Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ders Kitaplarında Kültürel Ögelerin Aktarımı: “Corso Di Lingua Turca (A1-B1) Güle Güle” Örneği

Öz

Dil, bir iletişim aracı olmakla birlikte toplumu toplum yapan maddi ve manevi değerleri kuşaktan kuşağa aktaran en temel kültür taşıyıcısıdır. Dilin yabancı dil olarak öğretimi süreci, hedef dildeki yapıların aktarımının yanı sıra o dilin ait olduğu kültürel dokunun öğrenciye sunulmasını da kapsamaktadır. Bu sürecin en somut ve erişilebilir materyali olan ders kitapları, hedef kültürü yansıtma ve öğrencilerde kültürlerarası yetkinlik geliştirme noktasında stratejik bir role sahiptir. Bu çalışmanın temel amacı, İtalyanlara Türkçe öğretimi amacıyla hazırlanan ve İtalya’da üniversitelerde Türkçe ders kitabı olarak okutulan Corso di Lingua Turca (A1-B1) Güle Güle adlı kitaptaki kültürel öge haritasını ortaya koymaktır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizinin kullanıldığı çalışmada veriler içerik analizi yoluyla çözümlenmiştir. Ders kitabındaki metin ve etkinlikler 17 tema altında tasnif edilmiştir. Araştırma sonucunda toplam 659 kültürel öge tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre kitapta en çok yer verilen üç kültürel tema sırasıyla; Değerler (f=111; %16,84), Yiyecek Kültürü (f=92; %13,96) ve Turistik ve Tarihî Yerler (f=84; %12,74) olmuştur. Buna karşın kitapta kendine en az yer bulan üç kültürel temanın ise Millî Spor (f=10; %1,52), Görsel Sanatlar (f=4; %0,61) ve Müzik, Müzik Aletleri ve Halk Oyunları (f=1; %0,15) olduğu saptanmıştır. Çalışma sonucunda incelenen materyalin diğer Türkçe öğretim setleriyle kıyaslandığında yeterli sayıda kültürel öge barındırdığı ancak var olan kültürel ögelerin temalar arasında dengeli dağılmadığı; bununla birlikte hedef kültürün yanı sıra evrensel/kaynak kültür ögelerine de yer vererek öğrenciye kültürlerarası kıyaslama imkânı sunduğu görülmüştür. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda hem incelenen eser hem de hazırlanacak yabancılara Türkçe öğretim materyalleri için kültür aktarımı ekseninde birtakım öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ders kitapları
• İtalyan öğrenciler
• kültür
• kültür aktarımı
• yabancı dil olarak Türkçe öğretimi

Etik Beyan

Araştırma etik kurul izni gerektirmemektedir.

Cultural Element Transfer in Textbooks for Teaching Turkish as a Foreign Language: The Case of “Corso Di Lingua Turca (A1-B1) Güle Güle”

Öz

While language serves as a communication tool, it is also the fundamental carrier of culture, transmitting a society's material and spiritual values from one generation to the next. Accordingly, the process of teaching a foreign language encompasses not only the transmission of linguistic structures but also the presentation of the cultural fabric inherent to that language to the learner. Textbooks, as the most concrete and accessible materials in this process, play a strategic role in reflecting the target culture and developing intercultural competence in learners. The main purpose of this study is to identify and map the cultural elements within the textbook Corso di Lingua Turca (A1-B1) Güle Güle, which is specifically designed for teaching Turkish to Italians and is used in Italian universities. In this study, which employs document analysis—a qualitative research method—the data were analyzed through content analysis. The texts and activities within the textbook were classified under 17 distinct themes. As a result of the research, a total of 659 cultural elements were identified. According to the findings, the three most frequently featured themes were Values (f=111; 16.84%), Food Culture (f=92; 13.96%), and Tourist and Historical Places (f=84; 12.74%), respectively. In contrast, the themes with the least presence were National Sports (f=10; 1.52%), Visual Arts (f=4; 0.61%), and Music, Musical Instruments, and Folk Dances (f=1; 0.15%). The study concludes that while the analyzed material contains a sufficient number of cultural elements compared to other Turkish teaching sets, these existing elements are not distributed evenly across the themes; however, it still facilitates intercultural comparison for learners by integrating universal and source culture elements alongside the target culture. Based on the results obtained, several recommendations regarding cultural transmission are provided for both the analyzed work and future Turkish teaching materials for foreigners.

Anahtar Kelimeler

• Cultural transmission
• culture
• Italian learners
• teaching Turkish as a foreign language
• textbooks

Etik Beyan

Research does not require ethical committee approval.

Kaynakça

1. Açıkgöz, E. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında kültür aktarımı: Yeni Hitit yabancılar için Türkçe ders kitabı: A1-A2 düzeyi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
2. Aksan, D. (1977). Her yönüyle dil. Ana çizgileriyle dilbilimi I. Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Akpınar, M. (2010). Deyim ve atasözlerinin yabancılara Türkçe öğretiminde kullanımı üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
4. Aksel, A., & Yıldız, Ü. S. (2024). Yabancılara Türkçe öğretiminde ders kitabındaki kültürel unsurların incelenmesi: Uludağ Türkçe Öğretim Seti (A2) örneği. Bezgek Yabancılara Türkçe Öğretimi Dergisi, 3(1), 1-16. https://doi.org/10.56987/bezgek.1425708
5. Almalı, M. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında kültürel unsurların kullanımı: Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti örneği (C1 – C2 seviyesi) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
6. Altınok, K. (2020). Kültürel miras ve dil öğretimi bağlamında Gazi Tömer Yabancılar İçin Türkçe Öğretim Seti. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, (5), 223-246. https://izlik.org/JA59YH92EU
7. Ary, D., Jacobs, L. C., & Sorensen, C. (2010). Introduction to research in education (8th ed.). Thomson Wadsworth.
8. Aslan, Y. (2008). Yabancı dil eğitiminde dikkat edilmesi gereken noktalar. S. Ağlıdere, ve N. Ceviz (Dü.), Türkiye’de Yabancı Dil Eğitimi Ulusal Kongresi Bildiri Kitabı (s. 118-123). Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayını.

9. Avrupa Konseyi (2001). Common European framework of reference for languages: Learning, teaching, assessment. Cambridge University Press.
10. Ayten, T. (2022). Türkçe öğretimi hedefiyle yazılan Türkçe Yaşamak B2 ders kitabı ve çalışma kitabı okuma metinlerinin kültür aktarımı açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi.
11. Bayraktar, F. B. (2015). Yabancılara Türkçe öğretiminde faydalanılan kitapların kültürel unsurların aktarımı açısından değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
12. Boylu, E. (2014). Dil-kültür ilişkisi ve İran’da Türkçe öğretimine etkisi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16(Özel Sayı 2), 19-28. https://doi.org/10.18493/kmusekad.52839
13. Brooks, N. (1986). Culture in the classroom. J. M. Valdes (Ed.), In Culture Bound (pp. 123-129). Cambridge University Press.
14. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
15. Byram, M., & Morgan, C. (1994). Teaching-and-learning language-and-culture. Multilingual Matters Ltd.
16. Cortazzi, M., & Jin, L. (1999). Cultural mirrors. E. Hinkel (Ed.), In Culture In Second Language Teaching and Learning içinde (pp. 196-219). Cambridge University Press.
17. Çetinkaya, E. (2018). Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarında kültürel unsurlar: Yedi İklim Türkçe örneğ. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
18. Demir, A., & Açık, F. (2011). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kültürlerarası yaklaşım ve seçilecek metinlerde bulunması gereken özellikler. Türk Bilim Araştırmaları, 30, 51-72. https://izlik.org/JA28EE69YY
19. Erdal, K., Dağdeviren, İ., Gökhan, O., Şen, H. H., & Şenay, E. (2018). Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarında kültürel ögeler (A2 Düzeyi). TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(12), 11-23. https://izlik.org/JA29TE88MH
20. Erişkon, B. (1996). Yabancı dil olarak Almanca ders kitaplarında ülke bilgisi ve kültür aktarımı [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
21. Ertuğrul, M. (2015). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde kullanılan kitaplarda kültür aktarımı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
22. Haley, M. H., & Austin, T. Y. (2004). Content-based second language teaching and learning: An interactive approach. Pearson Education.
23. Işıkoğlu, D. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi C1 ders kitaplarında hedef kültüre yönelik metinlerde değerler. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 64, 553-562. https://doi.org/10.14222/Turkiyat3848
24. İleri, A., & Göçen, G. (2024). Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarındaki kültürel unsurlar: Yeni İstanbul örneği. Bezgek Yabancılara Türkçe Öğretimi Dergisi, 3(2), 76-106. https://izlik.org/JA62TT36BX
25. İşcan, A., & Yassıtaş, T. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında kültür aktarımı: Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti örneği (B1-B2 düzeyi). Aydın Tömer Dil Dergisi, 3(1), 47-66. https://izlik.org/JA48CC63MT
26. Kaili, H., & Çeltek, A. (2010). Türkçe okuma kitabı. 8. Dünyada Türkçe Öğretimi Sempozyumu Bildirileri, (s. 134-145).
27. Kara, F. (2021). İtalya'da okutulan "Corso di lingua turca" adlı yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitabının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
28. Karakoç Öztürk, B. (2020). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde somut olmayan kültürel mirasın aktarımı. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 5(2), 288-312. https://doi.org/10.32321/cutad.781673
29. Kılıç, F. (2019). Kültürel ögeler açısından yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kaynak incelemesi: Türkçeye Yolculuk b1-b2 ve Altay Türkçe öğreniyorum b1-b2 örnekleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
30. Kılıçkaya, F. (2004). Guidelines to evaluate cultural content in textbooks. The Internet TESL Journal, 10(12), 1-5. Web: http://iteslj.org/Techniques/Kilickaya-CulturalContent/
31. Koparan, B. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Türk kültür ögelerinin aktarımına ilişkin öğrenci ve öğretim elemanı görüşleri ile ders kitaplarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
32. Kramsch, C. (1993). Context and culture in language teaching. Oxford University Press.
33. Kutlu, A. (2015). Yabancılara Türkçe öğretiminde kültürün araç olarak kullanımı: Gazi Yabancılar İçin Türkçe Öğretim Seti örneği (B1- B2 seviyesi). K.Ü. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(2), 697-710.
34. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28, 563–575.
35. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
36. Mutlu, H. H., & Set, G. (2020). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan C1 seviye ders kitaplarındaki kültür unsurlarının incelenmesi (Gazi yabancılar için Türkçe - İstanbul yabancılar için Türkçe). Dil Dergisi, 1(171), 91-108. https://izlik.org/JA66AJ75NZ
37. Okur, A., & Keskin, F. (2013). Yabancılara Türkçe öğretiminde kültürel ögelerin aktarımı: İstanbul yabancılar için Türkçe öğretim seti örneği. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(2), 1619-1640.
38. Ökten, C. E., & Kavanoz, S. (2014). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimini hedefleyen ders kitaplarında kültür aktarımı. Turkish Studies, 9(3), 845-862. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.6173
39. Özkan, R. (2013). İlköğretim ders kitaplarında kadın figürü. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(5), 617-631. https://doi.org/10.9761/JASSS1567
40. Sever, P. (2019). Yeni Hitit dil öğretim seti ile yedi iklim dil öğretim setinin Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kültür aktarımı açısından karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
41. TDK (2018). Güncel Türkçe sözlük. TDK Yayınları.
42. Tomalin, B., & Stempleski, S. (1993). Cultural awareness. Oxford University Press.
43. Tural, S. (1988). Kültürel kimlik üzerine düşünceler. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
44. Tüm, G., & Sarkmaz, Ö. (2012). Yabancı dil Türkçe ders kitaplarında kültürel ögelerin yeri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43, 448-459. https://izlik.org/JA95ZM82DY
45. Uygun, M. (2022). Metropol yayınları TÖMER yabancılar için Türkçe öğretim seti (A1-A2) ders kitabının yabancılara Türkçe öğretiminde kültür aktarımı bağlamında incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
46. Ülker, N. (2007). Hitit ders kitapları örneğinde yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kültür aktarımı sürecine çözümleyici ve değerlendirici bir bakış. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
47. Yazıcı, H., & Göçen, G. (2021). Yabancılar için Türkçe ders kitaplarındaki kültürel unsurların incelenmesi: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yabancılar İçin Türkçe Öğretim Seti örneği. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö10), 365-395. https://doi.org/10.29000/rumelide.1011959
48. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
49. Yılmaz, B. (2022). Yabancılara kültür aktarımı açısından B1-B2, C1-C2 düzeyinde İstanbul üniversitesi kaynaklarının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
50. Yılmaz, F. (2012). Cultural transmission through teaching Turkish as a foreign language course books, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature And History Of Turkish Or Turkic, 7(3), 2751-2759. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.3385
51. Yumru, D. (2026). Yeni İstanbul-Yeni Hitit-Yedi İklim dil öğretim setlerindeki kültürel semboller, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. (41), 93.116. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1719549
52. Yurdagül, H. (28-30 Eylül 2005). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerlik indeksinin kullanımı [Kongre Sunumu]. 14. Eğitim Bilimleri Kongresi, Denizli, Türkiye.