The Analysis of Türkiye-U.S. Relations from the Perspective of Neoclassical Realism During Barack Obama’s Presidency

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 1 , 109 - 130 , 01.07.2025

Mehmet Alperen Önal , Mustafa Onur Tetik

https://izlik.org/JA86YP59RZ

Öz

This study examines the changes in Türkiye-U.S. relations during Barack Obama's presidency through the lens of Neoclassical Realism. In the framework of Neoclassical Realism, it is possible to evaluate the foreign policies of states not only through the structure of the international system but also through internal dynamics and the perceptions of decision-makers. In the article, Türkiye's relations with the U.S. between 2009 and 2016 are examined through this approach and placed into a theoretical framework. Türkiye-U.S. relations were redefined in the post-Cold War period. The relations, which had followed a fluctuating course until Obama’s presidency, started to improve during his first term and were shaped around the concept of a "Model Partnership." However, the pursuit of a more independent foreign policy in response to U.S. pressure on Iran and incidents like the Mavi Marmara crisis with Israel caused tensions in the relationship during this period. By Obama's second term, a sharp negative shift had occurred in the relationship. The Syrian civil war, U.S. support for the PYD/YPG, the 2016 coup attempt in Türkiye, and the perception that the U.S. was sheltering FETÖ—the group believed to have orchestrated the coup —pushed the relationship beyond manageable crises. Türkiye's security concerns increased during this period, and perceptions of the U.S. became more negative. The systemic signals coming from the U.S. were increasingly interpreted negatively by Türkiye's decision-makers, acting as an intervening variable. In this period, factors such as decision-makers' perceptions became more decisive than system-based independent variables in determining political outcomes from Türkiye's perspective. This dynamic continued into the post-Obama era, making the skeptical interpretation of U.S.-originated systemic signals by Turkish decision-makers a relatively permanent aspect of relations, independent of American leadership.

Anahtar Kelimeler

Turkish foreign policy , Türkiye-US relations , Neoclassical Realism , Barack Obama , Decision-makers

BARACK OBAMA’NIN BAŞKANLIK DÖNEMLERİNDE TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİNİN NEOKLASİK REALİZM PERSPEKTİFİNDEN ANALİZİ

https://izlik.org/JA86YP59RZ

Öz

Bu çalışma, Barack Obama’nın başkanlık dönemlerinde Türkiye-ABD ilişkilerinde yaşanan değişimleri Neoklasik Realizm çerçevesinden ele almaktadır. Neoklasik Realizm perspektifinden, devletlerin dış politikalarını yalnızca uluslararası sistemin yapısı ile değil, aynı zamanda iç dinamikler ve karar alıcıların algıları üzerinden değerlendirmek mümkündür. Makalede, Türkiye’nin 2009-2016 yılları arasında ABD ile olan ilişkileri bu yaklaşım minvalinde incelenerek kuramsal bir çerçeveye oturtulmuştur. Türkiye-ABD ilişkileri, Soğuk Savaş sonrası dönemde yeniden tanımlanmıştır. Obama’nın başkanlık dönemine kadar inişli çıkışlı bir seyir izleyen ilişkiler Obama’nın ilk dönemi ile birlikte olumlu seyretmeye başlamış ve özellikle “model ortaklık” kavramı etrafında şekillenmiştir. Ancak özellikle İran’a yönelik ABD baskılarına karşı daha bağımsız bir dış politika izlenmesi ve ABD’nin İsrail ile yaşanan Mavi Marmara olayına verdiği tepki gibi durumlar bu dönemde ilişkilerde gerilime yol açmıştır. İkinci döneme gelindiğinde ise ilişkilerde keskin bir olumsuz kırılma yaşanmıştır. Suriye iç savaşı, PYD/YPG’ye verilen ABD desteği, Türkiye’de 2016 yılında yaşanan darbe teşebbüsü ve bu teşebbüsün planlayıcısı olduğu düşünülen FETÖ’nün ABD tarafından himaye edildiği algısı ilişkilerdeki yönetilebilir krizlerin ötesine geçmiştir. Türkiye’nin güvenlik endişeleri bu süreçte artmış, ABD’ye yönelik algıları olumsuz yönde etkilenmiş ve sistemden gelen sinyaller artık bir ara değişken olarak karar alıcılar tarafından ABD politikasının hilafına yorumlanmaya başlamıştır. Karar alıcıların algıları gibi ara değişkenler bu dönemde sistem kaynaklı bağımsız değişkenlerin Türkiye açısından politik çıktı üretmesinden daha belirleyici hale gelmiştir. Bu durum Obama sonrası döneme de sirayet ederek, ABD kaynaklı sistemik sinyallerin Türkiye’de karar alıcılar tarafından milli menfaatler açısından şüphe ile yorumlanması durumunu Amerikan liderliğinden bağımsız olarak görece kalıcı hale getirmiştir.

Anahtar Kelimeler

Türk dış politikası , Türkiye-ABD ilişkileri , Neoklasik Realism , Barack Obama , karar alıcılar

Kaynakça

• Akbaş, Z., Çelik, A., H., Duman, M. (2019). İkinci yüzyılında işbirliği ve çatışma sarmalında Türk Amerikan ilişkileri, Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 3 (19), s. 2226-2258. doi: 10.26466/opus.532884
• Aljezeera Türk, (2015). Eğit donat anlaşması imzalandı, (20 Şubat), Erişim Tarihi: 12 Haziran 2021.http://www.aljazeera.com.tr/haber/egit-donat-anlasmasi-imzalandi
• Aslan, S., Taylan, E.& Baştuğ, D. (2016), Gezi Parkı Eylemlerinin Farklı Boyutlarıyla Bir Değerlendirmesi, Birey ve Toplum Dergisi, 6 (12), s. 153-177.
• Ayata A., Ercan, M. (2007). Soğuk Savaş Sonrası Ortaya Çıkan Bölgesel Sorunlar Bağlamında Türkiye ABD İlişkilerinin Kazandığı Yeni Boyutlar, Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 2, s. 18-32.
• Aydın, E. (2019). AB’nin Güvenliği ve Türkiye’nin Rolü: NATO Füze Kalkanı, AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7 (16), s. 719-735.
• Aydın, M., S. (2021). Türkiye-ABD ilişkilerinde güvenliği etkisi, (Yüksek Lisans Tezi), Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Anadolu Ajansı, (2016). MHP genel başkanı Bahçeli: Hainlerin ardında CIA ve Pentagon duruyorsa sorun var demektir, (27 Temmuz), Erişim Tarihi: Ocak 2021. https://www.aa.com.tr/tr/15-temmuz-darbe-girisimi/mhp-genel-baskani-bahceli-hainlerin-ardinda-cia-ve-pentagon-duruyorsa-sorun-var-demektir/615708
• Bağbaşlıoğlu, A. (2020). 2023’e doğru küresel ve bölgesel gelişmeler karşısında Türk Dış Politikası, Y. Sarıkaya (Ed). Uluslararası Güvenlik, Terörizm, NATO ve Türkiye, (s. 365-393), Ankara: TASAV.
• Bayram, A. (2019). 2000’lerde Türk-Amerikan ilişkileri, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Büyükkaya, K. (2019). Obama dönemi Türk-Amerikan ilişkileri (müttefiklikten çatışmaya), (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• BBC Türkçe, (2013). Mavi Marmara: İsrail, Türkiye'den özür diledi, (22 Mart), https://www.bbc.com/turkce/haberler/2013/03/130322_israil_turkiye_ozur
• BBC Türkçe, (2013). Davutoğlu’ndan Kerry’ye yanıt: Türkiye 2. sınıf demokrasi değil, (5 Haziran), Erişim Tarihi: Mart 2023. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2013/06/130605_davutoglu_kerry
• BBC Türkçe, (2013). Çin’e füze ihalesi, NATO’ya ‘one minute’ mi?, (29 Eylül), Erişim Tarihi: Haziran 2023. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2013/09/130929_turkiye_cin_fuze
• BBC Türkçe, (2014). Türkiye peşmergenin Kobani'ye geçişine yardım edecek, (20 Ekim), Erişim Tarihi: Haziran 2023. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2014/10/141020_turkiye_barzani_kobani_koridor
• Cankurtan, B., S.& Gençkaya, F. Y. (2017). Suriye krizi bağlamında Obama dönemi Türkiye-ABD ilişkilerinde değişen güvenlik ortaklığı, International Journal of Academic Value Studies, 3 (11), s. 141- 150. doi: 10.23929/javs.216
• Cengiz, R. (2009). NATO’ya giriş sürecinde Türk-Amerikan ilişkileri ve Amerikan askeri yardımlarının Türk Silahlı Kuvvetlerine etkisi, (Doktora Tezi), Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Deniz, Y. (2022). İttifak parametreleri çerçevesinde Türkiye-ABD ilişkilerinin Obama ve Trump dönemleri bağlamında karşılaştırmalı bir analizi, (Doktora Tezi), Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Dışişleri Bakanlığı, (2010). Dışişleri bakanı Davutoğlu'nun İran ile varılan nükleer uzlaşı ile güncel dış politika gelişmeleri hakkında basın toplantısı metni, (18 Mayıs), Erişim Tarihi: Haziran 2023. https://www.mfa.gov.tr/bakan-davutoglu_nun-iran-ile-varilan-nukleer-uzlasi-ile-guncel-dis-politika-gelismeleri-hakkinda-basin-toplantisi-metni.tr.mfa
• Dışişleri Bakanlığı, (2014). Dışişleri bakanı sayın Mevlüt Çavuşoğlu’nun NTV televizyonuna verdikleri özel mülakat, (21 Ekim), Erişim Tarihi: Haziran, 2023. https://www.mfa.gov.tr/disisleri-bakani-sayin-mevlut-cavusoglu_nun-ntv-televizyonuna-verdikleri-ozel-mulakat_-21-ekim-2014.tr.mfa
• Doğan, Z. (2019). Türkiye-ABD ilişkilerinin temel dinamikleri ve stratejik ittifak boyutu, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9 (2), s. 133-156.
• Efegil, E.& Musaoğlu, N. (2009). Soğuk Savaş sonrası dönemin uluslararası sisteminin yapısına ilişkin görüşler üzerine bir eleştiri, Gazi Akademik Bakış Dergisi, 2 (4), s. 1-24.
• Egeli, S., Güvenç, S. (2012). NATO’nun füze savunma sistemi ve Türkiye, Ortadoğu Analiz, 4 (40), s. 19- 30.
• Ertoy, B. (2019). Uluslararası ilişkilerde realist geleneğin dönüşümü ve neoklasik realizm, Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi Dergisi, 1 (1), s. 1-26.
• Fakı, A., A. (2022). Suriye İç Savaşı’nın Türkiye-Amerika Birleşik Devletleri ilişkilerine etkisi, (Yüksek Lisans Tezi), Bursa: Bursa Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Genç, B., G. (2020). Ak Parti iktidarı döneminde Türkiye-ABD ilişkileri, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gençkaya, F. (2017). Suriye krizi bağlamında Obama dönemi Türkiye-ABD ilişkilerinde değişen güvenlik ortaklığı, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: Yıldık Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gülmez, S., B., Gülmez, D., B., & Dursun, M. (2020). Trump dönemi Türk-Amerikan ilişkilerine neoklasik realist yaklaşım, E. Sıvış (Ed). Türk Amerikan İlişkilerinde Değişen Dengeler Dün-Bugün, (ss. 167-195), İstanbul: Libra Kitapçılık ve Yayıncılık.
• Hürriyet, (2013). Dış politikada “değerli yalnızlık” dönemi, (21 Ağustos), Erişim Tarihi: 10 Haziran 2021. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/dis-politikada-degerli-yalnizlik-donemi-24553602
• Kılıçer, E., M. (2019). Soğuk Savaş dönemi ve sonrasında Türkiye-ABD ilişkilerinin karşılaştırmalı analizi, (Yüksek Lisans Tezi), Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kiraz, S. (2018). Suriye iç savaşındaki Türk dış politikasının neoklasik realizmin bakış açısından analizi, (Doktora Tezi), Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kiraz, S. (2020). Bir dış politika analizi yaklaşımı olarak neoklasik realizmin incelenmesi, Ömer Halis Demir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13 (4), 665-686. doi: 10.25287/ohuiibf.703693
• Kitchen, N. (2010). Systemic pressures and domestic ideas: A neoclassical realist model of grand strategy formation, Review of International Studies, 36 (1), 117-143. doi: 10.1017/S0260210509990532
• Koparır, İ., V. (2021, Spring) İki müttefik ülkenin döngüsel ilişkisi: Türkiye-ABD [Tam Metin Bildiri]. Ö. Gökkaya, İ. Kılıçaslan, B. Demir, M. Of (Ed). International Marmara Social Sciences Congress (Spring 2021) içinde (ss. 218-224). Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi
• Kurtbağ, Ö. (2015). Obama döneminde Türk-Amerikan ilişkileri: Model ortaklıktan eksen kaymasına iniş çıkışlar ve ayrışan çıkarlar, Siyaset Ekonomik ve Yöntem Araştırmaları Dergisi, 3 (2), s 185-207.
• Lobell, S. E. (2009). The assesment, the state, and foreign policy: A neoclassical realist model, S., E. Lobell., N. M. Ripsman & J. W. Taliaferro. Jeffrey W. (Ed). Neoclassical Realism, The State, and Foreign Policy, (pp. 42-74), Cambridge: Cambridge University Press.
• Lobell, S. E., Ripsman, N. M. & Taliaferro, J. W. (2009). Introduction: Neoclassical realism, Lobell, S. E., Ripsman, N.M. & Taliaferro, J. W (Ed). The State, and Foreign Policy, Neoclassical Realism and Theories of Foreign Policy, (pp. 1-41), Cambridge: Cambridge Univesity Press.
• Molla, A. (2009). Soğuk Savaş sonrası körfez krizleri ve Türkiye-ABD-NATO ilişkileri, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7 (11), s. 29-45.
• NTV, (2009). Obama manşetlerde: Gönülleri fethetti, (7 Nisan), Erişim Tarihi: Haziran 2023. https://www.ntv.com.tr/turkiye/obama-mansetlerde-gonulleri-fethetti,y4OGaQVeAUOiCroW8zO8Zw
• Örmeci, O. (2020). Türkiye-ABD ilişkilerinde 8 büyük kriz, International Journal of Economics Administrative and Social Sciences, 3 (2), s. 63-84.
• Özan, Ö. (2020). Neoklasik realizm çerçevesinde ABD’nin arktik politikası: ulusal güvenlik ve enerji politiğinin analizi, (Yüksek Lisans Tezi), Ankara: Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Rathbun, B. (2008). A rose by any other name: Neoclassical realism as the logical and necessary extension of structural realism, Security Studies, 17 (2), 294-321. doi: 10.1080/09636410802098917
• Rose, G. (1998). Neoclassical realism and theories of foreign policy, World Politics, 51 (1), 144-172. doi: 10.1017/S0043887100007814
• Selçuk, Z. (2020). Obama ve Trump dönemi Türk-Amerikan ilişkileri, E. Sıvış (Ed). Türk Amerikan İlişkilerinde Değişen Dengeler: Dün, Bugün, (ss. 135-166), İstanbul: Libra Kitapçılık ve Yayıncılık.
• Seren, M. (2021). Türk istihbaratının değişen dinamikleri: Son 10 yılda reform, siyasa ve operasyonel açılım, TESAM Akademi Dergisi, 8 (2), s. 371-405. doi: 10.30626/tesamakademi.956792
• SETA (2009). Obama’nın Türkiye ziyareti mesajın kendisi, (10 Mayıs), Erişim Tarihi: Haziran 2023. https://www.setav.org/obamanin-turkiye-ziyareti-mesajin-kendisi/
• Sinkaya, B. (2010). İran nükleer programı karşısında Türkiye’nin tutumu ve uranyum takası mutabakatı, Ortadoğu Analiz, 2 (18), s. 66-78.
• Sterling-Folker, J. (2009). Neoclassical realism and identity: Peril despite profit across the taiwan strait, Lobell, S. E., Ripsman, N.M. & Taliaferro, J. W. (Ed). Realism and Theories of Foreign Policy, (pp. 99- 138), Cambridge: Cambridge Univesity Press.
• TCCB (2014). Dünya 5’ten büyüktür; BM küresel ve bölgesel sorunlara ağırlığını koymalıdır, Erişim Tarihi: Haziran 2023. https://www.tccb.gov.tr/haberler/410/1373/dunya-5ten-buyuktur-bm-kuresel-ve-bolgesel-sorunlara-agirligini-koymalidir
• Tetik, M. O. (2021) Discursive reconstruction of civilisational-self: Turkish national identity and the European Union (2002–2017), European Politics and Society, 22 (3), s. 374-393.
• Topal, C. (2013). Soğuk Savaşın ilk yıllarında Türkiye-ABD ilişkilerinde ekonomik yardımların etkisi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6, s. 111-121.
• Topchi, A. (2021). Türkiye-ABD ilişkilerinde gerilimler (2002-2021), S-400 örneği, (Yüksek Lisans Tezi), Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Uzgel, İ. (2020). ABD ve NATO’yla ilişkiler, B. Oran (Ed). Türk Dış Politikası Cilt 3(4. Baskı), (s. 249- 336), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Ülgül, M. (2019). Erdogan’s personal diplomacy and Turkish foreign policy, Insight Turkey 21 (4), s. 161- 182. doi: 10.25253/99.2019214.09
• Yeltin, H. (2019). Neoklasik realizm bağlamında son dönem Türkiye-Rusya ilişkileri, (Yüksek Lisans Tezi), Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yılmaz, B. (2019). Barack Obama’nın ikinci başkanlık dönemi’nde Türk-Amerikan ilişkiler: 2012-2016, (Yüksek Lisans Tezi), Ankara: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yılmaz, E., A. (2022). 2016 yılından günümüze Türkiye-ABD ilişkilerinin güvenlik bağlamında değerlendirilmesi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (73), s. 53-71. doi: 10.51290/dpusbe.1068073
• Yılmaz, İ., S. (2021). Neoklasik realizm perspektifinden Türk-Rus ilişkilerinde lider faktörü, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.