AN ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP BETWEEN HEALTH EXPENDITURES, ECONOMIC GROWTH AND LIFE EXPECTANCY AT BIRTH USING THE TODA-YAMAMOTO CAUSALITY ANALYSIS

Öz

This study examines the causality between per capita health expenditures, per capita gross domestic product and life expectancy at birth in Turkey for the period 1999-2023 using the Toda-Yamamoto analysis. The stationarity of the series was examined using unit root tests, and the series became stationary in the first difference. Subsequently, the Toda-Yamamoto causality test was applied after determining the appropriate lag length. The findings obtained from the analysis indicate a unidirectional causality from health expenditures to economic growth. During the period in question, it was found that neither health expenditures nor economic growth had a significant effect on life expectancy at birth. The analysis results show that an increase in health expenditures positively affects economic growth, but neither economic growth nor an increase in health expenditures has a significant effect on life expectancy at birth. This situation reveals that health expenditures and gross domestic product are not the only determinants of life expectancy at birth, and that, in addition to increasing the amount of spending, policies aimed at improving access to health services, the quality of health services, and health literacy should also be prioritized. Keywords: Health economics, health expenditures, economic growth, causality test

Anahtar Kelimeler

• Health economics
• health expenditures
• economic growth
• causality test

SAĞLIK HARCAMALARI, EKONOMİK BÜYÜME VE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TODA-YAMAMOTO NEDENSELLİK ANALİZİ İLE İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 1999-2023 dönemi için kişi başı sağlık harcamaları, kişi başı gayri safi yurtiçi hasıla ve doğuşta beklenen yaşam süresi arasındaki nedenselliği Toda-Yamamoto analizi ile ele almaktadır. Serilerin durağanlığı birim kök testleri ile incelenmiş ve seriler birinci farkta durağan hale gelmiştir. Ardından uygun gecikme uzunluğu belirlenerek Toda-Yamamoto nedensellik testi uygulanmıştır. Yapılan analiz sonucunda elde edilen bulgular, sağlık harcamalarından ekonomik büyümeye doğru tek yönlü bir nedenselliğin olduğunu göstermektedir. İlgili dönemde, sağlık harcamalarının veya ekonomik büyümenin doğuşta beklenen yaşam süresi üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı tespit edilmiştir. Analiz sonuçları, sağlık harcamalarındaki artışın ekonomik büyümeyi olumlu yönde etkilediğini ancak ekonomik büyümedeki ve sağlık harcamalarındaki artışın doğuşta beklenen yaşam süresi üzerinde belirgin bir etki yaratmadığını göstermektedir. Bu durum sağlık harcamaları ve gayri safi yurtiçi hasılanın doğuşta beklenen yaşam süresi üzerinde tek belirleyici olmadığını, harcama miktarının artırılmasının yanı sıra sağlık hizmetlerine erişilebilirliğin, sağlık hizmet kalitesinin ve sağlık okuryazarlığının artırılmasına yönelik politikalara da ağırlık verilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Sağlık ekonomisi, sağlık harcamaları, ekonomik büyüme, nedensellik analizi

Anahtar Kelimeler

• Sağlık ekonomisi
• sağlık harcamaları
• ekonomik büyüme
• nedensellik analizi

Kaynakça

1. Akbal, F. (2021). Türkiye’de cari sağlık harcaması, ekonomik büyüme ve doğumda beklenen yaşam süresinin ARDL sınır testi ile analizi. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 6(1), 179-203. https://doi.org/10.52539/mad.880739 Barro, R. J. (1991). Economic growth in a cross section of countries. The quarterly journal of economics, 106(2), 407-443.
2. Barro, R. J. (1996). Health and economic growth. World Health Organization, 1-47.
3. Bhargava, A., Jamison, D. T., Lau, L. J., & Murray, C. J. (2001). Modeling the effects of health on economic growth. Journal of health economics, 20(3), 423-440.
4. Bloom, D. E., Canning, D., & Sevilla, J. P. (2001). The effect of health on economic growth: theory and evidence. National Bureau of Economic Research. 8587. https://doi.org/10.3386/w8587
5. Boz, C., Eren, F. & Günal, A. (2023). Causality Analysis for Non-Communicable Diseases, Obesity, and Health Expenditure: Toda Yamamoto Approach. Qeios. https://doi.org/10.32388/5EFAX4
6. Çeştepe, H., Yıldırım, E., & Yıldız, H. (2020). Türkiye’de Sağlığın Ekonomik Büyümeye Etkisi: 81 İl Düzeyinde Panel Gmm Kanıtları. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (28), 175-192. https://doi.org/10.18092/ulikidince.718228
7. Dormont, B., Oliveira Martins, J., Pelgrin, F., & Suhrcke, M. (2008). Health expenditures, longevity and growth. Longevity and Growth.
8. Elmi, Z. M., & Sadeghi, S. (2012). Health care expenditures and economic growth in developing countries: panel co-integration and causality. Middle-East Journal of Scientific Research, 12(1), 88-91.

9. Eryigit, S. B., Eryigit, K. Y., & Selen, U. (2012). The long-run linkages between education, health and defence expenditures and economic growth: evidence from Turkey. Defence and Peace Economics, 23(6), 559-574. https://doi.org/10.1080/10242694.2012.663577
10. Granger, C. W. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica: journal of the Econometric Society, 424-438.
11. Jaba, E., Balan, C. B., & Robu, I. B. (2014). The relationship between life expectancy at birth and health expenditures estimated by a cross-country and time-series analysis. Procedia Economics and Finance, 15, 108-114. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(14)00454-7
12. Kar, M. ve Taban, S. (2003). Kamu Harcama Çeşitlerinin Ekonomik Büyüme Üzerine Etkileri, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 58(3), 145-169.
13. Kaya, D. G., & Ezanoğlu, Z. (2020). OECD Ülkelerinde Kurumlar Vergisi Oranlarının Doğrudan Yabancı Yatırımlar Üzerine Etkisi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, (2020 Sonbahar Özel Sayı I/II), 30-37.
14. Kesbiç, C. Y., & Salman, G. (2018). Türkiye’de sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin tespiti: 1980-2014 VAR model analizi. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (639), 1163-1180.
15. Kutval, Y., & Demir, M. (2024). Türkiye’de Sosyal Güvenlik Sisteminin Ekonomik Etkileri: Sağlık Harcamaları ve Büyüme İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Hitit Ekonomi Ve Politika Dergisi, 4(2), 52-71. https://doi.org//hepdergi.1579849
16. Linden, M., & Ray, D. (2017). Life expectancy effects of public and private health expenditures in OECD countries 1970–2012: Panel time series approach. Economic Analysis and Policy, 56, 101-113.
17. Mahumud, R. A., Rawal, L. B., Hossain, G., Hossain, R., & Islam, N. (2013). Impact of life expectancy on economics growth and health care expenditures: a case of Bangladesh. Universal Journal of Public Health, 1(4), 180-186.
18. Mankiw, N. G., Romer, D., & Weil, D. N. (1992). A contribution to the empirics of economic growth. The quarterly journal of economics, 107(2), 407-437.
19. Mishra, P. K., & Mishra, S. K. (2015). The Triangulation Dynamics between Education, Health and Economic Growth in India. Journal of Commerce (22206043), 7(2).
20. Mushkin, S. J. (1962). Health as an Investment. Journal of political economy, 70(5, Part 2), 129-157.
21. Narayan, S., Narayan, P. K., & Mishra, S. (2010). Investigating the relationship between health and economic growth: Empirical evidence from a panel of 5 Asian countries. Journal of Asian Economics, 21(4), 404-411.
22. OECD (2025) Health expenditure and financing data and life expectancy. https://data-explorer.oecd.org/?fs[0]=Topic%2C0%7CHealth%23HEA%23&pg=0&fc=Topic&bp=true&snb=85 Erişim Tarihi: 25.02.2025.
23. OECD (2025) Gdp per capita (or per person) https://data-explorer.oecd.org/?fs[0]=Topic%2C0%7CEconomy%23ECO%23&pg=0&fc=Topic&bp=true&snb=281 Erişim Tarihi: 25.02.2025
24. Owumi, B. E., & Eboh, A. (2022). An assessment of the contribution of healthcare expenditure to life expectancy at birth in Nigeria. Journal of Public Health, 30(9), 2113-2121.
25. Öksüzler, O., & Turhan, A. (2005). Does better health promote economic growth in Turkey. International Journal of Business, Management and Economics, 1(4), 5-15.
26. Psacharopoulos, G., & Patrinos, H. A. (2018). Returns to investment in education: a decennial review of the global literature. Education Economics, 26(5), 445-458.
27. Radmehr, M., & Adebayo, T. S. (2022). Does health expenditure matter for life expectancy in Mediterranean countries?. Environmental Science and Pollution Research, 29(40), 60314-60326.
28. Ray, D., & Linden, M. (2020). Health expenditure, longevity, and child mortality: dynamic panel data approach with global data. International Journal of Health Economics and Management, 20(1), 99-119.
29. Şenol, O., & Gençtürk, M. (2021). Üst-orta gelir grubu ülkelere ait temel sağlık göstergelerinin panel veri analiz yöntemini kullanarak politik ekonomik açıdan incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(32), 1176-1195.
30. Taban, S. (2006). Türkiye'de sağlık ve ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisi. Sosyoekonomi, 4(4).
31. Tıraşoğlu, M., & Yıldırım, B. (2012). Yapısal kırılma durumunda sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye üzerine bir uygulama. Ejovoc (Electronic Journal of Vocational Colleges), 2(2), 111-117.
32. Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of econometrics, 66(1-2), 225-250.
33. Üzmez, O. (2006). Küreselleşmenin Türkiye'de sağlık sektörü ve sağlık harcamaları üzerindeki etkisi (Yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). Kocaeli Üniversitesi.
34. Wang, K. M. (2011). Health care expenditure and economic growth: Quantile panel-type analysis. Economic modelling, 28(4), 1536-1549. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2011.02.008