Kamu Yararı Potansiyeli ve Kamu Zararı Riski Çerçevesinde Kamu İhalelerinde Fiyat Dışı Unsur Uygulaması: Türk İhale Sistemine Yönelik Değerlendirmeler

Öz

Fiyat dışı unsur uygulaması, ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesinde kullanılan teklif değerlendirme yöntemidir. Kaliteli ve uzun dönem maliyet etkin tedarik sürecinin sağlanması üzerine kurgulanan bu yaklaşım ile kıt kamu kaynağının etkin ve verimli bir şekilde kullanılması amaçlanmaktadır. Bu çalışmada Türk ihale sisteminde fiyat dışı unsur uygulamasının hukuki ve ekonomik boyutlarına odaklanılmakta ve uygulamanın kamu kaynağına olan etkisi araştırılmaktadır. Bu kapsamda Elektronik Kamu Alımları platformundan elde edilen dokümanların incelenmesi suretiyle fiyat dışı unsur kullanımının yoğunluğu, türü ve ihaleyi kazanan teklif üzerindeki etkilerine yönelik değerlendirmelerde bulunulmaktadır. Çalışma sonucunda Kamu İhale Genel Tebliği’nde yer alan düzenlemelerin normlar hiyerarşisine, fiyat dışı unsur uygulamasının ruhuna ve kamu yararı anlayışına aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Tebliğ doğrultusunda hizmet alımları ve yapım işlerinde uygulanan fiyat dışı unsur uygulamalarının kamu yararına olan etkisinin somut ve ölçülebilir olmadığı tespit edilmiştir. Buna rağmen ihalelerin yaklaşık %10’una yakınında en düşük teklif bedelinin tercih edilmediği gözlemlenmiştir. Bu doğrultuda kamuya faydası somut ve ölçülebilir olmayan ve ek katkılar sunmayan fiyat dışı unsur kriterlerinin kamu faydasından ziyade kamu kaynağında yersiz azalmaya neden olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kamu İhalesi
• Kamu Harcaması
• Fiyat Dışı Unsur
• Kamu Yararı
• Kamu Zararı.

Regulation of Non-Price Factors in Public Procurements within the Framework of Public Welfare Potential and Public Loss Risk: Assessments of the Turkish Procurement System

Öz

The non-price factor method is a procurement evaluation method used to assess the most economically advantageous bid. This approach aims to ensure the effective and efficient use of scarce public resources by completing the procurement process with high quality and at the lowest possible cost over the long term. This study focuses on the legal and economic dimensions of the application of non-price factors in the Turkish procurement system and examines the impact of this application on public resources. In this context, documents obtained from the Electronic Public Procurement platform are analysed. The analysis focuses on the intensity and type of non-price factors used and their impact on the winning bid. The study concludes that the non-price criteria regulations contained in the General Communique on Public Procurement are contravene the hierarchy of norms, the purpose of non-price factor criteria, and the concept of public welfare. It has been determined that the impact of non-price factors used in service procurement and construction works in accordance with the circular is not concrete and measurable in terms of public benefit. Despite this, it has been observed that the lowest bid price is not preferred in approximately 10% of tenders. In this regard, it is considered that non-price criteria that do not provide concrete and measurable public benefits and do not offer additional contributions cause an unjustified decrease in public resources rather than public benefit.

Anahtar Kelimeler

• Public Procurement
• Public Expenditure
• Non-Price Criteria
• Public Welfare
• Public Loss.

Kaynakça

1. Akçay, C. & Karakaş, S. & Sayın, B., & Manisalı, E. (2012). Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesinde 2004/18/ec ab kamu ihale direktifi ile 4734 sayılı kamu ihale kanununun karşılattırılması. e-Journal of New World Sciences Academy, 7(1), 334-340.
2. Andreyanov, P. & Krasikov, I. & Suzdaltsev, A. (2024). Scoring and favoritism in optimal procurement design. Papers 2411.12714, arXiv.org. https://doi.org/10.48550/arXiv.2411.12714
3. Asare, E. & Prempeh, K. B. (2016). Measures of ensuring value for money in public procurement: A case of selected polytechnics in Ghana. MPRA Paper No. 70051.
4. Baranovsky, A. & Tkachenko, N. & Glonti, V. & Levchenko, V. & Bogatyrova, K. & Beridze, Z. & Belinskaja, L. & Zelenitsa, I. (2020). Non-price criteria for the evaluation of the tender offers in public procurement of Ukraine. International Journal of Financial Studies, 8(3), 44. https://doi.org/10.3390/ijfs8030044
5. Bergman, Mats & Lundberg, S. (2013). Tender evaluation and supplier selection methods in public procurement. Journal of Purchasing and Supply Management, 19(2), 73-83. https://doi.org/10.1016/j.pursup.2013.02.003
6. Çolak, M. (2015). Kamu alımlarında fiyat dışı unsur analizi, teklif değerlendirme süreçleri ve ekonomik sonuçları. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 6(12), 246-267.
7. Dimitri, N. (2013). “Best value for money” in procurement. Journal of Public Procurement, 13(2), 149-175. https://doi.org/10.1108/JOPP-13-02-2013-B001
8. EBRD. (2024). Value for money in public procurement. https://www.ebrd.com › directives-and-guidances

9. EC, Directive 2004/18/EC of the European Parliament and of the Council of 31 March 2004, https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2004/18/oj/eng
10. EC, Directive 2014/24/EU of the European Parliament and of the Council of 26 February 2014, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32014L0024
11. Gürbüz, S. & Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri, (2. bs). Seçkin Yayınevi.
12. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği (2009, 4 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 27159). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=12918&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
13. Izatt, J., & Mullett, T. L. (2024). Money for nothing: How quality-price trade-offs in bid scoring ıncrease the risk of overpaying for public contracts. Available at SSRN 5311162, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5311162
14. Jones, D. S. (2009). Reforms to promote non-price factors in public works procurement in Singapore. Asia Pacific Journal of Public Administration, 31(1), 71-89. https://doi.org/10.1080/23276665.2009.10779357 Kambek, E., & Tanyeli, G. (2021). Restorasyon için kamu ihalelerinde fiyat dışı unsurlar ve neues müzesi örneği ile bir karşılaştırma. Megaron, 16(2), 255-270.
15. Kamu İhale Genel Tebliği (2009, 22 Ağustos). Resmi Gazete (Sayı: 27327). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=13354&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5
16. Kamu İhale Kanunu (2002, 22 Ocak). Resmi Gazete (Sayı: 24648). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4734.pdf
17. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği (2009, 4 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 27159). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=12917&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
18. OECD. (2019). Fair market conditions for competitiveness in the adriatic region policy, The OECD Public Procurement Principles. Briefing Note. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/about/programmes/grc/grcsee/integrity/OECD-Public-Procurement-Policy-Briefing-Note.pdf
19. OECD. (2025). Government at a glance 2025. https://www.oecd.org/en/publications/government-at-a-glance-2025_0efd0bcd-en.html
20. Ovalıoğlu, S. (2015). Danıştay kararları ışığında üstün kamu yararı. Memleket Siyaset Yönetim, 10(24), 124-146.
21. Özçakar, N.,& Yurdakul, H. (2014). Türk kamu ihale kanununda fiyat ile birlikte fiyat dışı unsurların da dikkate alındığı ihale ve kazanan teklif. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme İktisadı Enstitüsü Yönetim Dergisi, 25(76), 1-28.
22. Özcan, A. & Temren, Z. (2021). Ekonomik açıdan en avantajlı teklif değerlendirilmesinde gelişmeler ve uygulamalar. İçinde Erdem Bafra & Mustafa Ç. Taşyürek (Eds.), Kamu Alımlarında Güncel Gelişmeler, Dijital Dönüşüm ve Sözleşme Yönetimi (ss.165-190). Kamu İhale Kurumu Yayınları.
23. Panga, F. P. (2021). Competitiveness in procurement cycle and value for money in local government projects in Tanzania: The Quest for Good Governance. Journal of Co-operative and Business Studies, 6(2), 150-161.
24. Sayıştay Kanunu (2010, 19 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 27790). https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6085&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
25. Sezer, Y., Kalkan, E., & Şahin, E. (2023). Kamu ihale hukuku dersleri (3. bs). Adalet Yayınları.
26. Szymański, J. (2024). Non-price criteria for evaluating offers in Poland and the European Union. Journal of Finance and Financial Law, 2(42), 109-125. https://doi.org/10.18778/2391-6478.2.42.06
27. T.C. Sayıştay Başkanlığı (2019). Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 2018 yılı denetim raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/mX6QLXdQyp-devlet-su-isleri-genel-mudurlugu
28. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2022). Buca Belediyesi 2021 yılı denetim raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/NaQ5KJ6oqB-izmir-buca-belediyesi
29. T.C. Sayıştay Başkanlığı (2023). Trabzon Büyükşehir Belediyesi 2022 yılı denetim raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/A6gVnaBgjz-trabzon-buyuksehir-belediyesi
30. T.C. Sayıştay Başkanlığı (2024). Aydın Büyükşehir Belediyesi 2023 yılı denetim raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/NrQl9wdYyJ-aydin-buyuksehir-belediyesi
31. T.C. Sayıştay Başkanlığı (2024). Erzurum Büyükşehir Belediyesi 2023 yılı denetim raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/l1QZnwxQep-erzurum-buyuksehir-belediyesi
32. T.C. Sayıştay Başkanlığı (2025). Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi 2024 yılı denetim raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/2MgpbGMYjy-tekirdag-buyuksehir-belediyesi
33. Tombaloğlu, N. (2014). Anayasa mahkemesi kararlarında kamu yararı kavramı. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 353-388.
34. Toprak, E. (2023), Kamu ihale hukuku-Türkiye'de kamu ihalelerinin genel yapısı ve hukuki rejimi (5. bs). Seçkin Yayınevi.
35. Tüğen, K., & Akkaş, F. (2019). Kamu ihale kanununda düzenlenen idari denetim yolları: şikayet ve itirazen şikayet. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(2), 216-230.
36. Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği (2009, 4 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 27159). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=12916&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
37. Kurul ve Yargı Kararları
38. Danıştay 13. Daire, 27.09.2018, Esas: 2018/2795, Karar: 2018/2637.
39. Danıştay İdari Dava Daireleri, 28.04.2021, Esas: 2020/1845, Karar: 2021/904.
40. Danıştay 13. Daire,13.01.2022, Esas: 2021/4918, Karar: 2022/63.
41. Danıştay 13. Daire, 25.01.2022, Esas: 2021/5162, Karar: 2022/188.
42. Danıştay 13. Daire, 25.01.2022, Esas: 2021/5157, Karar: 2022/188.
43. Danıştay 13. Daire, 26.01.2022, Esas: 2022/91, Karar: 2022/232.
44. Danıştay 13. Daire,13.04.2022, Esas: 2022/1196, Karar: 2022/1644.
45. Danıştay 13. Daire, 05.04.2023, Esas: 2021/4681, Karar: 2023/1681.
46. Danıştay 13. Daire, 26.12.2023, Esas: 2023/3241, Karar: 2023/6287.
47. Kamu İhale Kurulu Kararı, 21.01.2013, Sayı: 2013/UM.I-391.
48. Kamu İhale Kurulu Kararı, 27.12.2017, Sayı: 2017/UY.II-3519.
49. Kamu İhale Kurulu Kararı, 14.08.2018, Sayı: 2018/UY.I-1523.
50. Kamu İhale Kurulu Kararı, 02.09.2020, Sayı: 2020/UY.I-1467.
51. Kamu İhale Kurulu Kararı, 27.04.2022, Sayı: 2022/UY.II-543.
52. Kamu İhale Kurulu Kararı, 13.04.2023, Sayı: 2023/UM.I-652.
53. Kamu İhale Kurulu Kararı, 25.10.2023, Sayı: 2023/UH.I-1356.
54. Kamu İhale Kurulu Kararı, 02.01.2025, Sayı: 2025/UY.I62.
55. Kamu İhale Kurulu Kararı, 26.02.2025, Sayı: 2025/UH.II-636.
56. Sayıştay 3. Daire Kararı, 24.12.2015, Karar No: 278.
57. Sayıştay 7. Daire Kararı, 21.03.2019, Karar No: 348.
58. Sayıştay 6. Daire Kararı, 18.06.2020, Karar No: 747.
59. Sayıştay 3. Daire Kararı 22.04.2021, Karar No: 381.
60. Sayıştay 5. Daire Kararı, 16.02.2023, Karar No: 583.
61. Sayıştay 7. Daire Kararı, 06.02.2025, Karar No: 645.