Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme

Ömer Özer

doi:10.32739/etkilesim.2022.5.9.154

Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme

Öz

Bu çalışmada haber söyleminde yapılan ideolojik üretimi saptamak denenmiştir. Bu amaçla iki haber üzerinde çözümleme yapılmıştır. Bu çözümlemenin yapılmasının nedeni, Türkiye’de eleştirel söylem çözümlemesi yaptığını iddia eden çok sayıda çalışmada kurgusal yanlışlar, yöntem kullanma yanlışları ve çözümleme yanlışlarının yapılmasıdır. Benzer hataya düşmemek için çalışmada önce kuramsal temel yöntem uyumu sağlanmıştır. Örneğin eleştirel söylem çözümlemesi önce kuramsal olarak açıklanmıştır. Yöntemde Teun Adrian van Dijk’ın makro – mikro şeması kullanıldığından düşünürün eleştirel söylem yaklaşımı da ele alınmıştır. Bunu, onun makro – mikro şemasının yöntem başlığı altında açıklanması izlemiştir. Bundan sonra ise şema uyarınca dilbilimsel kavramlar eşliğinde eleştirel söylem çözümlemesinin doğasına uygun irdeleme gerçekleştirilmiştir. Çözümlemelerin iki haber üzerinde yapılmasının nedeni, eleştirel söylem çözümlemesinin nasıl yapıldığını daha ayrıntılı olarak göstermektir. Çözümlemesinde tek bir haberi tercih eden van Dijk’ın (1991) çalışmalarından biri örnek alınmıştır. Çözümlemelere göre, van Dijk’ın yaklaşımı ve şeması Türkçe haberlere uyum sağlamaktadır. Bu anlamda haberlerin söyleminde ideolojik üretim yapıldığı ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Fairclough, N. (2001). Language and power. London: Longman.
Fowler, R., Hodge, B. Kress, G. and Trew, T. (1979). Language and control. London: Routledge.
Jahedi, M., Abdullah, F. S. and Mukundan, J. (2014). An overview of focal approaches of critical discourse analysis. International Journal of Education & Literacy Studies, 2(4), 28-35.
Kress, G. ve Hodge B. (1979). Language as ideology. Routledge.
ÖZER, Ö. (2018). Gökyüzüne çığlık öncülerden eleştirel söylem yaklaşımları ve özgün çözümlemeler. Konya: Literatürk Academia.
Todolí Cervera, J., Labarta Postigo, M. and Dolon Herrero, R. (2006). What is critical discourse analysis?. Quaderns de Filologia. Estudis Lingüístics, Vol. XI, 9-34.
van Dijk, A. T. (1977). Text and context: Exploration in the semantics and pragmatics of discourse. London: Sage.
— (1981). Studies in the pragmatics of discourse. The Hague / Berlin: Mouton.

— (1983). Discourse analysis: Its development and application to the structure of news. Journal of Communication. 33(2). 20-43.
— (der.) (1986). Discourse and communication: New approaches to the analysis of mass media discourse and communication. Berlin / New York: de Gruyter.
— (1988a). News as discourse. Lawrence Earlbaum Associates Publication.
— (1988b). News analysis. Lawrence Earlbaum Associates Publi¬cation.
— (1991). Media contents the interdisciplinary study of news as discourse. In K. B. Jensen and N. W. Jankowski (Eds.), A handbook of qualitative methodologies for mass communication research (pp. 108-120). Routledge.
— (1993). Principles of critical discourse analysis. Discourse & Society, 4(2): 249-283.
— (1996). Discourse, power and Access. In C. R. Caldas-Coulthard and M. Coulthard (Eds.), Texts and prac¬ti¬ces: Readings in critical discourse analysis (pp. 84-104). London: Routledge.
— (2001). Critical discourse analysis. In D. Tannen, D. Schiffrin and H. Hamilton (Eds.), Handbook of dis¬course analysis (pp. 352-371). Oxford: Blackwell, 2001 (Longer version on homepage).
— (2016). Sociocognitive discourse studies. In J. Richardson and J. Flowerdew (Eds.), Handbook of discourse analysis (pp. 1-26). Routledge.
van Dijk, A. T. ve Kintsch, W. (1983). Strategies of Discourse Comprehension. New York: Academic Press.
Wodak, R. (2002). Aspects of critical discourse analysis. Zeitschrift für Ange¬wandte Linguistik. 36, 5-31.
Wodak, R. ve Meyer, M. (2009). Critical discourse analysis: History, agenda, theory, and methodology. In R. Wodak and M. Meyer (Eds), Methods of critical discourse analysis (1-33). London: Sage.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İletişim ve Medya Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ömer Özer ^*
0000-0003-2649-6182
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Nisan 2022

Gönderilme Tarihi

20 Ocak 2022

Kabul Tarihi

3 Mart 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Sayı: 9

DOI

https://doi.org/10.32739/etkilesim.2022.5.9.154

IZ

https://izlik.org/JA78KA97DP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özer, Ö. (2022). Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme. Etkileşim, 9, 36-54. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2022.5.9.154

AMA

1.Özer Ö. Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme. Etkileşim. 2022;(9):36-54. doi:10.32739/etkilesim.2022.5.9.154

Chicago

Özer, Ömer. 2022. “Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme”. Etkileşim, sy 9: 36-54. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2022.5.9.154.

EndNote

Özer Ö (01 Nisan 2022) Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme. Etkileşim 9 36–54.

IEEE

[1]Ö. Özer, “Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme”, Etkileşim, sy 9, ss. 36–54, Nis. 2022, doi: 10.32739/etkilesim.2022.5.9.154.

ISNAD

Özer, Ömer. “Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme”. Etkileşim. 9 (01 Nisan 2022): 36-54. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2022.5.9.154.

JAMA

1.Özer Ö. Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme. Etkileşim. 2022;:36–54.

MLA

Özer, Ömer. “Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme”. Etkileşim, sy 9, Nisan 2022, ss. 36-54, doi:10.32739/etkilesim.2022.5.9.154.

Vancouver

1.Ömer Özer. Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme. Etkileşim. 01 Nisan 2022;(9):36-54. doi:10.32739/etkilesim.2022.5.9.154