Eğitim ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye'den Bulgular

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 2, 91 - 105, 29.12.2025

Gizem Hüsünbeyi , Mustafa Ozan Yıldırım

Öz

Üretim faktörlerinden biri olan emeğin niteliğinin gelişmesi, bireylerin sahip olduğu bilgi ve becerilerin artması, ekonomide verimlilik artışına yol açmakta, böylece daha çok çıktı elde edilmektedir. Bu çalışma, Türkiye’de 1994-2022 yılları arasındaki ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim kademelerindeki okullaşma oranlarının işçi başına gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYH) üzerindeki etkisini Gecikmesi Dağıtılmış Oto Regresif (ARDL) model yöntemi aracılığıyla incelemektedir. Çalışmadan elde edilen bulgular, ortaöğretim seviyesindeki okullaşma oranındaki artışların işçi başına gayrisafi yurtiçi hasılayı en fazla etkilediğini göstermektedir. Bunun dışında ilköğretim ve yükseköğretim okullaşma oranlarındaki artışların da sırasıyla işçi başına gayrisafi yurtiçi hasıla üzerinde pozitif bir etki gösterdiği ortaya konulmaktadır. Çalışmanın bulguları, özellikle yüksek seviyelerde eğitim yoluyla beşerî sermayeye daha fazla yatırım yapılmasının, Türkiye’de uzun vadeli büyümeyi artırmak için beşerî sermayenin dinamik olarak gelişmesine izin vereceği yönündeki içsel büyüme teorisine uygun sonuçlar ortaya koymaktadır. Devletin her seviyedeki okullaşma oranlarını artırmaya ya da en azından korumaya yönelik eğitim politikaları geliştirmesi, eğitim sektörüne daha fazla bütçe ayırması ekonomik büyümenin artmasına katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Okullaşma Oranı , Ekonomik Büyüme , ARDL Modeli , Türkiye

Education and Economic Growth Relation: Evidence from Turkey

Öz

Improving the quality of labor, and increasing the knowledge, skills and abilities of individuals gives rise to a development in the productivity of the economy and thus more output. This study analyses the impact of enrolment rates at different stages such as primary education, secondary education, and tertiary education on the Gross Domestic Product per worker in Turkey between 1994 and 2022 using the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model method. The findings reveal that increases in the enrolment rate at the secondary level have the highest impact on GDP per capita. It also shows that increases in primary and tertiary enrolment rates have a positive impact on GDP per capita. The evidence of the study shows that, in accordance with the endogenous models, greater investment in human capital, especially through higher levels of education, support human capital to develop permanently and positively impact on long-term growth in Turkey. The government's development of an education policy aimed at increasing or at least maintaining enrolment rates at all levels and allocating more budget to the education sector will contribute to increased economic growth.

Anahtar Kelimeler

Schooling Rate , Economic Growth , ARDL Model , Turkey

Kaynakça

• Akıncı, A. (2017). Türkiye'de eğitim harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi. Maliye Dergisi, Temmuz-Aralık 2017, 173: 387-397.
• Aksu, L. (2016). Türkiye’de beşerî sermayenin önemi: İktisadi büyüme ile ilişkisi, sosyal ve stratejik analizi. Journal of Economic Policy Research, 3(2), 68-129.
• Asteriou, D. ve Agiomirgianakis, G. M. (2001). Human capital and economic growth: time series evidence from Greece. Journal of Policy Modeling, 23(5), 481-489.
• Barro, R. J. (2001). Human capital and growth. American Economic Review, 91(2), 12-17.
• Barro, R. J., ve J. W. Lee. (1993). International comparisons of educational attainment. Journal of Monetary Economics 32 (3): 363–394. doi:10.3386/w4349.
• Cohen, D., ve M. Soto. (2007). Growth and human capital: good data, good results. Journal of Economic Growth 12 (1): 51–76. doi:10.1007/s10887-007-9011-5.
• Çalışkan, Ş., Karabacak, M. ve Meçik, O. (2013). Türkiye’de eğitim-ekonomik büyüme ilişkisi: 1923-2011 (Kantitatif bir yaklaşım). Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(21), 29-48.
• Çalışkan, Ş., Karabacak, M. ve Meçik, O. (2018). Türkiye’de uzun dönemde eğitim ve sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme ilişkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 33(1), 75-96.
• Çoban, O. (2004). Beşerî sermayenin iktisadi büyüme üzerine etkisi: Türkiye örneği. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (30), 131-142.
• Demir, Y. (2021). Eğitim, sağlık ve ar-ge harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ARDL sınır testi ile belirlenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(3), 1758-1770.
• Demirgil, B. ve Sonkur, G. (2022). Türkiye’de kamu eğitim harcamaları ile ekonomik büyüme ilişkisi üzerine uygulamalı bir çalışma. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4), 845-851.
• Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American statistical association, 74(366a), 427-431.
• Dineri, E. ve Gölpek, F. (2021). Türkiye’de eğitim sisteminde okullaşmanın ekonomik büyüme üzerine etkisi. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 13(24), 37-48.
• Doğrul, N. (2009). Gelir seviyeleri farklı illerde eğitimin ekonomik büyümeye etkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (23).
• Elias, S. ve Fernandez, M. D. (2000). Human capital investment, income levels and economic growth in latin america countries. 40th Congress of European Regional Science Association. Barcelona, Spain.
• Esen, Ö., Kantarcı, T. ve Değiş, M. (2023). The impact of education expenditures on economic growth in Turkey: Evidence from the ARDL bounds testing approach. Journal of Recycling Economy & Sustainability Policy, 2(1), 1-6.
• Gövdeli, T. (2016). Türkiye’de eğitim-ekonomik büyüme ilişkisi: yapısal kırılmalı birim kök ve eşbütünleşme analizi. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(3), 223-238.
• Günay, D. ve Günay, A. (2016). Dünyada ve Türkiye'de yükseköğretim okullaşma oranları ve gelişmeler. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (1), 13-30.
• Hanif, N. ve Arshed, N. (2016). Relationship between school education and economic growth: SAARC countries. International Journal of Economics and Financial Issues, 6(1), 294-300.
• İğdeli, A. (2019). Ar-ge ve eğitim harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3), 2517-2538.
• Khan, F., Noor, S., ve Rahman, G. (2022). Does schooling contribute to economic growth? a comparative study in Pakistan and Afghanistan. Pakistan Journal of Social Sciences, 42(3), 535-545.
• Kocourek, A., ve Nedomlelová, I. (2018). Three levels of education and the economic growth. Applied Economics, 50(19), 2103-2116.
• Korkmaz, S. (2010). Türkiye’de ar-ge yatırımları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin VAR modeli ile analizi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 5(20), 3320-3330.
• Köksel, B. ve Tecirli, S. (2023). Türkiye’de eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi üzerine ampirik bir analiz. Anasay, (23), 71-104.
• Köprücü, Y. ve Sarıtaş, T. (2017). Türkiye’de eğitim ve ekonomik Büyüme: eşbütünleşme yaklaşımı. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(2), 77-89.
• Köse, Z., Gölpek, F. ve Erkılıç, T. A. (2022). Eğitim Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerinde Etkisi Var mı?. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 492-503.
• Liu, G. (2011). Measuring the stock of human capital for comparative analysis: an application of the lifetime income approach to selected countries. OECD Statistics Working Paper no. 2011/06. doi:10.1787/18152031.
• Lucas Jr, R. E. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of monetary economics, 22(1), 3-42.
• Lurz, W., ve A. Goujon. (2001). The World’s changing human capital stock: multi-state population projections by Educational Attainment. Population and Development Review, 27 (2): 323–339. doi:10.1111/j.1728- 4457.2001.00323.x.
• Mankiw, N. G., Romer, D., ve Weil, D. N. (1992). A contribution to the empirics of economic growth. The quarterly journal of economics, 107(2), 407-437.
• Maneejuk, P. ve Yamaka, W. (2021). The impact of higher education on economic growth in ASEAN-5 countries. Sustainability, 13(2), 520.
• Manga, M., Bal, H., Algan, N., ve Kandır, E. D. (2015). Beşerî sermaye, fiziksel sermaye ve ekonomik büyüme ilişkisi: Brics ülkeleri ve Türkiye örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 45-60.
• Narayan, P. K. (2005). The saving and investment nexus for China: evidence from cointegration tests. Applied economics, 37(17), 1979-1990.
• Nehru, W., E. Swanson, ve A. Dubey. (1995). A New Database on Human Capital Stock Sources, Methodology, and Results. Journal of Development Economics 46 (2): 379–401. doi:10.1016/0304-3878(94) 00054-G.
• Neycheva, M. ve Joensen, K. (2019). Higher Educational Attainment for Growth: The MRW Model for Iceland, Scandinavian Journal Of Educational Research, 63(3), 301-316.
• Nowak, A. Z. ve Dahal, G. (2016). The contribution of education to economic growth: Evidence from Nepal. International Journal of Economic Sciences, 5(2), 22-41.
• Özsoy, C. (2009). Türkiye’de eğitim ve iktisadi büyüme arasındaki ilişkinin VAR modeli ile analizi. The Journal of Knowledge Economy & Knowledge Management, 4(1), 71-83.
• Pamuk, M. ve Bektaş, H. (2014). Türkiye’de eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: ARDL sınır testi yaklaşımı. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 77-90.
• Pesaran, M. H. ve Shin, Y. (1995). An autoregressive distributed lag modelling approach to cointegration analysis (Vol. 9514). Cambridge, UK: Department of Applied Economics, University of Cambridge.
• Pesaran, M. H., Shin, Y., ve Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of applied econometrics, 16(3), 289-326.
• Pegkas, P. (2014). The link between educational levels and economic growth: A Neoclassical approach for the case of Greece. International Journal of Applied Economics, 11(2), 38-54.
• Phillips, P. C. ve Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346.
• Rebelo, S. (1991). Long Run Policy Analysis and Long Run Growth. Journal of Political Economy, 99 (3): 500–521.
• Romer, P. M. (1986). Increasing Returns and Long-Run Growth. The Journal of Political Economy, 94 (5): 1002– 1037. doi:10.1086/261420.
• Romer, P. M. (1990). Endogenous Technological Change. The Journal of Political Economy, 98 (5): 71–102. Savrul, B. K. ve Tunç, Ö. (2021). Econometric Analysis of Impact on Economic Growth of Education Expenditures in Turkey. Journal of Applied & Theoretical Social Sciences, 3(2).
• Solow, R. M. (1956). A Contribution to the Theory of Economic Growth. The Quarterly Journal of Economics, 70 (1): 65–94. doi:10.2307/1884513.
• Tunç, M. (1993). Türkiye’de eğitimin ekonomik kalkınmaya etkisi. Dokuz Eylül Üniv. İİBF Dergisi, 8(2), 1-32.
• Uğur, B. ve Atılgan, D. (2023). Beşerî Sermayenin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Kırılgan Beşli Örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 24(1), 181-198. https://doi.org/10.31671/doujournal.1130335
• Villela, R. ve Paredes, J. J. (2022). Empirical analysis on public expenditure for education, human capital and economic growth: evidence from Honduras. Economies, 10(10), 241.
• Yakışık, H. ve Çetin, A. (2014). Eğitim, sağlık ve teknoloji düzeyinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: ARDL sınır test yaklaşımı. Sosyoekonomi, 21(21).
• Yakubu, I. N. ve Gunu, I. M. (2022). The impact of government educational expenditure policy and school enrolment on economic growth in Ghana (1970-2017). Asian Journal of Research in Education and Social Sciences, 3(4), 107-117.
• Yürük, B. ve Acaroğlu, H. (2021). Türkiye’de eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin doğrusal olmayan analizi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 16(63), 1301-1317.