İKİ MÜSLÜMAN TOPLULUK, İKİ FARKLI ETNİK POLİTİKA: YUNANİSTAN ÇAM ARNAVUTLARI VE BATI TRAKYA TÜRKLERİ

Öz

Kimlik politikalarının ön plana çıktığı ve zorunlu göçün insanlığa karşı suç olarak kabul görmeye başladığı 1990’lardan itibaren Çam Arnavutları, İkinci Dünya Savaşı sırasında Yunan Devleti tarafından kendilerine uygulanan etnik katliam ve Arnavutluk’a gönderilmelerini içeren toplu sürgünü anmaktadır. Aynı dönemde diğer bir Müslüman azınlık grup olan Batı Trakya Türkleri, her ne kadar benzer işgal ve iç-savaş koşullarını altında baskı görmüşler ve çoğunlukla Türkiye’ye göç etmek zorunda kalsalar da, Yunanistan bu gruba karşı kitlesel kıyım eylemi gerçekleştirmemiştir. Yunanistan şuana dek kendi sınırları içinde Türkler de dahil olmak üzere hiçbir etnik azınlığı tanımamaktadır ve Batı Trakya Türkleri 1990’lardan itibaren etnik kimliklerinin tanınması ve diğer kolektif haklarının ihlalinin sonlanması davalarını uluslararasılaştırmaya çalışmaktadırlar. Neden Yunanistan bu iki Müslüman gruba karşı farklı etnik politikalar izlemiştir? Batı Trakya Türkleri 1913’te ayrı bir cumhuriyet kurmuş olmasına rağmen, neden Yunan Devleti, Çam Arnavutlarını tehdit olarak görmüş ve sürgün, etnik temizlik gibi politikalar izlemiştir? Neden, Türkiye ve Arnavutluk, soydaş topluluklarının davalarına farklı yaklaşmaktadır? Yunanistan’ın benzer bu iki topluluğa karşı İkinci Dünya Savaşı sırasında uyguladığı farklı etnik politikaların nedenlerini grupların kendi mikro özellikleri ve ulus-devlet ile soydaş ülkeleri Arnavutluk ve Türkiye arasındaki makro özellikler üzerinden inceleyen bu çalışma, birincil ve ikincil kaynaklara dayanarak, gruplar arasındaki örgütlenme, liderlik, grup bilinci ve en önemlisi kolektif haklarını garanti altına alan uluslararası antlaşmalar ve soydaş ülkelerinin tutumları gibi unsurlardan oluştuğunu savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yunanistan
• Çam Arnavutları
• Batı Trakya Türkleri
• Toplu Sürgün
• Pogrom

TWO MUSLIM COMMUNITIES, TWO DIFFERENT ETHNIC POLICY: CHAMS ALBANIANS and WESTERN THRACE TURKS IN GREECE

Öz

Since the 1990s, when identity politics gained prominence and forced migration began to be recognized as a crime against humanity, the Cham Albanians have commemorated the ethnic massacre and mass expulsion they faced at the hands of the Greek state during World War II, which resulted in their forced displacement to Albania. In the same period, another Muslim minority group, the Western Thrace Turks, also experienced oppression under similar conditions of occupation and civil war and were largely forced to migrate to Turkey. However, Greece did not carry out a mass extermination campaign against this group. To this day, Greece does not officially recognize any ethnic minorities within its borders, including the Turks. Since the 1990s, Western Thrace Turks have sought to internationalize their claims for the recognition of their ethnic identity and the cessation of violations of their collective rights. Why did Greece adopt different ethnic policies toward these two Muslim groups? Despite the fact that the Western Thrace Turks established a separate republic in 1913, why did the Greek state perceive the Cham Albanians as a threat and implement policies of expulsion and ethnic cleansing against them? Why have Türkiye and Albania taken different approaches to advocating for their kin communities? This study examines the reasons behind Greece’s divergent ethnic policies toward these two communities during World War II by analyzing both micro-level characteristics of the groups and macro-level dynamics between the nation-state and their kin-states, Albania and Türkiye. Based on primary and secondary sources, it argues that factors such as group organization, leadership, collective consciousness, and, most importantly, international treaties that guarantee collective rights and the stance of their respective kin-states played a decisive role in shaping these differing outcomes.

Anahtar Kelimeler

• Greece
• Chams Albanians
• Western Thrace Turks
• Mass Expulsion
• Pogrom

Kaynakça

1. Alp, İlker, Pomak Türkleri (Kumanlar-Kıpçaklar), Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınları, Edirne 2008.
2. Aydınlı, Ahmet. Batı Trakya Faciasının İçyüzü, İstanbul: Akın Yayınları, 1971. Baltsiotis Lambros. “The Muslim Chams of Northwestern Greece. The Grounds for the Expulsion of a “Non-existent” Minority Community.” European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey (2011).
3. Barth, Fredrik. Etnik Gruplar ve Sınırları: Kültürel Farklılığın Toplumsal Organizasyonu, İstanbul: Bağlam Yayıncılık, 2001.
4. Batıbey, Kemal, Ş. Ve Bulgarlar Geldi. Batı Trakya’da Teneke İle Alarm. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1976.
5. Batıbey, Kemal, Ş., Batı Trakya Türk Devleti, İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1979.
6. Bilgiç, Bestami S. “Atatürk Döneminde Türkiye-Yunanistan İlişkileri, 1923-1938.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 31, sayı 91 (2015): 1-28.
7. Bird, Karen, “The Political Representation of Women and Ethnic Minorities in Established Democracies: A Framework for Comparative Research,” Working Paper presented for the Academy of Migration Studies, Denmark, (2003).
8. Brubaker, Rogers. Nationalism Reframed: Nationhood and the National Question in the New Europe. Cambridge University Press, 1996.

9. Coşkun, Birgül.D., “Arnavutluk’un Dış Politikası ve Balkanlarda Arnavut Sorunu”, Balkan Diplomasisi, ASAM Yayınları, Ankara, 2001.
10. Clogg, Richard. A Concise History of Greece. Cambridge Publications, 1992. Çakıcı, Derya. “İkinci Dünya Savaşı ve Yunan İç Savaşı Sırasında Batı Trakya Türkleri (1944-1949)”, History Studies, 15/Cumhuriyetin 100. Yılı Özel Sayısı, (2023): 63-79.
11. Demirbaş, Bülent. Batı Trakya Sorunu, Arba Yayınları, 1996.
12. Erdem, Nilüfer. “Mehmet Hilmi’nin ‘Yeni Adım Gazetesi’nde Batı Trakya Türklerinin Yeni Türk Alfabesine Geçmesi İçin Verdiği Mücadele”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 14, 2 (2012): 157-178.
13. Erdem, Nilüfer. Doktor Sadık Ahmet, Yurtdışı Türkler Birliği, 2021. Eriksen, Thomas. H. Ethnicity and Nationalism: Anthropological Perspectives. Pluto Press. 1993.
14. Erim, Nihat. Devletlerarası Hukuku Ve Siyasi Tarih Metinleri Cilt: I (Osmanlı İmparatorluğu Andlaşmaları), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1953.
15. Featherstone, Kevin, Argyris Mamarelis and George Niarchos, The Last Ottomans: The Muslim Minority of Greece, 1940-1949. Newyork: Palgrave Macmillan, 2011.
16. Figgou, Lia “Essentialism, historical construction, and social influence: Representations of Pomakness in majority talk in W estern Thrace (Greece).” British Journal of Social Psychology 52, 4 (2013): 687- 688.
17. Fischer, Bernd J. and Oliver J. Schmitt. “The Albanians under Ottoman Rule: The Classic Period of Arnavutluk, 1500–1800”, 57 – 98 [In] A Concise History of Albania. Cambridge University Press, 2022.
18. Gözübenli, A. Sencer and Halim Çavuşoğlu. “Treaty of Lausanne: The Tool of Minority Protection for the Cham Albanians of Greece.” PEOPLE: International Journal of Social Sciences 4, 3 (2018): 474- 481.
19. Halbwachs, Maurice. Kollektif Hafıza. Ankara: Heretik Yayınları, 2017.Hüseyinoğlu, Ali. “Balkanlarda Azınlıklar ve Siyasal Katılım Hakkı: Batı Trakya (Yunanistan) Örneği.” Yeni Türkiye 21, 69 (2015): 4777- 4786.
20. İliadis, Hristos. “Trakya Tehdit Altında” Gizli Yazışmalar Türkiye Stratejisi - Gizli Politikalar - Azınlık Grupları, Edirne: Trakya Üniversitesi Yayınları, 2021.
21. Karpat, H. Kemal. Studies on Ottoman Social and Political History. Selected Articles and Essays. Leiden-Boston-Köln, 2002.
22. Kaya, Gülsüm, “Uluslararası Hukukta Etnik Temizlik Kavramı Çerçevesinde 1989’da Bulgaristan’dan Türkiye’ye Zorunlu Göç”, AHBVÜ Hukuk Fakültesi Dergisi 28, 3 (2024): 263-314.
23. Kymlicka, Will. Multicultural Citizenship. Oxford University Press, 1995.
24. Lamprou, Alexandros. “Christians, Muslims, and Jews: Turkey and the Management of Refugees from Greece during World War II.” New Perspectives on Turkey 70, (2024): 107–25.
25. Leberman, Benjamin “’Ethnic Cleansing’ versus Genocide?”, Donald Bloxham ve A. Drk Moses (Ed.), The Oxford Handbook of Genocide Studies, Oxford Unversty Press, 2010, 44.
26. Mazower, Mark. Salonica, City of Ghosts: Christians, Muslims and Jews 1430-1950. Harper Collins, 2004.
27. McCarthy, Justin. Death and Exile: The Ethnic Cleansing of Ottoman Muslims 1821-1922. Princeton: Darwin Press, 1995.
28. Michalopoulos, Dimitris. “The Moslems of Chamouria and the Exchange of Populations Between Greece and Turkey.” Balkan Studies 27, 2 (1986):303-313.
29. Mojzes, Paul. Balkan Genocides: Holocaust and Ethnic Cleansing in the Twentieth Century. Lanham: Rowman and Littlefield, 2011.
30. Mylonas, Harris. The Politics of Nation-Building Making Co-Nationals, Refugees, and Minorities. Cambridge University Press, 2012.
31. Sitaropoulos, Nikolaos (2006), Discriminatory Denationalisations Based on Ethnic Origin: The Dark Legacy of Ex Art 19 of the Greek Nationality Code, in P. Shah, W.F. Menski (eds.), Migration, Diasporas and Legal Systems in Europe, London, Routledge- Cavendish, 107-125.
32. Swire, Joseph. Albania: The Rise of a Kingdom. Eastern Europe Collection. Arno Press, 1971.
33. Taşkın, Burcu. “The Historical and Contemporary Context of the ‘Forced Transfer of the Ethnic Groups’ From Human Rights Perspective: The Balkan Case.” İnsan Hakları Yıllığı 42, 2 (2024): 45-78.
34. Taşkın, Burcu. “Triadik Bağ Teorisi Bağlamında Batı Trakya Müslüman- Türk Azınlığın Türkiye ile Bağlayıcı İlişkisi.” Balkan Araştırmaları Enstitüsü 9, 2 (2020): 443-476.
35. Niarchos, Georgios, Between Ethnicity, Religion and Politics Foreign Policy and the Treatment of Minorities in Greece and Turkey, 1923-1974, (unpublished PhD Thesis), submitted to The European Institute London School of Economics and Political Science, 2005.
36. Oran, Baskın, Yunanistan’ın Lozan İhlalleri. Ankara: SAEMK, 1999.
37. Özkırımlı, Umut ve Spyros A. Sofos. Tarihin Cenderesinde Yunanistan ve Türkiye’de Milliyetçilik. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2013.
38. Peçe, Uğur Z. “An Island Unmixed: European Military Intervention and The Displacement of Crete’s Muslims, 1896–1908.” Middle Eastern Studies 54, 4 (2018): 575–591.
39. Petropoulos, John A. “The Obligatory Exchange of Populations: a Greco- Turkish Pacification Arrangement, 1922-1930.” Elefterios Venizelos. (eds.) 1989.
40. Pettifer, James and Vickers, Miranda. The Albanian Question: Reshaping the Balkans, London: I. B. Tauris, 2007.
41. Progonatı, Erjada. “Etnik Arnavutların Arnavutluk Dış Politikasında Etkisi.” Karadeniz Araştırmaları 37, 37 (2013): 159-82. Stephan, Walter G. and Cookie W. Stephan. “Intergroup Anxiety.” Journal of Social Issues, 81, (1985): 157–175.
42. Şentürk, Cem. “Legalized Racism: Forced Deprivation of Citizenship on the Bases of Article 19 of the Greek Citizenship Law and Problems of Victims.” Federation of Western Thrace Turks in Europe (ABTTF), Research Paper Series 3, 2020.
43. Şirin, İbrahim. “İki Hükümet Bir Teşkilat: Garbî Trakya Hükümet-i Muvakkatesi’nden Cenub-î Garbî Kafkas Hükümeti Muvakkate- î Milliyesi’ne.” History Studies (International Journal of History) 6, 2 (2014): 125-142.
44. Taşkın, Burcu. Political Representation of Minorities in Greece and Turkey: Nationalism, Reciprocity and Europeanization. İstanbul: Libra Kitap, 2019.
45. Todorova, Maria. “The Ottoman Legacy in the Balkans”, 45-77, [In] Imperial Legacy: The Ottoman Imprint in the Balkans and the Middle East, (ed.). Carl Brown. New York: Columbia University Press, 1997.
46. Tsitselikis, Konstantinos. Old and New Islam in Greece: From Historical Minorities to Immigrant Newcomers. Martinus Nijhoff, Leiden/Boston, 2012.
47. Van Houten, Pieter. “The Role of a Minority’s Reference State in Ethnic Relations.” European Journal of Sociology 39, 1 (1998): 110-146.
48. Veremis, Thanos and John Koliopoulos, Modern Greece: A History since 1821. Wiley Blackwell, 2009.
49. Vickers, Miranda. “The Cham Issue Albanian National and Property Claims in Greece”. Conflict Studies Research Center, April 2002.