Animede Yaşlı Kadınlar ve Yaşlılık: Miyazaki Filmleri

Yıl 2025, Sayı: 15, 252 - 281, 30.04.2025

Barışkan Ünal

https://doi.org/10.32739/etkilesim.2025.8.15.291

Öz

Yaşlılığa ilişkin kalıp yargılar, televizyon dizileri ve filmler gibi pek çok ortamda pekiştirilmektedir. Anime yapımları ise bedenin her şekilde resmedilebilmesini sağladığından ayrı bir yere sahiptir. Animede genç kadın karakterlerin (shōjo) başat olarak kullanılması doğal olarak gençlik ve güzelliğin ön plana çıkarılmasına yol açarken, bu durum genç ve güzel kadınların arasındaki yaşlı kadınların ve yaşlılığın nasıl temsil edildiği sorusunu ortaya çıkarmaktadır. Bu araştırmada, anime ustası Hayao Miyazaki’nin tüm filmlerindeki yaşlı kadın ve yaşlılığa ilişkin imgeler, yaşlılık kuramları ve yaşlılık temaları çerçevesinde tematik analizle incelenmektedir. Literatürde shōjolara (genç kadın) ilişkin birçok çalışma olmasına karşın yaşlı kadın ve yaşlılık imgelerine yönelik uluslararası literatürde anime alanında araştırma bulunmaması bu araştırmayı özgün kılmaktadır. Bulgularda Miyazaki filmlerinde yaşlılara yönelik ayrımcı kalıp yargıların sunulmadığı, yaşlıların toplum içinde aktif ve çeşitli iş kollarında gösterildiği, aile bağları ve kuşaklar arası ilişkilerde yaşlının rolünün yanı sıra yerinde yaşlanma ve bilgelik temalarının vurgulandığı görülmektedir. Filmlerde kadına dair bazı toplumsal roller tekrarlansa da yaşlı kadınlar, farklı rollerde ve yüzeysel değil derinliği olan karakterler şeklinde temsil edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Shōjo , anime , Hayao Miyazaki , yaşlılık , yaşlılık kuramları

Proje Numarası

Bulunmamaktadır

Older Women and Aging in Anime: Miyazaki’s Films

Öz

As stereotypes about aging are reinforced in various media environments, from TV series to films, anime holds a unique position, as it allows the depiction of the body in diverse ways. Since young, attractive female characters (shōjo) dominate anime, this leads to an emphasis on glorification of youth. That raises the question of how older people are represented and portrayed in anime. This study conducts a thematic analysis of older women and images on aging throughout the filmography of director Hayao Miyazaki. Those films are examined through the lens of aging theories. While there are numerous studies on shōjo in the literature, the lack of research on older women and images on aging in the field makes this study unique. As findings, Miyazaki’s films do not present discriminatory stereotypes against older women; rather, the films depict them as active members of society. In terms of themes and imagery related to aging, there is an emphasis on aging in place while maintaining family bonds, the need for older women to continue fulfilling social roles, and portraying elderly women as bearers of societal wisdom. Although some traditional gender roles persist in the portrayal of women, older female characters are presented in a rich and nuanced manner.

Anahtar Kelimeler

Shōjo , anime , Hayao Miyazaki , ageing , older people , aging theories

Proje Numarası

Bulunmamaktadır

Kaynakça

• Aitken, M.J., & Rudolph, M. (2019). Biological and social theories of aging, Occupational Therapy with Elders, 19-27. https://bhasvicbtechscyr2.wordpress.com/wp-content/uploads/2014/03/biological-and-social-theories-of-ageing.pdf
• Aja. (2023). Anime industry report. https://aja.gr.jp/download/2023_anime_ind_rpt_summary_en
• Akçay, C. (2011). Yaşlılık kavramlar, kuramlar ve yaşlılığa hazırlık. Kriter.
• Akıncı, F. N., & Uçan, B. (2021). Prenses Mononoke (Mononoke Hime) filminin karakter analizi. AURUM Journal of Engineering Systems and Architecture, 5(1), 41-50. https://doi.org/10.53600/ajesa.862575
• Arun Ö. (2016). Çağdaş Türkiye’de yaşlılık ve eşitsizlik. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 6(2), 29-48.
• _______ (2018). Arayışlar: Türkiye’nin yaşlanma serüveni. Ö. Arun (ed), Yaşlanmayı aşmak (ss. 7-23). Phoenix.
• _______. (2019). Büroyla saha arasında: Yaşlanma çalışmalarında ilişkisellik. Strata: İlişkisel Sosyal Bilimler Dergisi, (0), 75-86.
• _______. (2021). Yaşlı hakları insan hakkıdır! Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 5(2), 1-2.
• Ayalon L., & Tesch-Römer C. (2018). Introduction to the section: Ageism-concept and origins. L. Ayalon & C. Tesch-Römer (Eds), Contemporary perspectives on ageism (ss. 1-11). Springer Open.
• Aytaç, O. (2020). Sinemada yaşlılık temsillerine karşılaştırmalı bir bakış. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 4, 40-50.
• Azuma, H. (2007). Animalization of otaku culture (Y. Furuhata & T. LaMarre, Çev). Mechademia, (2), 175-187.
• _______. (2009). Otaku: Japan’s database animals (J. E. Abel & S. Kono, Çev.). University of Minnesota Press.
• Baltes, P. B. (1987). Theoretical propositions of life-span developmental psychology: On the dynamics between growth and decline. Developmental Psychology, 23(5), 611–626. https://doi.org/10.1037/0012-1649.23.5.611
• Berndt, J. (2019). Introduction: Shōjo mediations. J. Berndt et al. (eds.), Shōjo across media, east Asian popular culture (ss. 1-21).
• Bessalem, S. ( 2021, July 16). Fantasy, femininity and heroism: A look into Miyazaki’s female characters. Fantasy Animation. https://www.fantasy-animation.org/current-posts/fantasy-femininity-and-heroism-a-look-into-miyazakis-female-characters
• Bishop, J.M., & Krause, D.R. (1984). Depictions of aging and old age on saturday morning television. Gerontologist, 24(1), 91–94.
• Braun V., & Clarke, V (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
• Büker, S., & Özsoy, A. (2006). Gönülden gönüle Mevlana imgesi: Mevlana üzerine alımlama çalışması. Ütopya.
• Butler, R. (1969). Age-Ism: Another form of bigotory. The Gerontologist, 9(4), 243-246.
• _______. (1975). Why survive?  Harper&Row.
• Cavallaro, D. (2006). The anime art of Hayao Miyazaki. McFarland & Company.
• Cicero, P. (2016). Dostluk ve yaşlılık (A. Özüpek, Çev). Yason.
• Cole, T.R. (1983). The ‘enlightened’ view of aging: Victorian morality in a new key. The Hastings Center Report, 13(3), 34-40.
• _______. (1992). The journey of life. A cultural history of aging in America. Cambridge.
• Cumming, E., & Henry, W. (1961). Growing old. Basic Books.
• Çarıkçı, K., Meral, H., Berkil, S., Çalışır, A., Önala, L., & Arslan, Özgür. (2024). Nitel araştirmalarda tematik analiz. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 10(37), 127–140.
• Çetinkaya, H. (2023). Miyazaki animasyonlarında kadın karakterlerin yeri ve önemi. International Social Sciences Studies Journal, 9(111), 6920- 6927.
• Davis, R.H. (1977). Audio-visual media and aging grandparenting: Varying themes in films. The Gerontologist, 17(1), 45. 
• Delloff, Linde-Marie. (1987). Distorted images: The elderly and the media. The Christian Century. https://www.religion-online.org/article/distorted-images-the-elderly-and-the-media/
• Denison, R. (2015). Anime: A critical introduction. Bloomsbury Publishing.
• ------------- (Ed) (2018). Princess Mononoke:: Understanding studio ghibli’s monster princess. Bloomsbury.
• Dewangga, R.G., & Hendriyani, H. (2018). Ageism in pop culture: Comparison of elderly people in animated superhero made in America and Japan. Semantic Scholar. 10.7454/IGCC.V2I0.150
• DSÖ. (2021). Global report on ageism. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/340208/9789240016866-eng.pdf?sequence=1
• ____ (2023). Ageing. https://www.who.int/health-topics/ageing#tab=tab_1
• Duyan, V., Yolcuoğlu, İ.G., & Artan, T. (2017). Dünü, bugünü, yarınıyla insanı anlamak (İnsan davranışının kökenleri ve sosyal çevrenin etkileri). Nar Yayınevi.
• Ejaz, X. (2004). Confronting coming of age and war in Hayao Miyazaki’s howl’s moving castle. (unpublished thesis) Lahore School of Economics
• Engle J. (2023). The prototypical cross-cultural female hero: Western inspiration, Hayao Miyazaki and Studio Ghibli. K.N. Sheehan (ed), Cross-cultural influences between Japanese and American pop cultures (pp. 319-336). Cambridge Scholars Publishing.
• Erdem, H. (2022). Hayao Miyazaki filmlerindeki kadın karakterlerin Freud ve Lacan perspektiflerinden psikanalitik temsilleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
• Eryılmaz A. (2011). Yaşam boyu gelişim yaklaşımı. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3(1), 49-66.
• Freiberg, F. (2006). Miyazaki’s heroines. Sense of Cinema, https://www.senses ofcinema.com/2006/feature-articles/miyazaki-heroines/.
• Gajdos, N. (2023). The linguistic representation of women in Hayao Miyazaki’s movies noémi gajdos. Humán Innovációs Szemle, 2, 85-102.
• Garret, M. (2019). Coming of age in films. Cambridge Scholar Publishing.
• Gerbner, G., Gross, L., Morgan, M., Signorelli, N., & Shanahan, J. (2001). Growing up with television: Cultivation processes. J. Bryant & D. Zillmann (Eds.), Media effects: advances in theory and research (pp. 43-67). Lawrence Erlbum Associates.
• Goffman, E. (2014). Damga (Ş. Geniş, L. Ünsaldı & S.N. Ağırnaslı, Çev). Heretik. 
• Hatch, Laurie Russell. (2005). Gender and ageism. Generations Journal; San Francisco, 29(3), 19-24.
• Hairston, M. (2015) Miyazaki’s view of shojo. M. Toku (Ed.), in International perspectives on Shojo and Shojo Manga (pp. 101-109). Roudledge.
• Havighurst, R. J., & Albrecht, R. (1953). Older people. Longmans, Green.
• Havighurst, R.J., Neugarten B.L, & Tobin S.S. (1963). Disengagement, personality and life satisfaction in the later years. P. Hansen (Ed)., Age with a future. Munksgoasrd.
• Hu, T.G. (2010). Frames of anime of anime: Culture and image-building. Hong Kong University Press.
• İmarc. (2023). Anime market size, share, trends, and forecast by revenue source, and region, 2025-2033. http://imarcgroup.com/anime-market
• Kalınkara, V. (2016) Temel gerontoloji yaşlılık bilimi. Nobel Akademik.
• Karatay, A. (2015). Miyazaki sineması ve auteur kuramı. İdil, 4(18), 111-122.
• Kılıç, N. P., & Becerikli, S.Y. (2023). Kuşaklararası iletişim. Ütopya.
• Kıran, Z. & Kıran, A.E. (2011). Yazınsal okuma süreçleri. Seçkin.
• Köse, Ö., & Çınar, S. (2021). Doğu batı sentezinde Hayao Miyazaki. Sanat Dergisi, (38), 19-32. https://doi.org/10.47571/ataunigsfd.876800
• Kurtköylü, N. (2019). Hayao Miyazaki ve eserlerinin semiyolojik olarak incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
• Kuruoğlu, H., & Salman, S. (2017). Medyada yaşlılık ve Türk sinemasında yaşlılık temsili. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi (AKAR), 2(3), 1-23.
• Lally M., & Valentine-French, S. (2019). Lifespan development: Psychological perspective. Open education resource. http://dept.clcillinois.edu/psy/LifespanDevelopment.pdf
• Laws, G. (1995). Understanding ageism: Lessons from feminism and postmodernism. The Cerontologist, 35(1), 112-118.
• Lev, S., Wurm, S. & Ayalon, L. (2018). Origins of ageism at the individual level. L. Ayalon & C. Tesch-Römer (Eds.), Contemporary perspectives on ageism (pp. 51-73). Springer Open.
• Lindwasser, A. (2018, 28 June). How anime has evolved though the years, Ranker. https://www.ranker.com/list/how-anime-has-changed-and-evolved/anna-lindwasser
• Muratoğlu, B. (2013). Görsel anlatı yapısı ve canlandırma sinemasi: Hayao Miyazaki sineması’nın incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
• McCarthy, H. (2019). Teenage wildlife: Princess Mononoke and Hayao Miyazaki’s theory of the feminine. R. Denison (Ed.), Princess mononoke: understanding studio ghibli’s monster princess (pp. 97-114). Bloomsbury Academic.
• Madison, H. E. (2000). Theories od aging. AG Leackenotte (Ed.), Gerontologic nursing (pp. 20-33). Mosby.
• Müftüler, H. G. (2016). Modernleşme sürecinde yaşlılık açısından kurumsallaşma ve maneviyat (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
• Myers, K. (2019). Gendered power in studio ghibli’s shojo: Subversion, containment, reinscription (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). East Asian Studies - Graduate School of Arts and Sciences
• Napier, S. J. (2001). Anime from Akira to Princess Mononoke: Experiencing contemporary Japanese animation. Palgrave.
• _________. (2005). Anime from Akira to Howl’s moving castle: Experiencing contemporary Japanese animation. Palgrave.
• _________. (2018). Miyazakiworld: A life in art. Yale University Press.
• Odell, C., & Le Blanc, M. (2015). Studio ghibli: The films of Hayao Miyazaki and Isao Takahata. Kamera Books.
• Okuno, T. (2014). Roots of cool Japan: From the Japanese traditional edo culture to anime and manga. Kwansei Gakuin University Social Sciences Review, 19.
• Öztat, F., & Arıkan, A. (2020). Göstergebilimsel açıdan Hayao Miyazaki film afişlerinde kız çocuğu imgesi. Medeniyet Sanat Dergisi, 6(2), 127-144. https://doi.org/10.46641/medeniyetsanat.841124
• Palmore, E. (2003). Ageism. The Gerontologist, 43(3), 418-420.
• _______. (2015). Ageism comes of age. Journal of Gerontology: B Psychological and Social Sciences, 70(6), 873–875. doi:10.1093/geronb/gbv079
• Parsons, E. (2007). Animating grandma: The indices of age and agency in contemporary children. Journal of aging, humanities, and the arts, 1(3-4), 221-229.
• Robinson, T., & Anderson, C. (2006). Older characters in children’s animated television programs: A content analysis of their portrayal. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 50(2), 287-304.
• Robinson, T., Callister, M., Magoffin, D., & Moore, J. (2007). The portrayal of older characters in Disney animated films, Journal of Aging Studies, 21, 203-213.
• Sargent-Cox, K. (2017). Ageism: We are our own worst enemy. International Psychogeriatrics, 29(1), 1-8.
• Schuler, E., & Dias, C. (2022). Loyalties beyond life: An essay on the film Coco from a transgenerational perspective. Gerontologist, 62(3), 404-412.
• Steinberg, M.A. (2009). The emergence of the anime media mix: Character communication and serial consumption (Yayımlanmamış doktora tezi). Brown University.
• Sugawa-Shimada, A. (2013). Grotesque cuteness of shōjo representations of goth-loli in Japanese contemporary TV anime. Japanese Animation Guide.
• Talbot, M. (2006). The auteur of anime, The Asia-Pacific Journal, Japan Focus, 4(3). https://apjjf.org/-Margaret-Talbot/1900/article.html
• Taş Alicenap, Ç. (2012). Japon çizgi film (anime) sanatı, Hayao Miyazaki çözümlemesi ve Türkiye örneği (Yayınlanmamış doktora tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Taşkın, H., & İnanç, A. (2023). Reflections of the female identity constructions in animation movies: An analysis on of Disney and Hayao Miyazaki movies. Erciyes İletişim Dergisi, 10(1), 57-78. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1183539
• The Xylonite. (2016). Miyazaki’s representation of the shojo. https://thexylonite.wordpress.com/2016/12/21/miyazakis-representation-of-the-shojo/
• Tuğcu, L (2017). Semiotic analвsis of cultural differences between the representation of female protagonist in Disney animations and Hayao Miyazaki animes (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Social Sciences Institute Department of Visual Communication Design.
• UNHR (18 May 2020). Older persons. https://emergency.unhcr.org/protection/persons-risk/older-persons
• Ünal, B. (2023). History of anime: Genres, periods and industry. K. Hayashi & W.H.U. Anderson (Eds.), Anime philosophy and religion (pp. 1-61). Vernon Press.
• Vickers, K. (2007) Aging and the media: Yesterday, today, and tomorrow. Californian Journal of Health Promotion, 5(3), 100-105.
• Yerkes, R. M. (1921). A New Method of studying the ideational behavior of mentally defective and deranged as compared with normal individuals. Journal of Comparative Psychology, 1(5), 369–394
• Yıldırım Becerikli, S (2013). Kuşaklar arası iletişim farklılığı: Bilim teknoloji ve yenilik haberleri üzerinden bir odak grup çalışması. Selçuk İletişim, 8(1), 5-18.