Utilizing Artificial Intelligence for Explicit and Comparative Teaching of Speech Acts as a Foreign Language

Öz

The aim of language teaching and learning is to enable learners to communicate and produce output in the target language. To achieve this, learners need to perform speech acts such as making requests, suggestions, accepting offers, complaining, greeting, and asking about well-being. Language learning and teaching environments are therefore designed with this goal in mind. In these environments, it is essential for learners to encounter real/natural life situations in the target language and to perform speech acts in context, considering sociocultural conditions. With the advancement of technology, bilingualism and multilingualism have become increasingly common. Consequently, the integration of multilingual transition processes into language teaching has gained importance. At this point, artificial intelligence presents valuable opportunities, as it facilitates transitions between and across languages in various ways. Chatbots are also very useful and practical artificial intelligence tools in this regard. Based on this rationale, this study developed an AI-supported chatbot designed to explicitly and comparatively teach speech acts in Turkish, English, and French, within the context of bilingualism and multilingualism, to language learners and instructors. The chatbot developed within the scope of this design-based research is expected to contribute to the field by offering clear and comparative examples of speech act usage, providing practical activities and natural dialogues, and enabling sociocultural discussions.

Anahtar Kelimeler

• Artificial intelligence
• ChatBot
• explicit and comparative teaching
• multilingualism
• speech acts

Destekleyen Kurum

No financial support was received from any institution for this study.

Proje Numarası

Bu çalışma 24.11.2024 tarihinde Almanya Köln'de düzenlenen BISET 2024'te sunulmuş olan "İki Dillilere Söz Edimlerinin Açık ve Karşılaştırmalı (Türkçe - Fransızca) Öğretimi İçin Yapay Zekadan Yararlanma" başlıklı sözlü bildirinin genişletilmiş biçimidir.

Etik Beyan

Research does not require ethical committee approval.

Teşekkür

We would like to extend our sincere thanks to all the experts and language learners who contributed to the development of the chatbot with their valuable insights and suggestions.

Söz Edimlerinin Yabancı Dil Olarak Açık ve Karşılaştırmalı Öğretimi İçin Yapay Zekâdan Yararlanma

Öz

Dil öğretimi ve öğreniminin amacı dil öğrenicilerinin hedef dilde iletişim kurup dil kullanımı aracılığıyla üretim gerçekleştirmesidir. Bunun için isteme, öneride bulunma, kabul etme, reddetme, şikâyet etme, selamlama, hatır sorma, özür dileme, teşekkür etme gibi türleri olan söz edimlerini gerçekleştirmek dil eğitimi bağlamında oldukça önemlidir. Dil öğrenme ve öğretme ortamları bu amaç doğrultusunda tasarlanır. Yani dil öğrenicisinin hedef dilde gerçek/doğal yaşam durumları ve iletişim ortamları ile karşılaşması, sosyokültürel koşulları da göz önünde bulundurup bağlama uygun olarak söz edimlerini gerçekleştirmesi amaçlanmaktadır. Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte bireylerin iki veya çok dilli olma durumları yaygınlaşmaktadır. Dolayısıyla dil öğrenimi ve öğretimi sürecinde çok dilli geçiş süreçlerinin işletilmesi giderek önemsenmeye başlanmıştır. Bu noktada yapay zekâdan yararlanmak mümkündür, çünkü yapay zekâ birçok yönüyle diller arası ve/veya ötesi geçişlere olanak sunmaktadır. Sohbet robotları da bu açıdan oldukça yararlı ve kullanışlı yapay zekâ araçlarındandır. Söz konusu gerekçeyle bu araştırmada, dil öğrenici ve öğreticilerine söz edimlerinin iki/çok dillilik bağlamında Türkçe, İngilizce ve Fransızca karşılaştırmalı ve açık olarak öğretimine yönelik yapay zekâ destekli bir sohbet robotu geliştirilmesi amaçlanmıştır. Tasarım temelli olan bu araştırma kapsamında geliştirilen sohbet robotunun, söz edimlerine yönelik açık ve karşılaştırmalı kullanım örnekleri sunma, pratik etkinlikler ve doğal diyaloglar gerçekleştirme ile sosyokültürel tartışmalar yapma bakımlarından dil öğretici ve öğrenicileri ile alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Açık ve karşılaştırmalı öğretim
• çok dillilik
• sohbet robotu
• söz edimleri
• yapay zekâ

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için herhangi bir kurumdan finansal destek alınmamıştır.

Proje Numarası

Bu çalışma 24.11.2024 tarihinde Almanya Köln'de düzenlenen BISET 2024'te sunulmuş olan "İki Dillilere Söz Edimlerinin Açık ve Karşılaştırmalı (Türkçe - Fransızca) Öğretimi İçin Yapay Zekadan Yararlanma" başlıklı sözlü bildirinin genişletilmiş biçimidir.

Etik Beyan

Araştırma etik kurul izni gerektirmemektedir.

Teşekkür

Sohbet robotunun geliştirilmesi sürecinde değerli görüş ve önerileriyle çalışmaya katkı sunan tüm uzmanlara ve dil öğrenicilerine çok teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Ak Başoğul, D. ve Aksu Raffard, C. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe konuşma öğretimine yönelik web tabanlı istek söz edimi görevleri. E. Boylu (Ed.). III. Uluslararası Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Sempozyumu Bildiri Tam Metin Kitabı (ss. 363-384). İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları.
2. Aksu Raffard, C. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi bağlamında söz edimleri başarı koşuları ve gerçekleştirme biçimlerine yönelik bir karşılaştırma. International Journal of Language Academy, 26, 46-69.
3. Aksu Raffard, C. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ayrık söz edimi modelinin karşılıklı konuşma becerisine etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
4. Aksu Raffard, C. ve Kerimoğlu, C. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde edimsel beceri ve söz edimlerinin açık öğretimi. M. Durmuş (Ed.). Hacettepe Üniversitesi Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi 3. Öğrenci Sempozyumu Bildiri Kitabı (ss. 17-33). Nobel Yayıncılık.
5. Artik Consulting. (2018). Panorama des domaines de l'IA. https://artikconsulting.com/blog/2018/06/20/intelligence-artificielle-construire-ia-use-case/
6. Aydin, M. (2013). Cross cultural pragmatics: A study of apology speech acts by Turkish speakers, American English speakers and advance nonnative speakers of English in Turkey. (Master’s thesis). Minnesota State University.
7. Austin, J. L. (2017). Söylemek ve yapmak (Çev. L. R. Aysever). Metis Yayınları.
8. Bal, M. ve Aksu Demiral, G. (2021). Dünyada dil eğitimi uygulamaları: Millî Eğitim Bakanlığı politikalarının göçmenlerin dil eğitimi ve iki dilli eğitim açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 51-77.

9. Bardovi Harlig, K. (2013). Developing L2 pragmatic competence: Knowledge, practice, and awareness. S. Gesuato, F. Bianchi & W. Cheng (Eds.). In Teaching, learning and investigating pragmatics: Principles, methods and practices (pp. 193–214). Cambridge Scholars Publishing.
10. Barron, A. (2003). Acquisition in interlanguage pragmatics: Learning how to do things with words in a study abroad context. John Benjamins.
11. Bayat, N. (2012) A study on the use of speech acts. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 70, 213-221.
12. Behforouz, B., & Al Ghaithi, A. (2024). The impact of using interactive chatbots on self-directed learning. Studies in Self-Access Learning Journal, 15(3), 317–344.
13. Bican, G. (2019). Dil öğretiminde çok dilli bakış açısı. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 52(3), 943-966.
14. Britannica (2024). Artificial intelligence. Web: https://www.britannica.com/technology/artificial-intelligence adresinden 19 Eylül 2024 tarihinde alınmıştır.
15. Campanella, M., & Penuel, W. R. (2021). Design based research in educational settings: Motivations, crosscutting features, and considerations for design. Z. A. Philippakos, E. Howell & A. Pellegrino (Eds.). In Design-based research in education: Theory and applications (pp. 3- 22). Guilford Publications.
16. Can, H., & Cengizhan, S. (2015). Complaint strategies of Turkish EFL learners and native speakers of English. ERIC Journal, 12(2), 45–60.
17. Coderspace (2024). Yapay zeka nedir ve nerelerde kullanılır? Web: https://coderspace.io/blog/yapay-zeka-nedir-ve-nerelerde-kullanilir/ adresinden 10 Ekim 2024 tarihinde alınmıştır.
18. Cohen, A. D. (1996). Developing the ability to perform speech acts. SSLA, 8, 253-267.
19. Cohen, A. D. & Ishihara, N. (2020). Kullanımbilim. B. Tomlinson (Ed.), (Çev. Ed. N. Yazıcı). Uygulamalı dilbilim ve materyal geliştirme içinde (ss. 113-126). Nobel Yayıncılık.
20. Council of Europe (2020). Common European framework of reference for languages: Learning, teaching, assessment – companion volume. Council of Europe Publishing. Erişim adresi: https://rm.coe.int/common-european-framework-of-reference-for-languages-learning-teaching/16809ea0d4 [Erişim tarihi: 01.10.2024]
21. Council of Europe (2001). Common European framework of reference for languages: Learning, teaching, assessment. Cambridge University Press. Erişim adresi: https://rm.coe.int/1680459f97 [Erişim tarihi: 01.10.2024]
22. Çağ, H. D. (2022). Yurt dışında Türkçe öğrenenlerin söz edim kullanımlarının geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa.
23. Çağ, H. D. (2023). Bilgisayar destekli iletişimdeki şikâyet söz edim kullanımlarının incelenmesi: Sikayetvar.com örneği. International Journal of Language Academy, 11(2), 427-446.
24. Çağ, H. D. ve Bölükbaş Kaya, F. (2021a). Özür söz ediminin yabancı dil sınıflarında öğretimine yönelik bir uygulama önerisi. M. Durmuş (Ed.). Hacettepe Üniversitesi Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi 3. Öğrenci Sempozyumu Bildiri Kitabı (ss. 51-65). Nobel Yayıncılık.
25. Çağ, H. D. ve Bölükbaş Kaya, F. (2021b). Yurt dışında söz edimlerin öğretiminin öğreticilerin görüşleri bağlamında değerlendirilmesi. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi- Journal of Turkish Researches Institute, 71, 725-750.
26. Çangal, Ö., Çelik, M. E. ve Başar, U. (2025). Yabancılara Türkçe öğretiminde yapay zekâ kullanımına yönelik öğretici görüşleri. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 10(1), 57-97.
27. Çiftçi, H. (2016). Refusal strategies in Turkish and English: A cross-cultural study. ELT Research Journal, 5(1), 2-29.
28. Ensslin, A., & Cedric, K. (2013). Language acquisition and electronic interaction. J. Herschensohn & M. Y. Scholten (Eds.). In The Cambridge handbook of second language acquisition (pp. 292-312). C.U.P.
29. Fidan, D. (2017). Söz edimi kuramına genel bir bakış ve eğitim ortamlarında kullanımı: Diksiyon dersleri için bir etkinlik denemesi. Turkish Studies, 12(25), 373-400.
30. Gemini 2.5 Flash. Web: https://deepmind.google/technologies/gemini/flash/ adresinden 18 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
31. Gökduman, U. C. (2015). Devoir et pouvoir, verbes modaux en français et leurs équivalents en turc (Master’s thesis). Université de Rouen.
32. House, J. (2013). Developing pragmatic competence in English as a lingua franca use. De Gruyter Mouton.
33. Huang, W., Hew, K. F., & Fryer, L. K. (2022). Chatbots for language learning—Are they really useful? A systematic review of chatbot-supported language learning. Journal of Computer Assisted Learning, 38(1), 237–257.
34. INVENTIV-IT (2024). Intelligence artificielle: définition, types et domaines. Web: https://inventiv-it.fr/intelligence-artificielle/ adresinden 10 Ekim 2024 tarihinde alınmıştır.
35. İlhan, B. (2023). Dil öğretiminde geçişli dil süreçleri pedagojisi kullanımı: Bir derleme çalışması. Dil Dergisi, 174(1), 1-30.
36. İstanbul Teknik Üniversitesi (2025). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde önceliklendirilmesi gereken yapay zekâ destekli araştırmalar arama konferansı değerlendirme raporu. Web: https://tomer.itu.edu.tr/docs/librariesprovider27/default-document-library/searchconference.pdf?sfvrsn=25479718_6 adresinden 15 Mayıs 2025 tarihinde alınmıştır.
37. Karaca, İ. (2023). “Türkçe artı iki” mümkün mü? Almanya’da yaşayan Türk gençlerinin çok dilliği. Dil Araştırmaları, 17(32), 113-132.
38. Karagöl, E. ve Yıldırım-Bilgen, D. (2025). Türkçe eğitiminde yapay zekâ kullanımı: Türkçe eğitimcileri yapay zekâ hakkında ne düşünüyor? Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(2), 356-374.
39. Karagülle, H. (2020). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde 3 boyutlu öğrenme ortamlarının konuşma becerisine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
40. Karakuş, N., Ökten, C. E. ve Gedik, K. (2025). İki dillilik ve yapay zekâ: Diller ötesilik tespiti için kavramsal bir model önerisi. Turkish Studies - Language, 20(2), 1167-1188
41. Kasper, G., & Rose, K. R. (2002). Pragmatic development in a second language. Blackwell.
42. Katı, H. ve Can, Ş. (2024). Yapay zekâ ile üretilen metinlerin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde okuma becerisine yönelik kullanılabilirliği: ChatGPT-3.5 örneği. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 721–738.
43. Kerimoğlu, C. (2014). Genel dilbilime giriş. Pegem Akademi Yayınları.
44. Kıran, A. (2023). Sözceleme kuramı ve dil öğretimi. E. Korkut ve İ. Onursal Ayırır (Ed.). Dil Bilimleri ve Dil Öğretimi içinde (ss. 135-172). Seçkin Yayıncılık.
45. Kıran, Z. ve Eziler Kıran, A. (2023). Dilbilime giriş. Seçkin Yayıncılık.
46. Köse, D. ve Özsoy, E. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde temel söz edimleri. Paradigma Akademi.
47. Kuzu, A., Çankaya, S. ve Mısırlı, Z. A. (2011). Tasarım tabanlı araştırma ve öğrenme ortamlarının tasarımı ve geliştirilmesinde kullanımı. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 1(1), 19-35.
48. Küçük, E. ve Solak, Ö. (2025). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yapay zekâ kullanımına dair öğrenici görüşleri. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1-24.
49. Labadze, L., Grigolia, M., & Machaidze, L. (2023). Role of AI chatbots in education: Systematic literature review. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 20(56), 1-17.
50. Lyu, B., Lai, C., & Guo, J. (2025). Effectiveness of chatbots in improving language learning: A meta-analysis of comparative studies. International Journal of Applied Linguistics, 35(2), 834-851.
51. Nabiyev, V. (2021). Yapay zeka: Derin öğrenme – stratejili oyunlar örüntü tanıma – doğal dil işleme. Seçkin Yayıncılık.
52. Okyar, H. (2023). Chatbots in English as a foreign or second language education contexts: A review of recent empirical research. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 36, 1333- 1346.
53. Olshtain, E., & Cohen, A. (1990). The learning of complex speech act behavior. TESL Canada Journal, 7(2), 45-65.
54. Onursal, İ. ve Korkut, E. (2023). Rituels verbaux en turc et en français: les formules de vœux. Canadian Journal of Applied Linguistics (CJAL), 26(2), 71–89.
55. Onursal Ayırır, İ. (2023). Edimbilim ve dil öğretimi. E. Korkut ve İ. Onursal Ayırır (Ed.). Dil Bilimleri ve Dil Öğretimi içinde (ss. 173-202). Seçkin Yayıncılık.
56. Önalan, O. ve Çakır, H. (2018). A cross-cultural study on request strategies used by Turkish learners of Japanese. Journal of Language and Linguistic Studies, 14(1), 235–249.
57. Özkan, M. (2024). Yapay zekâ çağında etkili öğretim. Elma Yayınevi.
58. Öztürk, B. ve Aytan, T. (2023). Complaint speech acts used by learners of Turkish as a foreign language. Turkophone, 10(3), 227-249.
59. Polat, Y. (2010). Yabancı dil öğretiminde söz edimleri (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi.
60. Romero, M., Aloui, H., Heiser, L., Galindo, L., & Lepage, A. (2021). Un bref parcours sur les ressources, pratiques et acteurs en IA et éducation [Rapport de recherche]. Web: https://hal-lara.archives-ouvertes.fr/hal-03190014/ adresinden 10 Aralık 2024 tarihinde alınmıştır.
61. Scott, E. E., Wenderoth, M. P., & Doherty, J. H. (2020). Design-based research: A methodology toextend and enrich biology education research. Life Sciences Education, 19(11), 1–12.
62. Searle, J. R. (2000). Söz edimleri: bir dil felsefesi denemesi. (Çev. L. R. Aysever). Ayraç Yayınevi.
63. Şen, E. (2023). Türkçenin köken dili, anadili, yabancı dil olarak öğretiminde yapay zekâ araçları. International Symposium on Teaching Turkish as a Heritage and Foreign Language ABSTRACTS BOOK (ss. 35-36).
64. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2025). 2025 yılı cumhurbaşkanlığı yıllık programı. Web: https://www.sbb.gov.tr/2025-yili-cumhurbaskanligi-yillik-programi-resmi-gazetede-yayimlanmistir/ adresinden 30 Ekim 2024 tarihinde alınmıştır.
65. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (2021). Diller için Avrupa ortak başvuru metni: öğrenme, öğretme ve değerlendirme - Tamamlayıcı cilt. Erişim adresi: https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_01/04144518_cefr_tr.pdf [Erişim tarihi: 01.10.2024]
66. Tran, T. Q., & Kinginger, C. (2008). Requests in Vietnamese and French: Perceptions and performance. Pragmatics, 18(4), 473–515.
67. Tyen, G., Brenchley, M., Caines, A., & Buttery, P. (2022). Towards an open-domain chatbot for language practice. E. Kochmar, J. Burstein, A. Horbach, R. Laarmann-Quante, N. Madnani, A. Tack, V. Yaneva, Z. Yuan & T. Zesch (Eds.). Proceedings of the 17th Workshop on Innovative Use of NLP for Building Educational Applications (BEA 2022) (pp. 234–249). Association for Computational Linguistics.
68. Wang, F., & Hannafin, M. J. (2005). Design based research and technology enhanced learning environments. Educational Technology Research and Development, 53(4), 5-23.
69. Yazıcı, N. ve Demirel, İ. F. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretim setlerindeki video etkinliklerinin reddetme stratejileri açısından görünümü. International Journal of Language Academy, 9(3), 150-167.
70. Zhang, Z., & Huang, X. (2024). The impact of chatbots based on large language models on second language vocabulary acquisition. Heliyon, 10(3), 1-13.
71. Zileli, E. N. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ChatGPT örneği. Karamaoğlu Mehmetbey Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 42-51.