Tarihî Figürlerin Psikobiyografisi: Tarihî Analizlerde Psikolojik Yaklaşımların Entegrasyonu

Öz

Psikobiyografik yöntemin önemini ve tarihî figürlerin hayatlarını incelemek için nasıl kullanılabileceğini akademik bir çerçevede kapsamlı bir şekilde ele alan bu makale; yöntemin uygulanışında psikolojik yaklaşımların ve psikoloji teorilerinin entegrasyonu sorununa odaklanmaktadır. Bu çalışmadaki argümanlar, psikobiyografik yaklaşımın tarihî kişiliklerin daha iyi anlaşılmasında değerli bir araç olduğunu vurgularken, aynı zamanda bu metodolojinin dikkatli bir şekilde uygulanması gerektiğinin de altını çizmektedir. Psikobiyografik analizin tarihî kişilikler ve olaylar hakkındaki anlayış ve kavrayışa önemli katkılar sağlayabileceğini, ancak bu tür bir analizin tarihî bağlam ve kanıtlarla desteklenmesi gerektiğini savunmaktadır. Psikobiyografik yöntemin tarihî şahsiyetlerin hayatlarını inceleyen çalışmalarda ne tür katkılarda bulunabileceği meselesi de çalışmanın kapsamı içindedir. Tarih yazımında psikolojik teoriler ve biyografik verilerin bütünleşik bir analiziyle, tarihî figürlerin kişilik yapıları, karar alma süreçleri ve liderlik stilleri hakkında daha derinlemesine bir anlayış geliştirilebilmesine katkı sağlayabilmek makalenin temel amaçlarındandır. Günümüzde multidisipliner (çok disiplinli) ve interdisipliner (disiplinlerarası) kavrayışın ötesine geçen transdisipliner (disiplinlerüstü) bütüncül yaklaşımların kapsayıcılığa yaptıkları vurgu dikkate değerdir. Yalnızca bir kurama bağlı kalmak yerine geniş spektrumda yaygın kullanım kuşatıcılık bakımından çok daha etkili olabilir. Ancak bu durum tarih ve psikoloji disiplinlerinin her ikisine de derin bir vukufiyet gerektirdiğinden oldukça müşkül bir mesele olarak görünmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Psikobiyografi
• Tarihyazım
• Kişilik Analizi
• Psikolojik Tarih
• Psikotarih

Etik Beyan

Çalışmada etik izin gerektirecek bir durum söz konusu değildir.

Psychobiography of Historical Figures: Integration of Psychological Approaches in Historical Analyzes

Öz

This article comprehensively discusses the importance of the psychobiographical method in an academic framework and how it can be used to study the lives of historical figures. In applying the method, the focus is on the problem of integration of psychological approaches and psychological theories. While the arguments in this article emphasize that the psychobiographical approach is a valuable tool for better understanding historical figures, they also underline that this methodology should be applied carefully. This article argues that psychobiographical analysis can contribute to understanding historical figures and events; but must be supported by historical context and evidence. The issue of what kind of contributions the psychobiographical method can make to studies examining the lives of historical figures is also within the scope of the study. One of the primary purposes of the article is to contribute to developing of a more in-depth understanding of historical figures' personality structures, decision-making processes, and leadership styles through an integrated analysis of psychological theories and biographical data in historiography. In the contemporary context, the emphasis on inclusivity by transdisciplinary holistic approaches, which go beyond multidisciplinary and interdisciplinary perspectives, is noteworthy. Opting for a broad spectrum of widespread utilization, rather than adhering solely to a single theory, can be significantly more comprehensible. However, achieving this requires a profound understanding of historical and psychological disciplines, making it challenging.

Anahtar Kelimeler

• Psychobiography
• Historiography
• Personality Analysis
• Psychological History
• Psychohistory

Kaynakça

1. Adler, Alfred, Kişilik Bozuklukları ve Toplumsal Bütünleşme (Üstünlük ve Sosyal İlgi), SAY, İstanbul, 1983.
2. Adler, Alfred, Sosyal Duygunun Gelişiminde Bireysel Psikoloji, Hayat Yayınevi, İstanbul, 2002.
3. Adler, Alfred, Yaşamın Anlam ve Amacı, SAY, İstanbul, 2014.
4. Aladağ, Hüseyin Hilmi, Tarih ve Psikoloji Ekseninde Biyografi-Psikobiyografi, Berikan Yayınevi, Ankara, 2022.
5. Aladağ, H. H., "Tarihî Biyografilere Psikolojik Yaklaşımların Uygulanmasında Doğal ve Kültürel Farklılıklar Meselesi", Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10/6 (2023), s. 2035-2047.
6. Allcorn, S., & Stein, H. F., "Ideology, Bureaucracy, Hierarchy, and Human Nature in Psychohistory", The Journal of Psychohistory, 47/3 (2020), p. 168-187.
7. Anderson, J. W., "The Methodology of Psychological Biography". The Journal of Interdisciplinary History, 11/3 (1981), p. 455-475.
8. Anderson, J. W., "The Psychobiographical Study of Psychologists", in The Handbook of Psychobiography, (Ed.) W.T. Schultz, Oxford University Press, 2005, p. 203–209.

9. Arzt, D., "Psychohistory and Its Discontents", Biography, 1/3 (1978), p. 1-36.
10. Bandura, A., Social Learning Theory, General Learning Press, New York, 1971.
11. Binion, R., Soundings: Psychohistorical and Psycholiterary, Psychohistory Press, 1981.
12. Brennan, T., "History after Lacan", Economy and Society, 19/3 (1990), p. 277-313.
13. Confino, A., "Collective Memory and Cultural History: Problems of Method", The American Historical Review, 102/5 (1997), p. 1386-1403.
14. Cubitt, G., "History, Psychology, and Social Memory", in Psychology and History: Interdisciplinary Explorations, Cambridge University Press, 2014, p. 15-39.
15. DeMause, L., "The Psychogenic Theory of History", The Journal of Psychohistory, 25 (1997), p. 112-183.
16. Demos, J.P., “On ‘Psychosocial’ History: A Reply to Nicholas P. Spanos”, Journal of the History of the Behavioral Sciences, 21 (1985), p. 180–181.
17. Elms, A. C., “Freud as Leonardo: why the first psychobiography went wrong”, in The Handbook of Psychobiography (Ed.) W.T. Schultz, Oxford University Press, New York, 2005, p. 210-223.
18. Erikson, E. H., İnsanın 8 Evresi (çev. G. Akkaya), Okuyan-Us Yay., İstanbul, 2018.
19. Eysenck, H. J., “Principles and Methods of Personality Description, Classification and Diagnosis”, British Journal of Psychology, 55 (1964), p. 284-294.
20. Eysenck, H. J., “Genetic And Environmental Contributions to Individual Differences: The Three Major Dimensions of Personality”, Journal of Personality, 58/1 (1990), p. 245-261.
21. Freud, S., Düşlerin Yorumu I (çev. E. Kapkın), Payel Yay., İstanbul, 1996.
22. Freud, S., Günlük Yaşamın Psikopatolojisi (çev. Ş. Yeğin), Payel Yay., İstanbul, 1996.
23. Freud, S., Narsizm Üzerine ve Schreber Vakası (çev. B. Büyükkal ve S. M. Tura), Metis, İstanbul, 2012.
24. Goldberg, L. R., “The Development of Markers for The Big-Five Factor Structure”, Psychological Assessment, 4/1 (1992), p. 26–42.
25. Goldberg, L. R., “An Alternative Description of Personality: The Big-Five Factor Structure”, Journal of Personality and Social Psychology, 59 (1990), p. 1216-1229.
26. Gelişim Psikolojisi 1, (ed. U. Gürgân), Nobel, Ankara, 2019.
27. Harlak, H., Sayın Karakaş, G., Karslı, F., “Hedef yönelimi, başarı ve anlam ihtiyacı: Füreya Koral’ın psikobiyografik incelemesi”, Turkish Studies, 16/1 (2021), s. 357-376.
28. Himmelfarb, G., The New History and The Old, Harvard University Press. 2004.
29. Horney, Karen, Çağımızın Tedirgin İnsanı (çev. A. Yörükân), Tur Yay., İstanbul, 1980.
30. Hunt, L., “Psychology, Psychoanalysis and Historical Thought”, in A Companion to Western Historical Thought, (eds.) Lloyd Kramer and Sara Maza, Blackwell, Oxford, 2002, p. 337-356.
31. İlçe, A., “Multidisipliner (çok disiplinli), İnterdisipliner (disiplinlerarası), Transdisipliner (disiplinlerüstü): Hangisi?”, YÖK Yüksek Öğretim Dergisi, 15 (2020), s. 36-39.
32. İnci, S., Kaya, V.H., “Eğitimde Multidisipliner, Disiplinlerarası ve Transdisipliner Kavramları”, Milli Eğitim, 51/235 (2022), s. 2757-2772.
33. Jung, C. G., Analitik Psikoloji (çev. E. Gürol), Payel Yay., İstanbul, 2006.
34. Jung, C. G., İnsan ve Sembolleri (çev. A. N. Babaoğlu), Okuyan Us Yay., İstanbul, 2009.
35. Karslı, F., “Türkiye’deki psikobiyografi çalışmaları: Sistematik derleme”, MAKU SOBED, 38 (2023), s. 99-111.
36. Kernberg, O.F., Sapıklıklarda ve Kişilik Bozukluklarında Saldırganlık (Çev. M. B. Büyükkal), Metis, İstanbul, 2010.
37. Klein, Melanie, “Some Theoretical Conclusion Regrading the Emotional Life of the Infant”, in Envy and Gratitude and Others Works 1946-1963, The Free Press, New York, 1975, p. 61-93.
38. Klein, Melanie, Haset ve Şükran (çev. O. Koçak, Y. Erten), Metis, İstanbul, 2011.
39. Kohut, T. A., “Psychohistory as History”, The American Historical Review, 91/2 (1986), p. 337-345.
40. Kovary, Z., “Psychobiography as a method”, Europe's Journal of Psychology, 7 (2011), p. 739-777.
41. Kurth, W., “Attachment Theory and Psychohistory: Overview”, The Journal of Psychohistory, 41/1 (2013), p. 14–38.
42. Kurth, W., “Measuring the dynamics of group-fantasy by image analysis”, The Journal of Psychohistory, 30/2 (2002), p. 112-129.
43. Lawton, H., “The Group-Fantasies of Psychohistorians”, in The Many Faces of Psychohistory, Eds. J. Dorinson, J. Atlas, International Psychohistorical Association, New York, 1983, p. 413-436.
44. Lewin, K., Resolving Social Conflicts, Harper and Brothers, New York, 1948.
45. Loewenberg, Peter, “Matteo Ricci, Psychoanalysis, and ‘Face’ in Chinese Culture and Diplomacy”, American Imago, 68/4 (2011), p. 689-706.
46. Loewenberg, Peter, “Psychohistorical Perspectives on Modern German History”, Journal of Modern History, 47/2 (1975), p. 229-279.
47. Maslow, Abraham, İnsan Olmanın Psikolojisi (çev. O. Gündüz), Kuraldışı Yay., İstanbul, 2001.
48. May, Rollo, Kendini Arayan İnsan (çev. A. Karpat), Kuraldışı Yay., İstanbul, 1997.
49. Mazlish, B., “The Past and Future of Psychohistory”, Annual of Psychoanalysis, 31(2003), p. 251–262.
50. Mazlish, B., The Idea of Humanity in a Global Era, Palgrave Macmillan, London, 2009.
51. Milgram, S., “Behavioral Study of Obedience”, Journal of Abnormal and Social Psychology, 67 (1963), p. 371–378.
52. Pawelec, T., History and The Unconscious: The Theoretical Assumptions and Research Practices of Psychohistory (trans. A. Shannon), Peter Lang Publishing, Switzerland, 2020.
53. Piaget, J., Çocukta Zihinsel Gelişim (çev. H. Portakal), Cem Yay., İstanbul, 1999.
54. Pomper, P., “Problems of a Naturalistic Psychohistory”, History and Theory, 12/4 (1973), p. 367-388.
55. Psaltis, et al., “Confict Transformation and History Teaching: Social Psychological Theory and Its Contributions”, in History Education and Conflict Transformation. Palgrave Macmillan, Switzerland, 2020, p. 1-19.
56. Rogers, C. R., Kişi Olmaya Dair (çev. S. Budak), Okuyan Us Yay., İstanbul, 2011.
57. Roth, M., “History and Psychoanalysis,” in The Routledge Handbook of Psychoanalysis in the Social Sciences and Humanities, (eds.) Anthony Elliott, Jeffrey Prager, Routledge, London, 2016, p. 245-258.
58. Runyan, W., Life Stories and psychobiographies, Oxford University Press, Oxford, 1984.
59. Sakallı, Nuray, Sosyal etkiler-Kim kimi nasıl etkiler?, İmge Kitabevi, Ankara, 2010.
60. Schultz, W. T. (Ed.), The Handbook of Psychobiography, Oxford University Press, 2005.
61. Sherif, Muzafer, An outline of social psychology, Harper, New York, 1948.
62. Sherif, Muzafer, “Social Psychology, Anthropology, and The Behavioral Sciences”, The Southwestern Social Science Quarterly, 40/2(1959), p. 105–112.
63. Sherif, Muzafer, “Experiments in Group Conflict”, Scientific American, 195/5 (1956), p. 54-59.
64. Shteynberg, G. et al., “Theory of collective mind”, Trends in Cognitive Sciences, 27 (2023), p. 1-13.
65. Şarlak D., Öztürk E., “Psikotarihte lider analizleri: Psikobiyografi”, Psikotarih, Türkiye Klinikleri, Ankara, 2020, p. 72-85.
66. Şerif, Muzaffer, Toplumsal Kuralların Psikolojisi (çev. İ. Sandıkçıoğlu), Alan Yay., İstanbul, 1985.
67. Skinner, B. F., Science and Human Behavior, Skinner Foundation, Harvard University, 2014.
68. Strozier, C. B., Offer, D. (Eds.), The Leader: Psychohistorical Essays, Plenum Press, 1985.
69. Van den Besselaar, P., Heimeriks, G., “Disciplinary, Multidisciplinary, Interdisciplinary -Concepts and Indicators” 8th Conference on Scientometrics and Informetrics, Sydney, Australia, 2001, p. 705-716.
70. Weinstein, F., “Psychohistory and the Crisis of the Social Sciences”, History and Theory, 34/4 (1995), p. 299-319.
71. Yalom, Irwin, Güneşe Bakmak Ölümle Yüzleşmek (çev. Zeliha İ. Babayiğit), Kabalcı Yayınevi, İstanbul, 2008.
72. Zur, O., “The Psychohistory of Warfare: The Co-Evolution of Culture, Psyche and Enemy”, Journal of Peace Research, 24/2 (1987), p. 125-134.