Yabancılara Türkçe Öğretiminde 2003-2025 Yılları Arasında Yapılan Söz Varlığı Çalışmalarının İçerik Analizi

Öz

İnsanların kendilerini doğru ve etkili bir şekilde ifade etmesi gelişmiş söz varlığıyla gerçekleşmektedir. Bu sebeple bu alanda yapılmış çalışmaların alan uzmanlarına bu alandaki var olan durum ve gelecekte neler yapılabileceği konusunda fikir vereceği düşünülmektedir. Bu çalışmada, yabancılara Türkçe öğretiminde söz varlığı çalışmalarını incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda Google Scholar, TR Dizin, Science Direct, Scopus, WOS, Dergipark ve Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanlarından 2003-2025 yıllarında yayımlanan 75 tez, 148 makale ve 6 bildiri olmak üzere 229 çalışmaya ulaşılmıştır. Elde edilen çalışmalar yöntemine, örneklem büyüklüğüne, düzeye, dergi indeksine ve tez çalışmalarının yapıldığı üniversitelere göre incelenmiş ve sınıflandırılmıştır. Veriler doküman inceleme yöntemiyle toplanmış içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Verilerin analizinde MAXQDA 24.9.0 nitel veri analiz programı kullanılmıştır. Araştırma sonunda makale türündeki çalışmaların daha fazla, tezlerin ise 20’sinin doktora düzeyinde 55’inin yüksek lisans düzeyinde olduğu görülmüştür. Konu olarak en fazla kitap incelemesi çalışmaları yapılmıştır. İncelenen 102 kitap incelemesi çalışması 12 alt başlığa göre sınıflandırılmıştır. Bunların 47’si ders, 17’si hikâye kitaplarındaki söz varlığı unsurlarının incelemesiyle ilgilidir. En çok çalışılan ikinci konu ise 52 çalışmanın yapıldığı yöntem, teknik, etkinlik, materyal kullanımı ve tasarımı/geliştirilmesiyle ilgilidir. Çalışmaların 10’u İngilizce olarak yayımlanmıştır. Çalışmalarda en fazla kullanılan araştırma yöntemi 61 çalışma ile doküman incelemesi yöntemidir. 41 çalışmada ise araştırma yöntemi belirtilmemiştir. En fazla çalışılan dil düzeyi A1’dir. Makalelerin yayınlandığı dergilerin en fazla diğer uluslararası indekslerde ve TR Dizin’de tarandığı sonucuna ulaşılmıştır. Tezlerin ağırlıklı olarak Dokuz Eylül Üniversitesi, Sakarya Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinde hazırlandığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak yabancılara Türkçe öğretiminde söz varlığı çalışmalarının çoğunlukla ders kitapları incelemeleri üzerine yoğunlaştığı, ileri düzeye yönelik (C1-C2) araştırmaların yetersiz olduğu ve yöntem çeşitliliğinin sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Bu durum, gelecekte farklı konulara, düzeylere ve yöntemlere odaklanan araştırmalara ihtiyaç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İçerik analizi
• kelime öğretimi
• söz varlığı
• Doküman incelemesi
• yabancılara Türkçe öğretimi

Content Analysis of Studies on Vocabulary in Teaching Turkish as a Foreign Language between 2003-2025

Öz

A well-developed vocabulary enables individuals to express themselves accurately and effectively. Therefore, studies conducted in this area are believed to offer valuable insights to experts regarding the current state of the field and potential future directions. This study aims to examine vocabulary studies in teaching Turkish as a foreign language (TTFL). Thus, 229 studies, including 75 theses, 148 articles, and 6 papers published between 2003-2025, were reached from Google Scholar, TR Index, Science Direct, Scopus, WOS, Dergipark, and the Council of Higher Education Thesis Center. The studies were examined through content analysis method and classified according to their research method, sample size, level, journal index and the universities where the theses were conducted. MAXQDA 24.9.0 qualitative data analysis program was used in the analysis of the data. As a result, it was observed that there were more studies in the article type, 20 of the theses were at the doctoral level and 55 were at the master's level. The most frequently investigated subject was book review studies. A total of 102 book review studies were analyzed and classified into 12 subcategories. 47 of them were related to vocabulary in textbooks and 17 to vocabulary elements in storybooks. The second most studied subject, encompassing 52 studies, concerned the method, technique, activity, material use and design/development. 10 of the studies were published in English. The most frequently used research method in the studies was the document analysis method with 61 studies. The research method was not specified in 41 studies. The most commonly studied language level was A1. It was also found that the journals in which the articles were published were mostly indexed in other international databases as well as in TR Dizin. The theses were predominantly prepared at Dokuz Eylül University, Sakarya University, and Hacettepe University. As a result, it was determined that vocabulary studies in TTFL have mostly focused on textbook analyses, that research on advanced levels (C1-C2) is limited, and that methodological diversity remains insufficient. This indicates a need for future studies to focus on different topics, levels and employ a wider variety of methods.

Anahtar Kelimeler

• Content analysis
• vocabulary
• vocabulary teaching
• document analysis
• teaching Turkish to foreigners

Kaynakça

1. Aksan, D. (2004). Türkçenin söz varlığı (3. Baskı). Engin.
2. Aldaraghmeh, H. (2020). Yabancılara Türkçe öğretiminde ana dili Arapça öğrencilere yönelik yapılan çalışmaların üzerinde bir inceleme. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 3(1), 21-42.
3. Aljaradat, Y. İ. M. ve Yıldız, D. (2024). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi ile ilgili makaleler üzerine bir inceleme: Yöntemsel eğilimler. Edutech Research, 2(1), 1-16.
4. Barcın, S. (2024). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde materyal hazırlama üzerine yapılan çalışmaların incelenmesi. Journal of World of Turks/Zeitschrift für die Welt der Türken, 16(3), 59-78.
5. Baş, B. (2010). Söz varlığının oluşumu ve gelişiminde çocuk edebiyatının rolü. Türklük Bilimi Araştırmaları, (27), 137-159.
6. Biçer, N. (2017). Yabancılara Türkçe öğretimi alanında yayınlanan makaleler üzerine bir analiz çalışması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (27), 236-247.
7. Björk, B.C. (2019). Acceptance rates of scholarly peer-reviewed journals: A literature survey, El profe-sional de la información, 28(4), 1-9.
8. Büyükikiz, K. K. (2014). Yabancılara Türkçe öğretimi alanında hazırlanan lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(25), 203-213.

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (28. Baskı). Pegem Akademi.
10. Çelebi, C., Ergül, E., Usta, B. ve Mutlu. M. (2019). Türkiye’de yabancılara Türkçe öğretimi alanında hazırlanmış lisansüstü tezler üzerine bir meta-analiz çalışması. Temel Eğitim Dergisi, 1(3), 39- 52.
11. Çelik, D. C., Elbistanlı, N. ve Boylu, E. (2022). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde atasözleri ve deyimlerin öğretimine yönelik yapılan çalışmaların incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (28), 54-71.
12. Çevik, A. ve Muzaffer, N. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında yazılmış yüksek lisans tezlerinde geçen anahtar kelimelere ilişkin bir içerik analizi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 722-744.
13. Çevirme, H. ve Koçak, S. (2018). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde 2015-2017 yılları arasında yapılan akademik makalelerdeki eğilimler. Ş. Gerçek (Ed.), Current Database in Education içinde (ss.163-174). IJOPEC Publication Limited.
14. Demir, T. T., Peler, M. ve Güler Yıldız, A. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında nicel araştırma yöntemleri kullanılarak yapılan lisansüstü tezlerdeki eğilimler. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 4(2), 185-204.
15. Demir, T. T., Güler Yıldız, A. ve Peler, M. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında nitel araştırma yöntemleri kullanılarak yapılan lisansüstü tezlerdeki eğilimler. Çocuk Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 5(1), 59-82.
16. Ercan, A. N. (2014, Haziran 19-21). Yabancılara Türkçe öğretimi üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin çeşitli değişkenler açısından analizi [Sözlü sunum]. Uluslararası Türkçenin Eğitimi Öğretimi Kurultayı, Muğla.
17. Erdem, M. D., Gün, M., Şengül, M. ve Özkan, E. (2015). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında yazılmış bilimsel makalelerde geçen anahtar sözcüklere ilişkin bir içerik analizi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(41), 213-237.
18. Erol, H. F. (2014). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde temel seviyede kelime edinimi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
19. Erol, S. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde söz varlığı ve sözcük öğretimi üzerine bir değerlendirme: 1981-2021 lisansüstü tezler. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 6(1), 103-120.
20. Gülden, B. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin kültürel boyutunu ele alan çalışmaların incelenmesi: Meta-sentez çalışması. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 8(1), 15-44.
21. Karatay, H. (2007). Kelime öğretimi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(1), 141-153.
22. Karatay, H. (2016). 6-8. sınıf öğrencilerinin mecazlı dili anlama düzeyleri. Milli Eğitim, (210), 265-285.
23. Kardoğan, M. ve Kardaş, M. N. (2023). Türkiye’de Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi alanında yayımlanan makalelerin eğilimleri üzerine bir inceleme. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 1-12.
24. Kaya Emül, A. ve Şen, Ü. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kalıp ifadeler üzerine yapılan çalışmalara yönelik bir değerlendirme. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (34), 208-221.
25. Kemiksiz, Ö. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitapları üzerine yapılan araştırmaların eğilimleri. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(Özel Sayı), 34-56.
26. Küçük, S. ve Kaya, E. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ile ilgili hazırlanan tezlerde geçen anahtar kelimelere yönelik içerik analizi. Journal of History Culture and Art Research, 7(5), 442-456.
27. Maden, A. (2020). Yabancı dil olarak Türkçe söz varlığını zenginleştirme ile ilgili makalelerin analizi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(5), 583-596.
28. Maden, S. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitapları ile ilgili lisansüstü tezlerin analizi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 90-102.
29. Maden, S. ve Önal, A. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ile ilgili lisansüstü tezlerin araştırma eğilimleri. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 7(1), 42-56.
30. Özbay, M. ve Melanlıoğlu, D. (2008). Türkçe eğitiminde kelime hazinesinin önemi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 30-45.
31. Sallabaş, F. ve Polat, T. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde teknoloji tabanlı konular üzerine yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 7(2), 183-212.
32. Selçuk, E., Amigud, A., Özcan, H. ve Özkaya, A. (2025). Eğitim ve Bilim Dergisi’nin on sekiz yılı (2007-2024): Yayın eğilimleri, araştırma boşlukları ve küresel temsili. Eğitim ve Bilim (Erken Görünüm), 1-34.
33. Sevim, O., Mercan, M. ve Sevim, S. (2023). Yabancılara Türkçe öğretimi ile ilgili lisansüstü tezlerdeki eğilimler: Bir içerik analizi. Turkish Studies-Education, 18(3), 1175-1192.
34. Taşdemir, Z., Kılıç, M. ve Demir, S. (2023). Yabancılara Türkçe öğretiminde dil becerilerine yönelik lisansüstü tezlerin incelenmesi. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 6(2), 203-222.
35. Türkben, T. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında yapılan lisansüstü çalışmaların değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2464-2479.
36. Yalap, H. ve Bakal, R. E. (2022). Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitapları incelemesi odaklı lisansüstü çalışmalar Üzerine bir değerlendirme. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(3), 2305-2350.
37. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin.
38. YÖKAK (2020) İstanbul Aydın Üniversitesi Ara Değerlendirme Raporu. Erişim adresi: https://old.yokak.gov.tr/Common/Docs/AraReport/İstanbulAydinUni.pdf (Erişim tarihi: 10 Eylül 2025).