgüt iklimi algısı ve yenilikçi iş davranışı ilişkisinde bilgi paylaşımının aracılık rolü üzerine ampirik bir çalışma. OPUS International Journal of Society Researches, 14(20), 182-206.
• Zhang, Z., Wang, M., & Shi, J. (2012). Leader-follower congruence in proactive personality and work outcomes: The mediating role of leader-member exchange. Academy of Management Journal, 55(1), 111-130.