Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenenlerin Yapay Zekâ Kaygılarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen bireylerin yapay zekâya (YZ) yönelik kaygı düzeylerini belirlemek ve bu kaygının cinsiyet, öğrenim düzeyi, kur seviyesi ve dil öğreniminde YZ’den yararlanılma durumu gibi değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. Nicel araştırma desenine dayalı olarak yürütülen çalışmada tarama modeli benimsenmiş; veriler Türkiye’deki çeşitli dil öğretim merkezlerinde A2, B1, B2 ve C1 düzeylerinde Türkçe öğrenen 170 uluslararası öğrenciden çevrim içi anket aracılığıyla toplanmıştır. Katılımcılara “Yapay Zekâ Kaygısı Ölçeği” uygulanmış; analizlerde parametrik testlerden olan bağımsız örneklemler t-testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, katılımcıların YZ’ye ilişkin genel kaygı düzeyleri yüksek bulunmuştur (X̄=4,30). Özellikle YZ’nin kötüye kullanılabileceği, bireyde zihinsel bağımlılık yaratabileceği ve kontrol dışı sonuçlara yol açabileceği düşünceleri yüksek kaygı düzeylerinin temelini oluşturmaktadır. Cinsiyete göre yapılan karşılaştırmada erkeklerin YZ kaygı ortalaması (X̄=4,40) kadınlara (X̄=4,19) göre daha yüksek olsa da bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülmüştür (p=,264). Ancak kur seviyesi ve YZ kullanım durumu anlamlı farklılık yaratmıştır. A2 düzeyindeki öğrencilerin daha yüksek kaygı düzeyine sahip olduğu; YZ araçlarını kullanan bireylerin ise daha düşük kaygı sergilediği belirlenmiştir. Sonuçlara göre, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen bireylerin YZ’ye yönelik kaygılarının karmaşık ve çok boyutlu bir yapıya sahip olduğu ifade edilebilir. Elde edilen bulgular, bu kaygıların yalnızca teknolojik yeterlik veya akademik geçmiş gibi demografik unsurlarla değil; bireylerin teknolojiyle kurdukları ilişki biçimleri, tecrübe düzeyleri ve algısal değerlendirmeleriyle şekillendiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Öğrenciler
• öğrenim düzeyi
• tarama modeli
• yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
• yapay zekâ kaygısı

An Analysis of the Artificial Intelligence Concerns of those Learning Turkish as a Foreign Language from the Perspective of Various Variables

Öz

This study aims to identify the levels of anxiety towards artificial intelligence (AI) among individuals learning Turkish as a foreign language and to examine whether this anxiety shows significant differences according to variables such as gender, level of education, course level, and the use of AI in language learning. Employing a quantitative research design, the study adopted a survey model; data were collected online from 170 international students learning Turkish at A2, B1, B2, and C1 levels at various language teaching centres in Türkiye. The Artificial Intelligence Anxiety Scale was administered to participants; independent samples t-test and one-way analysis of variance were used in the analyses as parametric tests. According to the research results, participants' overall anxiety levels regarding AI were found to be high (X̄=4.30). In particular, concerns that AI could be misused, create mental dependency in individuals, and lead to uncontrollable outcomes form the basis of these high anxiety levels. Although male participants reported higher mean levels of AI anxiety (X̄ = 4.40) than female participants (X̄ = 4.19), this difference was not statistically significant (p=.264). However, significant differences emerged with respect to proficiency level and AI-use status. A2-level learners exhibited higher levels of anxiety, while individuals actively using AI tools demonstrated lower levels of anxiety. According to the results, it can be argued that the anxiety of individuals learning Turkish as a foreign language towards AI has a complex and multidimensional structure. The findings reveal that this anxiety is shaped not only by demographic factors such as technological competence or academic background, but also by individuals' relationship with technology, their level of experience, and their perceptual evaluations.

Anahtar Kelimeler

• Artificial intelligence anxiety
• level of education
• screening model
• students
• teaching Turkish as a foreign language

Kaynakça

1. Akkaya, B., Özkan, A. ve Özkan, H. (2021). Yapay Zeka Kaygı (YZK) Ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Alanya Akademik Bakış, 5(2), 1125-1146. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.833668
2. Basar, U., & Cangal, O. (2021). Analysis of the attitudes of the ınstructors towards the use of technology in teaching Turkish as a foreign language, International Online Journal of Educational Sciences, 13(1), 18-32. https://doi.org/10.15345/iojes.2021.01.002
3. Baş, G. (2014). Lise öğrencilerinde yabancı dil öğrenme kaygısı: Nitel bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(36), 101-119. http://dx.doi.org/10.9779/PUJE653
4. Bayrakcı, S. (2020). Dijital yetkinlikler bütünü olarak dijital okuryazarlık: Ölçek geliştirme çalışması. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
5. Bekman, M. (2022). Halkla ilişkiler uygulamalarında nicel araştırma yöntemi: İlişkisel tarama modeli. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 6(16), 238–258. https://doi.org/10.54707/meric.1143322
6. Boylu, E. (2014). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen temel seviyedeki İranlı öğrencilerin yazma problemleri. Zeitschrift für die Welt der Türken, 6(2), 335-349.
7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2022). Bilimsel araştırma yöntemleri (30. bs.). Pegem Akademi.
8. Chand, S. P., & Marwaha, R. (2023). Anxiety. In statpearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470361/

9. Chilingaryana, K., & Zvereva, E. (2017). Methodology of flipped classroom as a learning technology in foreign language teaching. Procedia Social and Behavioral Sciences, (237), 1500-1504. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2017.02.236
10. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
11. Çetiner, N. ve Çetinkaya, F. Ö. (2024). Çalışanların yapay zekâ kaygısı ile motivasyon düzeyleri arasındaki ilişki: Turizm çalışanları üzerine bir araştırma. Alanya Akademik Bakış, 8(1), 159-173. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.1297394
12. Deniz, S.S. (2022). Yapay zekâ kaygısının incelenmesine ilişkin bir araştırma. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 8(63), 1675- 1677. https://doi.org/10.29228/smryj.64393
13. Filiz, E., Güzel, Ş. ve Şengül, A. (2022). Sağlık profesyonellerinin yapay zekâ kaygı durumlarının incelenmesi. Journal of Academic Value Studies (JAVStudies), 8(1), 47-55. https://doi.org/10.29228/javs.57808
14. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10th ed.). Pearson.
15. Granter, S. R., Beck, A. H., & Papke Jr, D. J. (2017). AlphaGo, deep learning, and the future of the human microscopist. Archives of Pathology & Laboratory Medicine, 141(5), 619-621. https://doi.org/10.5858/arpa.2016-0471-ED
16. Karasar, N. (2022). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayıncılık.
17. Kır, D. B. ve Tekin, E. (2025). Key features of AI applications in foreign language teaching. Bartın University Journal of Faculty of Education, 14(4), 1143–1162. https://doi.org/10.14686/buefad.1681050
18. Kim, J. J., Soh, J., Kadkol, S., Solomon, I., Yeh, H., Srivatsa, A. V., Nahass, G. R., Choi, J. Y., Lee, S., Nyugen, T., & Ajilore, O. (2025). AI anxiety: A comprehensive analysis of psychological factors and interventions. AI and Ethics, 1-17. https://doi.org/10.1007/s43681-025-00686-9
19. Krashen, S., &Terrell, T. D. (2000). The natural approach. Longman.
20. Li, J., & Huang, J. S. (2020). Dimensions of artificial intelligence anxiety based on the integrated fear acquisition theory. Technology in Society, 63, 101410. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2020.101410
21. Lițan D-E (2025) Mental health in the “era” of artificial intelligence: technostress and the perceived impact on anxiety and depressive disorders an SEM analysis. Front. Psychol. 16:1600013. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1600013
22. Maden, S., Dincel, Ö. ve Maden, A. (2015). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin yazma kaygıları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 4(2), 748-769.
23. MEB. (2024). Eğitimde kullanılan yapay zekâ araçları: Öğretmen el kitabı. Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü. Web: https://yegitek.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_07/12172521_meb_nek_yapay_zek_araclari_12072024_web.pdf adresinden 8 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
24. MEB. (2025). Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı (2025-2029). Web: https://yegitek.meb.gov.tr/mebiysdosyalar/202506/17092340egiti mdeyapayzekapolitikabelgesiveeylemplani202520291.pdf adresinden 7 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
25. Murakami, Y., & Inagaki, T. (2025). Exploring the impact of AI anxiety on first-year university students’ data science education. In The IAFOR International Conference on Education: Hawaii 2025 Official Conference Proceedings (pp. 317–327). The International Academic Forum (IAFOR). https://doi.org/10.22492/issn.2189-1036.2025.27
26. OECD. (2023). How countries are implementing the OECD principles for trustworthy AI. Web: https://oecd.ai/en/wonk/national-policies-2 adresinden 23 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
27. Özbilen, U. (2024). Yapay zekâ ve yazabilme becerisi: Bağdaşıklık ve tutarlılık. International Journal of Language Academy, 12(4), 295-306. https://doi.org/10.29228/ijla.79399
28. Reyhan, F. A., & Dağlı, E. (2023). Ebelik öğrencilerin yapay zekâ kaygı durumlarının değerlendirilmesi. Instıtute of Health Sciences Journal, 8(Special Issue), 290-296. https://doi.org/10.51754/cusbed.1286594
29. Rosen, L. D., & Weil, M. M. (1995). Computer anxiety: a cross-cultural comparison of university students in ten countries. Computers in Human Behavior, 11(1), 45-64.
30. Savaş, B. Ç., Turan, M. & Tatlısu, B. (2024). Spor bilimleri fakültesinde öğrenim gören öğrencilerin yapay zekâ kaygılarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. In: Ulupı- nar, S. & Tozoğlu, E. & Biricik, YS (ed.), Eğitim Bilimlerinde Sürdürülebilirlik ve Nitel Araştırma. Özgür Yayınları.
31. Şen, A. T. (2024). Kamu çalışanlarının yapay zeka kaygı düzeylerinin belirlenmesi: Kastamonu örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 232-246. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1384435
32. UNESCO. (2024). Eğitim ve araştırmada üretken yapay zekâ kılavuzu. Web: https://policycommons.net/artifacts/15980545/egitim-ve-arastirmada-uretken-yapay-zeka-kilavuzu/16877069/ adresinden 18 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
33. Ülkü, T., Uçan Özcan, S. ve Polatcı, S. (2025). Yapay zekâ kaygısının gelecek kaygısı ve yenilikçi davranışlar üzerindeki etkisi: Üniversite öğrencileri üzerine bir uygulama. İş ve İnsan Dergisi, 12(1), 12-25. https://doi.org/10.18394/iid.1547768