Exploring Awareness of Internet Use Through Documentary Audience Perceptions

Yıl 2026, Sayı: 17 , 588 - 613 , 30.04.2026

Melek Özkar

https://doi.org/10.32739/etkilesim.2026.9.17.350

https://izlik.org/JA54AG95XY

Öz

Many researchers have shown that numerous documentaries addressing themes such as nature, the environment, human rights struggles, and corruption raise awareness specific to their subjects. However, no research has been found that examines whether documentaries focusing on internet use create awareness about internet use itself. Therefore, the aim of this study is to determine whether a documentary that includes internet use creates awareness in this regard. A semi-structured interview technique was applied to 12 participants in the study. The data obtained were first analyzed using codes, then themes, and finally sub-themes. As a result of the interviews, a total of 10 main themes and 32 sub-themes related to internet use were identified. It was observed that these 10 main themes and 32 sub-themes in the documentary were noteworthy aspects of internet use for the viewer, that participants could observe the effects of internet use on human behavior, and that attitudes towards internet use could be changed.

Anahtar Kelimeler

Internet , Documentary , Audience , Awareness , Thematic Analysis , Nvivo

Etik Beyan

The study has received "Ethics Committee Approval".

Destekleyen Kurum

There is no supporting organization.

Teşekkür

Thank you to all participants.

İnternet Kullanımına Yönelik Oluşan Farkındalığı Belgesel İzleyicisi Algıları Üzerinden Keşfetmek

https://izlik.org/JA54AG95XY

Öz

Doğa, çevre, hak mücadelesi ve yolsuzluk gibi temaları ele alan birçok belgeselin konularına özgü farkındalık oluşturduğu pek çok araştırmacı tarafından ortaya konulmuştur ancak internet kullanımı temalı belgesellerin internet kullanımı ile ilgili bir farkındalık yaratıp yaratmadığını irdeleyen herhangi bir araştırmaya rastlanmamıştır. Bu kapsamda çalışmanın amacı, içeriğinde internet kullanımına yer veren bir belgeselin, bu yönde bir farkındalık yaratıp yaratmadığını saptamaktır. Çalışmada 12 katılımcıya yarı yapılandırılmış görüşme tekniği uygulanmıştır. Elde edilen verilerden önce kodlara, sonra temalara, en sonda da alt temalara ulaşılmıştır. Yapılan görüşmeler neticesinde internet kullanımı ile ilgili toplam 10 ana temaya ve 32 alt temaya ulaşılmıştır. Belgeseldeki bu 10 ana tema ve 32 alt temanın izleyici için internet kullanımının dikkat çeken yönleri olduğu, katılımcıların internet kullanımının insan davranışları üzerine etkilerini gözlemleyebildiği ve de internet kullanımına dair tutumların değişebilir olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

İnternet , Belgesel , İzleyici , Farkındalık , Tematik Analiz , Nvivo

Etik Beyan

Çalışmanın “Etik Kurul Onayı” bulunmaktadır.

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum bulunmamaktadır.

Teşekkür

Tüm katılımcılara teşekkür ederim.

Kaynakça

• Aitchison, J., Aitchison, R., & Devas, F. (2021). Assessing the environmental impacts of wildlife television. People and Nature, 3(6), 1138-1146.
• Akbulut, N. T. (2018). Belgesel film yapımı estetik yaklaşım gerektirir. N. Pembecioğlu (Ed.), Belgesel film üstüne yazılar içinde (2. baskı, ss. 87-90). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Akmeşe, Z. (2020). Değişen mekânlar dönüşen hayatlar: Son Kale. N. Ç. Bikiç (Ed.), Film yapmak: Kurmaca, deneysel, belgesel, animasyon içinde (ss. 242-262). Doruk Yayımcılık.
• Arda, Ö. (2020). Kültür aktarımı ve etnografik belgesel film (1. baskı). Eğitim Yayınevi.
• Aronson, J. (1995). A pragmatic view of thematic analysis. The Qualitative Report, 2(1), 1-3.
• Artan, S., & Kalaycı, C. (2009). İnternetin uluslararası ticaret üzerindeki etkileri: OECD ülkeleri örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 10(2), 175-187.
• Atabek, Ü. (2020). Tarihten geleceğe iletişim teknolojileri. Siyasal Kitabevi.
• Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: An analytic tool for qualitative research. Qualitative Research, 1(3), 385-405.
• Avcı, E. (2015). Dijital sanat bağlamında dijital teknolojilerin güzel sanatlar eğitimine entegrasyonu. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), 866-882.
• Bahar, A. (2018). Bilişim suçları, iletişim ve sosyal medya. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 10(3), 1-36.
• Bailey, K. D. (1994). Methods of social research (4. baskı). Free Press.
• Baş, T., Atak, İ., Uludağ, C. & Güler, A. (2013). NVIVO programının kullanımı. T. Baş & U. Akturan (Ed.), Nitel araştırma yöntemleri: Nvivo ile nitel veri analizi, örnekleme, analiz, yorum içinde (2. Baskı, ss. 127-179). Seçkin Yayıncılık.
• Bazeley, P., & Jackson, K. (2015). NVIVO ile nitel veri analizi (A. Bakla & S. Beşir Demir Çev.). Anı Yayıncılık.
• Boyatzis, R. E. (1998). Thematic analysis and code development: Transforming qualitative information. Sage Publications.
• Bölüktaş, R. P., Özer, Z., & Yıldırım, D. (2019). Web tabanlı eğitimin sağlık alanında kullanılabilirliği. Uluslararası Yönetim ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(11), 197-207.
• Brandon, V. (2014). Fantasy-theme analysis of food documentaries: Contention, collaboration, and consultation as health promotion approaches (Yayımlanmamış doktora tezi). The University of New Mexico.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
• Castells, M. (2008). Enformasyon çağı: Ekonomi, kültür ve toplum: Ağ toplumunun yükselişi (1. cilt, 2. baskı) (E. Kılıç, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Chadwick, B. A., Bahr, H. M., & Albrecth, S. L. (1984). Social science research methods. Prentice-Hall.
• Charmaz, K. (2015). Gömülü (Grounded) teori yapılandırması: Nitel analiz uygulama rehberi (2. baskı) (H. İ. Çınarbaşı, Çev.). Seçkin Yayıncılık.
• Chattoo, C. B., & Jenkins, W. (2019). From reel life to real social change: The role of contemporary social-issue documentary in U.S. public policy. Media, Culture & Society, 41(8), 1107-1124.
• Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (4. baskı). SAGE.
• Coşkun Tuna, P., & Türkölmez, O. (2023). Yeni toplumsal hareketler ve dijital aktivizm. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 4(2), 211-240.
• Çarıkcı, K., Meral, H., Berkil, S., Çalışır, A., Önala, L., & Arslan, Ö. (2024). Nitel araştırmalarda tematik analiz. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 10(37), 127-140.
• Datareportal. (2025). Notes on data variance, mismatches, and curiosities. https://datareportal.com/notes-on-data?utm_source=Global_Digital_Reports&utm_medium=Report&utm_campaign=Digital_2026&utm_content=Important_Notes adresinden erişilmiştir.
• Diktaş Yerli, G. (2023). Sosyal bilimler alanında afet konulu lisansüstü çalışmaların bibliyometrik ve tematik analizi. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 961 - 976.
• Dokuyucu, A. (2024). Dijitalleşen dünya çerçevesinde; spor ve sosyal medya bileşenleri. Journal Of Social, Humanities And Administrative Sciences, 10(5), 649-653.
• Edhlund, B. M., & McDougall, A. G. (2012). Nvivo 10 essentials: Your guide to the World's most powerful qualitative data analysis software. Form & Kunskap.
• Ersöz, B., & Kahraman, Ü. G. (2020). Bilişim çağında bilginin değişen yüzü: İnfobezite üzerine kavramsal bir inceleme. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi, 4(2), 431-444.
• Fadzila, H., & Abd Rauf, R. (2019). Learning environmental issues through documentaries: Exploring the perceptions of university students. International Journal of Innovation, Creativity and Change, 7(6), 227-242.
• Fernández-Bellon, D., & Kane, A. (2020). Natural history films raise species awareness—A big data approach. Conservation Letters, 13(1), e12678-n/a.
• Flick, U. (2009). An introduction to qualitative research. Sage Publications.
• Goode, W. J., & Hatt, P. K. (1952). Methods in social research. McGraw-Hill.
• Gopalakrishnan, P., Thangavelu, P., KS, S., & Velusamy, J. (2025). A study on nature documentaries involving environmental conservation: Raising awareness of the environment among college students in Chennai, India-with a special reference to the Netflix series 'Our Planet’. International Water and Irrigation, 44(2), 420 -433.
• Gül, R., & Gülnar, B. (2015). The effect of documentary movies on protection of cultural heritage and the formation of social counsciousness: Safranbolu: Reflection of time documentary sample. International Conference on the Changing World and Social Research, 1, 1138-1148.
• Gündeş, S. (1998). Belgesel filmin yapısal gelişimi: Türkiye'ye yansıması (1. baskı). Alfa Basım Yayım.
• Hoover, M. L. (1974). An evaluation of Michigan's documentary film ‘Your Silent Partner’ concerning public awarenes of organized crime (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Youngstown State University.
• Işıkman, N. G. (2009). Ötekini belgelemek: Belgesel sinemada kültürel temsiller (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• _____________ (2014). Belgesel sinemada temsil ve Türkiye örneği üzerinden çözümlenmesi. İ. Özgür (Ed.). Tanıklıklar sineması: Belgesel sinema üzerine içinde (ss. 75-107). Agora Kitaplığı.
• Karademir, E. (2015). Eğitsel internet kullanımı ile teknolojik pedagojik alan bilgisi ve eğitim teknolojilerine yönelik tutum arasındaki ilişki: Öğretmen adayları örneği. Turkish Studies, 10(15), 519-534.
• Kınam, B. (2022). Şimdi ve gelecek için farkındalık yaratıcı çevreci belgesel filmler. Medeniyet Sanat, 8(2), 207-228.
• Kuruoğlu, H. & Akçora, E. (2017). Beyazperdeden dijital ortama belgesel filmin serüveni. H. Kuruoğlu & E. Akçora (Ed.), Belgesel film üstüne yazılar içinde (2. baskı, ss. 7-30). Detay Yayıncılık.
• Kuruoğlu, H. & Parsa, A. F. (2017). Sunuş. H. Kuruoğlu & A. F. Parsa (Ed.), Belgesel filmde zamanın ruhu: Belgesel filmde değişen anlam ve anlatım içinde (2. baskı, ss. iii-vi). Detay Yayıncılık.
• Li, Y. & Yang, B. (2020). An experimental study on the influence of Tibetan antelope conservation documentary on audience. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1-8.
• Margaritidou, S., & Matsiola, M. (2023). Alternative communication forms in raising public awareness. Envisioning the Future of Communication, 1(1), 61-75.
• McCormack, C. M., Martin, J. K., & Williams, K. J. (2021). The full story: Understanding how films affect environmentalchange through the lens of narrative persuasion. People and Nature, 3, 1193-1204.
• Mete, H. (2022). Bilgisayar destekli nitel veri analizinde gömülü teori deseninin kullanımı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Dış İlişkiler ebültenleri üzerine bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 20(1), 552-568.
• Nichols, B. (2017). Belgesel sinemaya giriş. (1. baskı) (D. Eruçman, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
• Ocak, E. (2017). Gezi Direnişi'nin belgeselleri nasıl yapılacak? Kavramsal bir çerçeve denemesi. Toplum ve Bilim, 140, 155-180.
• Özdemir, G. (2007). Destinasyon pazarlamasında internetin rolü. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 2(8), 889-898.
• Pathak, R. K. (2024). Film and social change: Exploring the impact of documentaries on activism. Universal Research Reports, 11(1), 89-92.
• Pearce, D. (2024). Using documentaries in the classroom to develop critical thinking skills. INTED2024 Proceedings içinde (ss. 807-816). IATED.
• Pembecioğlu, N. (2018a). Başlarken: Neden belgesel film? N. Pembecioğlu (Ed.), Belgesel film üstüne yazılar içinde (2. baskı, ss. 1-10). Nobel Akademik Yayıncılık.
• _____________ (2018b). Birey ve belgesel film. N. Pembecioğlu (Ed.), Belgesel film üstüne yazılar içinde (2. baskı, ss. 11-22). Nobel Akademik Yayıncılık.
• _____________ (2018c). Alımlama estetiği ve belgesel sinema açılımları. N. Pembecioğlu (Ed.), Belgesel film üstüne yazılar içinde (2. baskı, ss. 70-83). Nobel Akademik Yayıncılık.
• _____________ (2018d). Anlatıda devinim kavramı. N. Pembecioğlu (Ed.), Belgesel film üstüne yazılar içinde (2. baskı, ss. 122-143). Nobel Akademik Yayıncılık.
• _____________ (2018e). Belgeselin sorunları ve geleceğin belgeselleri. N. Pembecioğlu (Ed.), Belgesel film üstüne yazılar içinde (2. baskı, ss. 237-261). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Renov, M. (1993). Toward a poetics of documentary. M. Renov (Ed.), Theorizing documentary içinde (ss. 12-36). Routledge.
• _________ (2021). Sanat ve bir sanat olarak belgesel. B. Winston (Der.), Belgesel sinema kitabı içinde (A. Gürata, Çev., ss. 650-662). Ayrıntı Yayınları.
• Rice, S. N. (2015). Google's #freeandopen campaign: Using a documentary to raise awareness of internet regulation among university students (Yayımlanmamış lisans bitirme tezi). Honors College Capstone Experience.
• Rotha, P. (2000). Belgesel sinema (İ. Şener, Çev.) (1. baskı). İzdüşüm Yayınları.
• Ruşen, F. (2022). Post internet sanatında yapıtların görsel dili. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 51-74.
• Sakarya, Ş., & Bezirgan, E. (2018). Kitlesel fonlama platformları: Türkiye ve yurtdışı karşılaştırması. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(2), 18-33.
• Sarıışık, M., & Akova, O. (2006). Seyahat acentalarında internetin rolü ve önemi üzerine bir araştırma. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(12), 128-148.
• Savci, M., & Aysan, F. (2017). Technological addictions and social connectedness: Predictor effect of internet addiction, social media addiction, digital game addiction and smartphone addiction on social connectedness. Dusunen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 30, 202-216.
• Serter, S. S. (2023). Toplumsal farkındalık amaçlı belgesel film yapımı ve etkileri: Erken çocuklukta erken müdahale ve aile temalı deneysel bir araştırma. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (14), 9-49.
• Starks, H., & Trinidad, S. B. (2007). Choose your method: A comparison of phenomenology, discourse analysis, and grounded theory. Qualitative Health Research, 17(10), 1372-1380.
• Stewart, C. J. & Cash, W. B. (1985). Interviewing: Principles and practices (4. baskı.). Wm. C. Brown Pub.
• Susam, A. (2015). Toplumsal bellek ve belgesel sinema (1. baskı). Ayrıntı Yayınları.
• Şeker, A. (2017). Uluslararası ticarette internet kullanımının rolü: Türkiye örneği. Ege Akademik Bakış, 17(1), 75-88.
• Şenışık , S., & Hastürk, M. O. (2011). Genç ergenlerde düzenli egzersizin internet kullanımı ile ilişkisi. Spor Hekimliği Dergisi, 46, 129-134.
• Tavşanlı, Ö. F., & Kaldırım, A. (2020). Türkiye'de süreç temelli yazma yaklaşımı: Bir tematik analiz çalışması. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 9(1), 108-138.
• Taylan, G. Ö. (2020). Eğitim amaçlı internet kullanımı. Ş. Sağıroğlu, H. İ. Bülbül, A. Kılıç & M. Küçükali (Ed.), Dijital okuryazarlık: Araçlar, metodolojiler, uygulamalar ve öneriler içinde (1. baskı, ss. 375-410). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Torun, H. (2019). Belgesel sinema dili ve savaş. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 41, 143-158.
• Türker, O. (2025). Online seyahat sektöründe nitel video analiz yöntemi kullanılarak reklam stratejilerinin incelenmesi: NVivo 15 örneği. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 11(1), 79-104.
• Ülker, D. B. (2021). İnternet ve sağlık bilgisi: Ankara'da altmış yaş üstü kadınların sağlık bilgi kaynağı olarak internet kullanımı üzerine sosyolojik bir araştırma. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi (Özel Sayı), 146-179.
• We Are Social. (2025). Special report: Digital 2025 your ultimate guide to the evolving digital world. Erişim adresi https://wearesocial.com/uk/blog/2025/02/digital-2025/
• Wei, H., Berdejo-Espinola, V., Ma, Y., & Amano, T. (2024). Content analysis of nature documentaries in China: Challenges and opportunities to raise public conservation awareness. Biological Conservation, 292, 1-13
• Wright, A. J., Veríssimo, D., Pilfold, K., Parsons, E. C. M., Ventre, K., Cousins, J., Jefferson, R., Koldewey, H., Llewellyn, F. & McKinley, E. (2015). Competitive outreach in the 21st century: Why we need conservation marketing. Ocean & Coastal Management, 115, 41-48. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2015.06.029
• Yaman, N. D. (2016). NVivo çalışma alanı ve proje oluşturma. I. K. Yurdakul (Ed.), Nitel veri analizinde adım adım NVivo kullanımı içinde (ss. 33-56). Anı Yayıncılık.
• Yardımcı, M. (2024). Influencer bi̇reyleri̇n taki̇pçi̇leri̇ üzeri̇ndeki̇ etkisi. International Journal of Media, Culture and Literature, 9(2), 115 -129.
• Yıldırım, A. (2014). İnternetin görünen yüzü. KMÜ Sosyal ve Ekonomı̇k Araştırmalar Dergı̇si, 16 (Özel Sayı 1), 51-59.
• Yıldırım, A., & Şimşek , H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayınları.
• Zhang, T. (2021). Audience perceptions of female characters in Chinese documentaries (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). University of Missouri.