Arama Kurtarma Görev Giysileri İçin Fonksiyonel Tasarım Önerileri

Öz

Gerektiğinde kendi canlarını hiçe sayarak fedakârca çalışan arama kurtarma personelinin görevleri esnasında giydikleri giysilerin tasarımı, kumaşı ve konfor özellikleriyle dikkat çekici olmaları gereklidir. Bu giysiler söz konusu olduğunda koruyucu ve fonksiyonel giysi, teknik tekstiller ve ergonomi, giysi tasarımları gibi kavramlar ve yasal mevzuat öne çıkmaktadır. Bu çalışmada konuyla ilgili gerekli literatür çalışması sırasında ilgili araştırmalar ve yapılan uygulamalar da detaylıca incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise arama kurtarma giysisi kullanıcıları için dört adet fonksiyonel giysi tasarımları yapılmıştır. Tasarımlarda giysinin üretileceği tekstil yüzeyi kapsam dışı bırakılmış; giysinin kalıp özellikleri itibariyle konforlu kullanım imkanı sunacak model detayları belirlenmeye çalışılmıştır. Tüm tasarımların ortak özellikleri mont ve pantolondan oluşan iki parçalı olması ve giysilerin her iki yüzünün de giyilebilir olarak tasarlanmasıdır. Giysilerin dış yüzü görev giysisi, iç yüzü ise sivil bir giysi olarak kullanılacaktır. Öncelikle üç adet model tasarımı yapılmıştır. Geliştirilen son model ise modelden model geliştirilerek yapılan önceki tasarımların belirli detaylarının birleştirilmesi ile elde dilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Koruyucu giysi
• arama kurtarma
• fonksiyonel giysi tasarımı
• görev giysisi

Functional Design Ideas for Search and Rescue Task Clothing

Öz

The design, fabric, and comfort features of the clothing worn by search and rescue personnel, who work selflessly and risk their own lives when necessary, must be noteworthy. When it comes to this clothing, concepts such as protective and functional clothing, technical textiles, ergonomics, and clothing design, as well as legal regulations, come to the fore. This study includes a detailed review of relevant research and applications during the necessary literature review on the subject. In the final section of the study, four functional garment designs were created for search and rescue garment users. The textile surface on which the garment would be produced was excluded from the designs; model details that would offer comfortable use based on the garment's pattern characteristics were determined. The common features of all designs are that they consist of two pieces, a jacket and pants, and that both sides of the garments are designed to be wearable. The outer side of the garments will be used as workwear, while the inner side will be used as civilian clothing. Initially, three model designs were created. The final model developed was obtained by combining specific details from the previous designs, which were developed from model to model.

Anahtar Kelimeler

• Protective clothing
• search and rescue
• functional clothing design
• duty uniform

Kaynakça

1. Altaş, S., & Yılmaz, E. (2019). İtfaiyeci giysilerinin koruma performansının şekil hafızalı yay kullanılarak geliştirilmesi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 7(2), 313–320.
2. Başbakanlık (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı). (2017). Afet ve Acil Durum Arama Kurtarma Birlikleri ile İl Afet ve Acil Durum Arama Kurtarma Ekipleri Kıyafet Yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 30062) https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/05/20170510-1.htm
3. Black, S., Kapsali, V., Bougourd, J., & Geesin, F. (2005). Fashion and function – Factors affecting the design and use of protective clothing. In R. A. Scott (Ed.), Textiles for protection (pp. 60–89). Woodhead Publishing. https://doi.org/10.1533/9781845690977.1.60
4. Bulgun, E. Y., & Yılmaz, M. (2010). İtfaiye elbiseleri tasarımında son gelişmeler. Tekstil ve Mühendis, 17(77), 19–28.
5. Byrne, C. (2006). Teknik tekstiller piyasası – Genel bakış. In Teknik Tekstiller El Kitabı (pp. 1–27). The Textile Institute, Türk Tekstil Vakfı.
6. Cankaya, Ş., & Sünter Eroğlu, N. (2024). Akıllı tekstiller tasarım alanında öne çıkan tasarımcılar ve yeni bir model önerisi. STAR Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi, 5(8), 57–81.
7. Çelikkanat, A. B. (2003). Teknik Tekstiller (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
8. Çoban, S., & Namlıgöz, E. S. (2005). Termofizyolojik giysi konforu ve test cihazları. Tekstil ve Konfeksiyon Dergisi, Mart, 245–252.

9. Dursun, M. (2017). Fonksiyonel bir itfaiyeci giysisi tasarımı ve termal performans değerlendirmeleri (Yayımlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
10. Elibüyük Aras, S., Çörekcioğlu, M., Yılmaz, A., Yıldırım, F. F., Tasan Koptur, P., & Demir, Ö. (2023). Farklı fonksiyonel hammaddelerden üretilen soğuktan koruyucu giysilerin ısı yalıtım ve sıvı transfer özelliklerinin incelenmesi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 9(1), 41–56.
11. Eray, F., Aras, E., & Öztürk, Z. (1999). Alevden koruma kumaşlarda giysi tasarımları. Standart Dergisi, Şubat, 57.
12. Erol, Ş. (2009). Sivil savunma alanında kullanılmak üzere yeni teknolojilerle üretilen kumaşlardan giysi tasarımları oluşturma (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
13. Gök, M. (2018). Tasarımda elektronik tekstiller. International Journal of Social Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(26), 933–940. https://doi.org/10.26450/jshsr.437
14. Gönen, E., Bayraktar, M., & Özgen, Ö. (1991). Hazır giyim üretiminde antropometri. 3. Ergonomi Kongresi, Milli Prodüktivite Yayınları, 441, 118–131.
15. Gülsevin, N. (2005). Spor giysilerin konfor özellikleri üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, Tekstil Mühendisliği Bölümü.
16. Huck, J. (1991). Restriction to movement in fire-fighter protective clothing: Evaluation of alternative sleeves and liners. Applied Ergonomics, 22(2), 91–100.
17. İçişleri Bakanlığı. (2025). İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri Arama ve Kurtarma Personeli Kıyafet Yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 33022). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/09/20250919-1.htm
18. Kanat, Z. E. (2023). Teknik ve akıllı tekstillerin spor giysi tasarımında kullanımı. Turkish Journal of Fashion Design and Management, 5(2), 105–124.
19. Kara, Ş. (2017). Fonksiyonel bir spor giysisi tasarımı (Yayımlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
20. Kara, Ş., & Yeşilpınar, S. (2017). Fonksiyonel bir yelken giysisi tasarımı için sporcu gereksinimlerinin belirlenmesi. Tekstil ve Mühendis, 24(108), 290–304. https://doi.org/10.7216/1300759920172410809
21. McCann, J., & Bryson, D. (Eds.). (2009). Smart clothes and wearable technology. Woodhead Publishing / CRC Press.
22. Mecit, D., Ilgaz, S., Duran, D., Başal, G., Gülümser, T., & Tarakçioğlu, I. (2007). Teknik tekstiller ve kullanım alanları [Technical textiles and applications]. Tekstil ve Konfeksiyon, 2, 79–82.
23. Rosanblad, W. E. (1985). User-oriented product development applied to functional clothing design. Applied Ergonomics, 16(4), 279–287.
24. Sabancı, A. (1999). Ergonomi. Baki Kitabevi, Adana.
25. Scott, R. A. (2005). Textiles for protection. Woodhead Publishing.
26. Şen Kılıç, A., & Öndoğan, Z. (2021). Moda tasarımda ergonomi ve antropometri. İksad Yayınevi, Ankara.
27. Teyeme, Y., Malengier, B., Tesfaye, T., Ciesielska-Wrobel, I., Musa, A. B. H., & Van Langenhove, L. (2021). A review of contemporary techniques for measuring ergonomic wear comfort of protective and sport clothing. AUTEX Research Journal, 21(1), 32–47. https://doi.org/10.2478/aut-2019-0076
28. Umbach, K. H. (1993). Mikroliflerden yapılmış tekstillerde nem taşıma ve giysi konforu. Melliand, 2, 174.
29. Vural, T., Koç, F., Koca, E., & Pamuk, B. (2006). Geleneksel kadın giysilerinde kol formu özelliklerinin giysi konforu açısından incelenmesi. Ulusal Ergonomi Kongresi Bildiriler Kitabı, 343–349.
30. Watkins, S., & Dunne, L. (2015). Functional clothing design: From sportswear to spacesuits. Bloomsbury. https://doi.org/10.5040/9781501303715
31. Yıldırım, K., Aydın, N., Çelikbilek, A., & Güçer, Ş. (2002). Kaliteli yaşam için teknik tekstiller ve kullanım alanları. Kimya Teknolojileri Dergisi, Sayı 17, Mayıs.
32. Yılmaz, M. (2010). İtfaiye elbiseleri için akıllı bir giysi tasarımı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
33. Zhou, W., Reddy, N., & Yang, Y. (2005). Overview of protective clothing. In R. A. Scott (Ed.), Textiles for protection (pp. 3–30). Woodhead Publishing. https://doi.org/10.1533/9781845690977.1.3