Sudan’da İngiltere-Mısır İdaresi Altında Kondominyum’un Tesisi ve 1924 Krizi

Öz

Sudan’da Mehdiye Döneminin sona ermesiyle İngiltere ve Mısır arasında yapılan 1899 Condominium Antlaşması’nın taraflara verdiği nüfuz alanları Sudan’ın yakın dönem tarihinin şekillenmesinde oldukça önemli olmuştur. Sudan’da görülen ortak idare biçimi, sadece bir kara parçasını, farklı politik deneyimlere sahip olmalarına rağmen, iki farklı güç tarafından idare edilme tarzını değil aynı zamanda bir bölge üzerindeki egemenlik mücadelesini de göstermesi bakımından günümüzde farklı alanlardaki çalışmalara eşsiz bir örnek teşkil etmektedir. Wingate Dönemi Sudan’ında (1899-1916) İngiliz otoritelerinin ekonomik ve sosyal alanlarda izlediği politikalar, idari ve altyapısal alanlarda hızlı bir gelişmenin görülmesini mümkün kılmıştır. Şüphesiz, bu durum İngiltere’nin bölge üzerindeki nüfuzunu daha da arttırmıştır. Bu makale, döneme ilişkin resmi kayıtların ışığında 1899 Condominium antlaşması da dâhil İngiltere’nin Sudan’da daha etkin olduğu döneme ve sonraki yıllarda Sudan’ın bağımsızlığına kapı aralayan 1924 Krizine odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sudan
• Mısır Kondominyum
• Kolonizasyon
• Milliyetçilik
• R. Wingate

Establishment of Condominium under Anglo-Egyptian Administration and the Crisis of 1924 in Sudan

Öz

The zones of influence granted to Britain and Egypt by the Condominium Agreement signed by the parties in 1899 upon the end of Mahdia Period in Sudan played crucial role in shaping Sudan’s modern history. The joint regimen performed in Sudan presents a quintessential specimen to the present studies on various domains in terms of exemplifying not only the administration of a land by two different forces with distinctive political experiences, but also the sovereignty struggle over the land. In Sudan during Wingate Period (1899-1916), the policies British authorities followed in economic and social realms gave way to a rapid growth with respect to administration and infrastructure. Beyond doubt, this state augmented the influence Britain posed on the territory. This article focuses on the period during which Britain was more influential in Sudan involving the Condominium Agreement of 1899 and the period of the Crisis of 1924, which helped crack the door open for the independence of Sudan, as shed light by the official documents regarding the period.

Anahtar Kelimeler

• Sudan
• Egypt
• Condominium
• Colonization
• Nationalism
• R. Wingate

Kaynakça

1. Public Record Office, TNA. FO. 141/446, 403/579, 407/147, 407/323, 407/382, 407/417, 881/8235, 881/8675, 881/9986, 881/9298.
2. Sudan Intelligence Report (SIR), TNA. FO, 407/382, No: 354, 356, 358, 359, 360, 361, 362.
3. Sudan Durham Archive (SAD), 586/2/1-99, 403/7/1-66, H.A. Macmichael Catalogue, 586/2/1-99, 700/10/1-13, G.W. Bell Catalogue, 403/7/1-66, 987/10/1-87, Unpublished/Draft Work, M.W. Daly Catalogue, 987/10/1-87.
4. Abd Al-Rahim, Muddathir, “Arabism, Africanism, and Self-Identification in the Sudan”, The Journal of Modern African Studies, 1970, 8/2, 233-249.
5. Abdel Rahim, Muddathir, “The Development of British Policy in the Southern Sudan 1899-1947”, Middle Eastern Studies, 2/3, 1966, 227-249.
6. Baring, Evelyn, Cromer, Modern Egypt, Macmillan and Co., London 1908.
7. Daly, M. W. “The Development of the Governor-Generalship of the Sudan 1899-1934”, The Journal of African History, Cambridge University Press, No.1, 1983, 77-96.
8. Daly, M.W. Empire on The Nile The Anglo-Egyptian Sudan 1898-1934, Cambridge University Press, London, 1986.

9. Daly, M.W. The Sirdar, American Philosophical Society Independence Square, Philadephia 1997.
10. Duncan, J.S.R. The Sudan, William Blackwood and Sons Ltd, London 1952.
11. El Amin, Mohammed Nuri, “Britain, The 1924 Sudanese Uprising, and the Impact of Egypt on the Sudan”, The International Journal of African Historical Studies, 1986, 19/2, 235-260.
12. Hamad, Bushra, Sudan Notes and Records and Sudanese Nationalism, 1918-1956, History in Africa, Vol. 22, 1995, p. 239-270.
13. Henderson, K.D.D., Sudan Republic, Ernest Benn Limited, London 1964.
14. Hill, Richard. Slatin Pasha, Oxford University Press, London 1965.
15. Holt, P.M- Daly, M.W., A History of The Sudan, Longman, London, 1988.
16. Holt, Peter M., A Modern History of the Sudan, Weidenfeld and Nicolson, London 1961.
17. Ibrahim, Hassan Ahmed, Mahdist Risings against the Condominium Government in the Sudan, 1900-1927, The International Journal of African Historical Studies, 1979, 440-471.
18. Ibrahim, Hassan Ahmed, The Role of Sayyid Abd al-Rahman al-Mahdi in the Sudanese National Movement 1908- 1956, Northeast African Studies, 3/1, 1996, 7-25.
19. Macmichael, Harold, The Anglo-Egyptain Sudan, Faber and Faber Limited, London 1934.
20. Macmichael, Harold, The Sudan, Ernest Benn Limited, London 1954.
21. Özdağ, Abdullah, Nil’de Ayaklanma ve Savaş Sudan’da İngiliz Politikası, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2022.
22. Özdağ, Abdullah, “Sudan’da İngiliz Kolonyalizmine Geçiş: Condominium Antlaşması (1899)”, Karadeniz Araştırmaları, XVIII/72: 853-861.
23. Sanderson, G.N. Nagative Legacies of the Condominium to the Independent Sudan, Environmet and People, Second International Sudan Studies, University of Khartum, Sudan, 8-11 April 1991, 45-52.
24. Shibeika, Mekki, British Policy in The Sudan 1882-1902, Oxford University Press, London, 1952.
25. Vezzadini, Elena, Nationalism by Telegrams: Political Writings and Anti-Colonial Resistance in Sudan, 1920–1924, The International Journal of African Historical Studies, 46/1, 2013.
26. Warburg, Gabriel. The Sudan, Egypt and Britain 1899-1916, Middle Eastern Studies, No.2, 1970, 163-178.