Sinemada İmge Aracılığıyla Düşünce Üretimi: ‘Bulantı’, ‘Kurak Günler’ ve ‘Kuru Otlar Üstüne’ Filmleri Çerçevesinde Bir Okuma

Öz

Sinema, yalnızca bir anlatı biçimi ya da eğlence unsuru olarak değil aynı zamanda izleyicinin düşünsel dünyasını etkileyebilecek ve kavramsal düzeyde anlam üretimine olanak tanıyabilecek bir alan olarak değerlendirilebilir. Görsel ve işitsel unsurların bir araya gelmesiyle oluşan sinema dili, teknolojik gelişmelerle birlikte sürekli bir değişim ve dönüşüm yaşar; düşünce üretimine imkân tanıyan çok katmanlı bir yapıya dönüşür. Sinemanın bu düşünsel boyutu, zamanla felsefi tartışmaların da konusu hâline gelir; bazı düşünürler sinemayı yalnızca temsili bir araç olarak değil, felsefi düşüncenin kendine özgü bir biçimi olarak değerlendirir. Bu yaklaşım, özellikle sinemanın yapısal öğeleri aracılığıyla izleyicide düşünce üretme potansiyelini görünür kılar. Bu bağlamda, sinematografi; izleyici algısında düşünsel derinlik yaratan temel anlatı araçlarından biri olarak değerlendirilir. Kamera hareketlerinden ışık kullanımına, renk paletinden kurgu tercihlerine kadar sinematik her unsur, izleyicinin zihinsel süreçlerini harekete geçirebilecek potansiyele sahiptir. Bu bağlamda çağdaş Türk sineması, sinemanın felsefi potansiyelini imajlar üzerinden düşünmeye olanak tanıyan önemli örnekler sunmaktadır. Bu çalışmada; Bulantı, Kurak Günler, Kuru Otlar Üstüne gibi Türk sinemasından örnekler üzerinden bir okuma gerçekleştirilmiş; söz konusu filmlerde yer alan belirli sahneler aracılığıyla, sinematografik tercihler yoluyla izleyicinin zihninde düşünce oluşturma eyleminin nasıl gerçekleştirildiği analiz edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• sinema
• türk sineması
• felsefe
• sinematografi
• film analizi

The Production of Thought Through the Cinematic Image: A Reading of ‘Nausea’, ‘Burning Days’, and ‘About Dry Grasses’

Öz

Cinema can be regarded not only as a form of narration or a means of entertainment, but also as a field that can influence the viewer’s intellectual world and enable meaning production at a conceptual level. The cinematic language that emerges from the combination of visual and auditory elements undergoes constant change and transformation with technological developments, turning into a multilayered structure that allows for the production of thought. This reflective dimension of cinema gradually becomes the subject of philosophical debates; some thinkers consider cinema not merely as a representational medium but as a distinctive mode of philosophical thinking. This approach makes visible, in particular, the potential of cinema to generate thought in the viewer through its structural components. In this regard, cinematography is understood as one of the principal narrative devices that creates intellectual depth within the spectator’s perception. Every cinematic element-from camera movements to the use of light, from the colour palette to editing choices-has the potential to activate the viewer’s mental processes. In this sense, contemporary Turkish cinema offers significant examples that invite reflection on the philosophical potential of cinema through images. In this study, a reading has been carried out through examples from Turkish cinema such as Nausea, Burning Days, and About Dry Grasses through specific scenes from these films, an attempt has been made to analyse how the act of generating thought in the viewer’s mind is realised by means of cinematographic choices.

Anahtar Kelimeler

• cinema
• turkish cinema
• philosophy
• cinematography
• film analysis

Kaynakça

1. Adanır, O. (2017). İşitsel ve görsel anlam üretimi. Eylül Sanat Yayıncılık.
2. Alper, E. (Yön.) (2022). Kurak Günler [Sinema Filmi].
3. Andersen, N. (2019a). Gölge felsefe: Platon'un mağarası ve sinema (N. Kurunç, Çev.) Ayrıntı Yayınları.
4. Andersen, N. (2019b). Film, philosophy and reality: Ancient greece to godard. Routledge.
5. Ashton, D. (2006). Using deleuze: The cinema books, film studies and effect. UMI Dissertion Publishing.
6. Bogue, R. (2009). Gilles Deleuze. P. Livingston & C. Plantinga (Der.), The Routledge Companion to Philosophy and Film içinde (ss. 368-377). Routledge.
7. Bordwell, D. (1997). On the History of Film Style. Harvard University Press.
8. Bordwell, D., & Thompson, K. (2011). Film sanatı: Bir giriş (E. Yılmaz, & E. S. Onat, Çev.) De Ki Basım Yayım.

9. Bordwell, D., & Thompson, K. (2016). Film art: An introduction. McGraw-Hill.
10. Brown, B. (2011). Sinematografi: kuram ve uygulama (S. Taylaner, Çev.) Hil Yayın.
11. Ceylan, N. B. (Yön.) (2023). Kuru Otlar Üstüne [Sinema Filmi].
12. Colebrook, C. (2013). Gilles Deleuze (C. Soydemir, Çev.) Doğu Batı Yayınları.
13. Çipe, K. (2011). Diyalog ve sinema. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 22, 111-117.
14. Deleuze, G. (2000). The brain is the screen: An interview with gilles deleuze. G. Flaxman (Ed.), The brain is the screen: Deleuze and the philosophy of cinema içinde (ss. 365-375). University of Minnesota Press.
15. Deleuze, G. (2003). İki konferans: Yaratma eylemi nedir? - Müzikal zaman (U. Baker, Çev.) Norgunk Yayıncılık
16. Deleuze, G.(2013). Müzakereler (İ. Uysal, Çev.) Norgunk Yayıncılık
17. Deleuze, G. (2021). Sinema I: Hareket- imge (S. Özdemir, Çev.) Norgunk Yayıncılık.
18. Deleuze, G. (2021b). Sinema II: Zaman-imge (B. Yalım & E. Koyuncu, Çev.) Norgunk Yayıncılık.
19. Deleuze, G., & Guattari, F. (2001). Felsefe nedir? (T. Ilgaz, Çev.) Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
20. Demirkubuz Z. (Yön.) (2015). Bulantı [Sinema Filmi].
21. Frampton, D. (2013). Filmozofi: Sinemayı yepyeni bir tarzda anlamak için manifesto (C. Soydemir, Çev.) Metis Yayınları.
22. Freeland, C., & Wartenberg, T. (2016). Philosophy and film. Routledge.
23. Gibbs, J. (2002). Mise-en-scène: Film style and ınterpretation. Wallflower Press.
24. Herzogenrath, B. (2017). Strange topologics, deleuze takes a ride down david lynch's lost highway. B. Herzogenrath (Ed.), Film as philosophy içinde (ss. 161-179). University of Minnesota Press.
25. Lancaster, K. (2019). Basic cinematography. Routledge.
26. Livingston, P. (2006). Theses on cinema as philosophy. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 64(1), 11-18.
27. Livingston, P. (2008). Recent work on cinema as philosophy. Philosophy Compass, 3(4), 590-603.
28. Mascelli, J. V. (2007). Sinemanın 5 temel öğesi (H. Gür, Çev.) İmge Kitabevi.
29. McClelland, T. (2011). The philosophy of film and film as philosophy. Cinema: Journal of Philosophy and the Moving Image, 11-35.
30. Monaco, J. (2002). Bir film nasıl okunur? (E. Yılmaz, Çev.). Oğlak Yayıncılık.
31. Mulhall, S. (2008). On film. Routledge.
32. Mullarkey, J. (2009). Refractions of reality: Philosophy and the moving image. Palgrave Macmillan.
33. Mükerrem, Z. (2012). Sinematografi üzerine düşünceler: Kuram ve uygulamalar. Ayrıntı Yayınları.
34. Özçınar, M. (2021). Deleuze ve sinema. Cem Yayınevi.
35. Öztürk, S. (2018). Sinema felsefesine giriş, film- yapımı felsefe. Ütopya Yayınevi.
36. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods. Sage.
37. Schwab, M. (2000). Escape from the image: Deleuze's image-ontology. G. Flaxman (Ed.), The brain is the screen: Deleuze and the philosophy of cinema içinde (ss. 109-141). University of Minnesota Press.
38. Sinnerbrink, R. (2011). New philosophies of film: Thinking images. Continuum.
39. Smith, M. (2016). Film, philosophy, and the varieties of artistic value. K. Thomson-Jones (Ed.), Current controversies in philosophy of film içinde (ss. 182-203). Routledge.
40. Smuts, A. (2009). Film as philosophy: In defense of a bold thesis. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 67(4), 409-420.
41. Sözen, M. (2013). Sinemada anlam yaratan bir öğe olarak ışık tasarımı ve örnek çözümlemeler. Selçuk İletişim, 152-168.
42. Sütçü, Ö. Y. (2015). Gilles Deleuze'de imge hareketi olarak sinemanın felsefesi. Sentez Yayıncılık.
43. Wartenberg, T. E. (2007). Thinking on screen: Film as philosophy. Routledge.
44. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.