Psikolojik Danışman Adaylarında Etik Karar Verme Süreci: Senaryo Temelli Nitel Bir Analiz

Öz

Öz Bu çalışmada, psikolojik danışman adaylarının etik ikilemler karşısındaki karar verme süreçlerinin bağlamsal ve normatif boyutlarıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma deseni çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışma grubunu bir devlet üniversitesinin Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık programında öğrenim gören 10’u birinci sınıf, 10’u dördüncü sınıf olmak üzere toplam 20 öğrenci oluşturmuştur. Veriler, alanyazında sık karşılaşılan etik problem alanlarını temsil eden ve etik ikilemler içeren altı senaryo üzerinden, yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Toplanan veriler yönlendirilmiş içerik analizi ile analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcıların etik kararlarını tek bir normatif ilkeye dayandırmadıklarını; farklı etik perspektifleri bağlama, risk düzeyine ve ilişkisel dinamiklere bağlı olarak kullandıklarını göstermiştir. Özellikle risk ve zarar olasılığının arttığı durumlarda hak temelli yaklaşımlardan faydacılık ve ortak iyi perspektiflerine doğru belirgin bir kayma gözlenmiştir. Ayrıca aynı davranışsal kararların farklı katılımcılar tarafından farklı normatif gerekçelerle temellendirildiği belirlenmiştir. Bununla birlikte, etik kararların yalnızca bilişsel süreçlere dayanmadığı; kültürel normlar, aile içi roller ve duygusal tepkiler tarafından da şekillendiği belirlenmiştir. Etik eğitiminin kavramsal farkındalığı artırdığı, ancak karar verme örüntülerini sınırlı düzeyde etkilediği saptanmıştır. Sonuç olarak etik karar verme süreci, bağlamsal olarak aktive edilen çoklu etik perspektiflerin etkileşimiyle şekillenen dinamik ve çok katmanlı bir yapı olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Etik karar verme
• etik ikilem
• etik perspektifler
• psikolojik danışmanlık

Etik Beyan

“Psikolojik Danışman Adaylarında Etik Karar Verme Süreci: Senaryo Temelli Nitel Bir Analiz” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Gerekli olan etik kurul izinleri Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu'nun 28/04/2026 tarih ve 2026.07.010 sayılı kurul kararı ile alınmıştır.

Ethical Decision-Making Process in Psychological Counseling Candidates: A Scenario-Based Qualitative Analysis

Öz

This study aims to examine the decision-making processes of prospective psychological counselors in the face of ethical dilemmas, considering both contextual and normative dimensions. The research was conducted within the framework of a qualitative research design; the study group consisted of 20 students, 10 first-year and 10 fourth-year students, studying in the Department of Psychological Counseling and Guidance at a state university. Data were collected through semi-structured interviews conducted over six scenarios involving ethical dilemmas and analyzed using directed content analysis. The findings show that participants did not base their ethical decisions on a single normative principle; instead, they used different ethical perspectives depending on the context, risk level, and relational dynamics. A significant shift from rights-based approaches to utilitarian and common good perspectives was observed, particularly in situations where the risk and probability of harm increased. Furthermore, it was determined that the same behavioral decisions were justified by different normative reasons by different participants. However, it was also observed that ethical decisions are not solely based on cognitive processes; they are also shaped by cultural norms, family roles, and emotional responses. It has been found that ethics education increases conceptual awareness but has a limited effect on decision-making patterns. Consequently, the ethical decision-making process is considered a dynamic and multi-layered structure shaped by the interaction of multiple contextually activated ethical perspectives.

Anahtar Kelimeler

• Ethical decision-making
• ethical dilemmas
• ethical perspectives
• psychological counseling

Kaynakça

1. Akfert, S. K. (2012). Farklı kurumlarda çalışan psikolojik danışmanların yaşadıkları etik ikilemler ile bu ikilemler karşısındaki tutum ve davranışları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(3), 1791-1812. Alexander, C. S., & Becker, H. J. (1978). The use of vignettes in survey research. Public Opinion Quarterly, 42(1), 93-104. https://doi.org/10.1086/268432 American Counseling Association (2014). ACA code of ethics. https://www.counseling.org/resources/aca-code-of-ethics.pdf American Psychological Association (2017). Ethical principles of psychologists and code of conduct. https://www.apa.org/ethics/code Arslan, Ü. ve Sommers-Flanagan, J. (2018). Ethical beliefs of counseling students in Turkey. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44, 196-212. https://izlik.org/JA89YS49SB